Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

İnsan hakları içinde değer sırası bakımından yaşam hakkının ilk sırada yer alması ve diğer tüm hakların varlık sebebi olarak kabul edilmesinin nedeni bu hakların yaşama hakkına bağlı olmasındandır. Bu nedenle İnsan Hakları Evrensel Beyannamesinin 3'üncü, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 2'nci, Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesinin 6'ncı ve 1.C. Anayasasının 17. maddesinde olduğu gibi birçok ulusal ve uluslararası mevzuat metninde "her insanın doğuştan gelen yaşama hakkına sahip olduğu" belirtilmiştir. Bu bakımdan bu hakkın kullanımı için devletlerin, yalnızca insan yaşamına saygı gösterme anlamında negatif yükümlülükleri bulunmayıp, aynı zamanda insan yaşamını etkin olarak korumak için gerekli adımları atmak ve tedbirleri almak gibi pozitif yükümlülükleri de bulunmaktadır. Özellikle de devletlerin denetimi ve gözetimi altında tutukları hükümlü ve tutuklular ile gözaltına alınan kişiler bakımından bu hassas durumları ile yaşama hakkı yönünden daha duyarlı ve dikkatli olunması, etkin bir şekilde korunmaları ve bu kişilerin yaşamlarını gereksiz yere tehlikeye atılmasını önleyici her türlü tedbirin alınması devletler için bir görev ve zorunluluktur.

Bu bakımdan Türkiye'de hasta mahpuslar hakkında temel düzenlemenin bulunduğu 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 16 maddesi ile Anayasal koruma altında olan yaşam hakkı açıkça tehlikeye atılmıştır.

İlgili maddenin 6. fıkrası "(Ek: 24/7/2013-6411/3 md.) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkumun cezasının infazı üçüncü fikrada belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir." şeklindedir.

Bu haliyle, hastane ve Adli Tıp Kurumu (ATK) raporlarında cezaevinde tek başına yaşamını idame ettiremeyeceği veya cezaevinde kalamayacağı belirtilen mahpuslar için savcılıklarca kolluk güçlerince verilen "tehlikelilik raporlarına" dayanılarak tahliyeler engellenmektedir.

Hasta tutuklu ve hükümlülerin ceza erteleme veya tahliyesinde son kararın güvenlik gerekçesiyle devletin kolluk güçlerinin insafına bırakılması ve hiçbir bağımsız kurum veya kuruluşun bu konuda denetleyici olamamasıyla birlikte bugüne kadar ağır hak ihlallerine neden olmaktadır.

Örneğin Elazığ R Tipi Kapalı Cezaevi'nde tutulan "genetik miopati" denilen kas erimesi hastalığı olan ağır hasta mahpus İsmet Çardak, Adli Tıp Kurumu'n (ATK) hazırladığı "kendi başına yaşamını idame edemez" raporuna rağmen "Toplum güvenliği için tehlikeli" denilerek tahliyesi uzun süre ertelenmiştir. Çardak, 28.02.2024 tarihinde kaldığı cezaevinden tekerlekli sandalye ile tahliye edilmişse de ancak 2 hafta hayatta tutunabilmiştir.

Yine aynı cezaevinde tutulan Yüzde 78 engelli raporu olan ve tekerlekli sandalye mahkum Nurettin Başaran'ın da ATK'nın "kendi başına yaşamını idame edemez" raporuna rağmen aynı gerekçe ile tahliyesi engellenmektedir.

Bu çerçevede İnfaz Kanunu'nun 16. maddesinde sağlık sebebiyle infazın ertelenmesi kararlarında cumhuriyet savcılarına verilen takdir yetkisi kaldırılmalı ve hastanelerin verdiği raporlar esas alınarak cezaların infazları ertelenmelidir. Ayrıca TCK tarafından korunması gereken hukuki yarar ilkesi göz önüne alınarak teklif edilen yasa değişikliğinin bütünlüğünün sağlanması adına Kanunun 16.maddesinin 3.fıkrasındaki "Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapor üzerine, " ibaresi ile Kanunun 105/A maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Adli Tıp Kurumundan alınan veya Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan" ibaresi kanun metninden çıkarılmalıdır.

Son olarak da İnfaz Kanunu'nun 16.maddenin 6. fıkrasında hayatını yalnız idame ettiremeyen mahpuslar bakımından "foplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen " ibaresinin çıkarılması gerekmektedir.