Mahalli İdareler İle Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

27. Dönemde vermiş olduğum;

2/4790, 2/4620, 2/4579, 2/3940, 2/3941, 2/3890, 2/3436, 2/3372, 2/3252, 2/3221, 2/3165, 2/3156, 2/3157, 2/3022, 2/2836 2/2788, 2/2789, 2/2666, 2/2492, 2/2396, 2/1724, 2/1725, 2/1698, 2/1144, 2/821, 2/825, 2/361, 2/362, 2/363, 2/364, 2/365, 2/366, 2/367, 2/368, 2/369, 2/370, 2/371, 2/372,2/373, 2/374, 2/375, 2/376, 2/377, 2/378, 2/379, 2/380, 2/381,2/382, 2/383, 2/384,2/385,2/386, 2/387, 2/388,2/389, 2/390, 2/391, 2/392, 2/393, 2/394,2/395, 2/396,2/397,2/398,2/399,2/400,2/401,2/402, 2/403,2/404, 2/405, 2/406,2/407,2/408, 2/409, 2/410, 2/411, 2/412, 2/413, 2/414, 2/415, 2/261, 2/30, 2/262, 2/31, 2/66, 2/263, 2/264, 2/32, 2/67, 2/265, 2/266, 2/33, 2/68, 2/267, 2/268, 2/34, 2/69, 2/269, 2/270, 2/35, 2/70, 2/271, 2/272, 2/36, 2/71, 2/273, 2/274, 2/37, 2/72, 2/275, 2/276, 2/38, 2/73, 2/277, 2/278, 2/39, 2/74, 2/279,2/280,2/40,2/75,2/281,2/282,2/41,2/76,2/283, 2/42, 2/77, 2/284,2/43, 2/285, 2/78, 2/286,2/44, 2/287,2/79,2/288, 2/45, 2/289,2/80, 2/290,2/47, 2/291, 2/81, 2/292, 2/48, 2/293, 2/82, 2/294, 2/49, 2/83, 2/296, 2/50, 2/297, 2/84, 2/298, 2/51, 2/299, 2/85, 2/300,2/52, 2/86,2/301, 2/53, 2/302,2/87, 2/303,2/54, 2/304,2/88, 2/305, 2/55, 2/306,2/89, 2/307,2/56, 2/308,2/90, 2/309,2/57, 2/310,2/91, 2/311, 2/58, 2/312,2/92, 2/313,2/59,2/314, 2/93, 2/315,2/60, 2/316,2/94, 2/317, 2/61, 2/318, 2/95, 2/319,2/62, 2/320,2/96, 2/321,2/63, 2/322,2/97, 2/323,2/64, 2/324, 2/98, 2/325, 2/65, 2/326, 2/99, 2/327, 2/328, 2/100, 2/329, 2/330, 2/101, 2/331, 2/332, 2/102, 2/333,2/334,2/103,2/335, 2/336,2/104,2/337,2/338,2/4, 2/105, 2/339, 2/340, 2/5, 2/106, 2/341, 2/342, 2/6, 2/107, 2/343, 2/108, 2/7, 2/109, 2/110, 2/111, 2/112, 2/113, 2/114, 2/115, 2/116,2/117, 2/118, 2/119, 2/120, 2/121, 2/122, 2/123, 2/124, 2/125, 2/126, 2/127, 2/128, 2/129, 2/130, 2/131, 2/132, 2/133, 2/344, 2/134, 2/345, 2/135, 2/346, 2/136, 2/347, 2/137, 2/348,2/138, 2/349, 2/139, 2/350, 2/f40, 2/351, 2/141, 2/352, 2/142, 2/353, 2/143, 2/354, 2/144, 2/355, 2/145, 2/356,' 2/146, 2/357, 2/147, 2/358, 2/148, 2/359, 2/149, 2/360, 2/150,2/151, 2/152, 2/153, 2/154, 2/155, 2/156, 2/157, 2/158, 2/159, 2/160, 2/161, 2/162, 2/163, 2/164, 2/165, 2/166, 2/167, 2/168, 2/169, 2/170, 2/171, 2/172, 2/173, 2/174, 2/175, 2/176.2/177, 2/178, 2/179, 2/180, 2/181, 2/182, 2/183, 2/184, 2/185, 2/186, 2/187, 2/188, 2/189,2/190, 2/191, 2/192, 2/193, 2/194, 2/195, 2/196, 2/197, 2/198, 2/199, 2/200, 2/201, 2/202, 2/203, 2/204, 2/205, 2/206, 2/207,2/208, 2/209, 2/210,2/211, 2/212, 2/46, 2/213, 2/214, 2/215,2/216,2/217,2/8,2/218, 2/219,2/9,2/220, 2/221, 2/10, 2/222, 2/223, 2/11, 2/224, 2/225, 2/12, 2/226, 2/227, 2/13, 2/228, 2/229, 2/14, 2/230, "2/231, 2/15, 2/232, 2/233, 2/16, 2/234, 2/235, 2/17, 2/236, 2/237, 2/İ8, 2/238, 2/239, 2/19, 2/240, 2/241, 2/2Ö, 2/242, 2/243, 2/21, 2/244, 2/245, 2/22, 2/246, 2/247, 2/23, 2/248, 2/249, 2/24, 2/250, 2/251, 2/25, 2/252, 2/253, 2/26, 2/254, 2/255, 2/27, 2/256, 2/257, 2/28, 2/258, 2/259, 2/29 ve 2/260 esas numaralı Kanun Tekliflerimi venilivorum.

Tali

Komisyon İçişleri Komisyonu

Esas

Komisyon | Anayasa Komisyonu

Tarih: 19 Haziran 2023 | Esas No: 2/290

ÜT Haziran 2033

0.1 Baran 2023

26. Dönemde vermiş olduğum;

2/2163,2/1787,2/1764,2/1 734,211731,2/1719,2/1705,2/1699,2/1698,2/16912/1651,2/1629 211609,2/1497,2/1496,2/1459,2/1414,2/1384,2/1369,2/1359,2/1341,2/1311,2/1284,2/1283 2/1206,2/1042,2/1016,2/1003,2/926,2/846,2/804,2/637,2/636,2/594,2/593,2/592,2/591,2/590 2/1589,2/542,2/531,2/500,2/494,2/290,2/289 j İ A ki2a7, 21286 2128521284 2/283 21282 2/1281,2/280,2/279,2/278,2/277,2/276,2/1275,2/1274,21273,2/1271,21270,21269 21268,2/267, 2/265,2/264 ,2/263,2/262,2/261,2/260,2/259,2/258,2/257,2/256,2/255,2/254,2/253,2/217, 2/215,2/214,2/213,2/212,2/211,2/210,2/209,2/208,2/207,2/1206,2/205,. .2/203,2/202, 2/1200,2/199,2/198,2/197,2/196,2/195,2/194,2/193,2/192,2/191,2/190,2/189,2/188,2/187. 2/186. 2/185,2/184,2/183,2/182,2/181,2/180,2/179,2/178,2/177,2/176,2/175,2/174,2/173, 21171, 21170, 2/169, 2/1168, 2/167,2/166,2/165,2/164,2/163,2/162,2/161,2/160,2/159,2/158, 21156,2/155,2/154,2/153,2/152,2/151,2/150,2/149,2/148,21127,2/126,2/125,2/124,2/123 2/122,2/121,2/120,2/119,2/118,2/117,2/116,2/115,2/114,2/113,2/112,2/111,2/110,2/109 2/108,2/107,2/106,2/105,2/104,2/103,2/102,2/101,2/100,2/99,2/98,2/97,2/96,2/95,2/94,2/93, 2192,2/91,2190,2/89,2/88, 2/87, 2/86, 2/85, 2/84, 2/83, 2/82, 2/81, 2/80, 2/79, 2/78, 2/77, 2176, , 2174, 2173, 2172, 2/71, 2170, 2169, 2168, 2167, 2166, 2/65, 2/64, 2/63, 2/62, 2/61, 2/60,

2/59, 2/58, 2/57, 2/56, 2/55, 2/54 ve 2/53 esas numaralı Kanun Tekliflerimi yeniliyorum.

29.06.2018 K ON Av. Dr.M. Nİ in TANRIKULU İstanbul Milletvekili Taki İçişleri Komisyonlar 5 Esas Anayasa Komisyon " Tanlr0l 10.201585 Esas Nord

K 02 bmv 2018

İ gep 22: Sa Ş6$i

Eariİ CUMHURİYET HALK PARTİSİ Sayı". İ.T Pm

25. Döneme ait 4965, 5291, 5293, 5296, 5711, 5713, 5714, 5718, 5779, 5987, 6442, 6673,

• 6786, 6788, 7312, 8147, 8149, 8152, 9234, 9567, 9570, , 10107, 10111, 10114, 10887, 11122, © 13142, 13143, 13146, 15248 15523, 15524, 16535, 16694, 17646, 21780,

23657, 24261, 24489, 26619 ve 27305 evrak numaralı Kanun Tekliflerimi yeniliyorum.

Saygılarımla.

İşişler Tali i Komisyon

Esas Tarih: 5 2 Aralık AD E. ZN

2X1) iel

2 ku Kasım 2015 i | Numara:

CUMHURİYET HALK PARTİSİ Gru 'Başkantı i TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA

"Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'da Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifim ve gerekçesi ekte sunulmuştur. Gereğini saygılarımla arz ederim.

DrjSezgin TANRIKULU

Türkiye'de yerel seçimlerde "017'leri bulan adaletsiz ve antidemokratik bir baraj sistemi uygulanmaktadır.

12 Eylül darbe rejimden kalan seçim kanunları nedeniyle genel seçimlerde "610'luk seçim barajının yol açtığı ulusal düzeydeki temsil krizi, yerel seçimlerde daha ağır bir şekilde yaşanmakta, kimi durumlarda "41 7*den fazla oy alan parti bile belediye meclislerine üye gönderememektedir.

Nitekim 2014 yerel seçimlerinin resmi sonuçlarına göre belediye meclisi seçimlerinde CHP, Gediz'in Eskigediz Beldesinde "017,11 oranında oy almasına rağmen belediye meclisinde temsil edilme hakkından yoksun kalmıştır. CHP'nin, "010 ile "017,11 arasında oy aldığı tam 86 belediyede aynı durum söz konusudur ki, bu belediyelerin içinde Osmaniye (9010,6), Kastamonu (9410,85), Isparta (9512,3) il belediyeleri de, Yusufeli (9014,01), Evren (9616,66), Çamlıhemşin (©415,43) Yenice (16,84) gibi ilçe belediyeleri de bulunmaktadır.

Seçim sistemindeki bu adaletsizlik, seçim bölgesine göre her parti için geçerli olabilmektedir. Örneğin; MHP, Kırıkkale Bahşili?de 9017,15 ve Amasya Hamamözü'nde 917,39 oranında oy almasına rağmen, AKP Şırnak Üludere'de "017,02 oy almasına rağmen belediye meclislerine üye gönderememişlerdir.

İl genel meclisi seçimlerinde de aynı adaletsizlik söz konusudur. Örneğin MHP, Bolu'da "016,09, Artvin'de 014,22 ve Zonguldak'ta "011,42, Saadet Partisi ise Rize'de 610,98 oranında oy almasına rağmen il genel meclislerine üye gönderememişlerdir.

Yerel seçimlerdeki sistemin, genel seçimlerden daha antidemokratik bir nitelik taşıdığını vurgulamak için, 9010 temel alınarak verilen bu örnekler, birçok belediyede 963'ün üzerinde oy alan

• partiler ve bu partilere oy veren yurttaşlarımızın uğradığı haksızlığın sadece bir bölümünü ifade etmektedir.

Bir darbe dönemi kanunu olan, 2972 Sayılı "Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun? nedeniyle sonuçta asıl olarak yurttaşlarımız haksızlığa uğramakta ve temsil hakkından yoksun kalmaktadır.

Bilindiği gibi, 1961 Anayasası ile kurulan çoğulcu, demokratik düzene bir tepki olarak ortaya çıkan faşist 12 Eylül rejimi, "yönetimde istikrar" bahanesiyle çoğunlukçu, antidemokratik bir düzen yaratmış ve azınlıkta olanı, çoğunluğun iradesine mahkum etmiştir. Son 30 yıldır kenetlerimizi ve muhalefette kalan partilere oy veren seçmeni çoğunluğun rantçı ve hukuka aykırı politikalarına mahkum eden de bu düzendir.

1984 yılına gelinceye kadar Türkiye'de belediye meclisi ve il genel meclisi seçimlerinde d'Hondt usulü nispi temsil sistemi uygulanırken, 1984 yılında çıkarılan bu yasa ile sisteme bir de, onda birlik baraj uygulaması getirilmiştir.

Onda birlik sisteme göre bir seçim çevresindeki geçerli oyların onda biri, tüm partilerin ve bağımsızların aldıkları oylardan ayrı ayrı çıkarılmaktadır. Bu çıkarma işleminden sonra oyu kalmayan partiler tasnif dışı bırakılmakta, oyu kalanlar bile çoğu kez belediye veya il genel meclisine üye gönderememektedir.

Bu sistemin tek kazananı her seçim bölgesinde en fazla oyu alan parti olmaktadır. Örneğin, eme eme iran ün mm Sm e VE A m m a ar A KARARMA ER aramam mad pa e vk ün amam makalem emin DARK e erin man Ae a nm

(X0100'üne) sahip olurken, *016,81 oy alan MHP de, 9612,49 oy alan CHP de belediye meclisine üye gönderememiştir.

Türkiye geneline bakıldığında, AKP'nin belediye meclisleri için kullanılan oyların 9442,87'sini alarak belediye meclis üyeliklerinin 9051,37"sini elde ettiği; CHP'nin ise 926,34 oyla belediye meclisi üyeliklerinin ancak 9420,30'unu alabildiği görülmektedir.

Seçim sistemlerinde baraj uygulamasının en büyük gerekçesi "yönetimde istikrar" anlayışıdır. Bu, belli oranlarda "genel seçimler" için makul görülebilir. Nitekim CHP genel seçimlerde barajın 943'e düşürülmesi için kanun teklifi vermiştir. Avrupa Birliği ülkelerinin genelinde de bu oran "65'i geçmemektedir.

Ancak yerel seçimlerde "yönetimde istikrar" gibi bir gerekçeye sığınılamaz. Çünkü başkan zaten ayrı olarak "çoğunluk" esasına göre, belediye meclisi ise ayrı olarak nisbi temsil esasına (fakat ne yazık ki işte bu "onda birlik kesme baraj" ve kontenjan usullerine) göre seçilmektedir.

Anayasanın 67. Maddesine göre, "Seçim kanunları, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir."

Mevcut yasal düzenleme "temsilde adalet" ilkesini hiçbir şekilde sağlamamakta, "yönetimde istikrar ilkesi" ise belediye başkanı ayrı bir oylama ile çoğunluk esasına göre seçildiği için kısmen sağlamaktadır. Burada "yönetimde istikrar" ilkesini zayıflatan husus ise, kontenjan adaylarının belediye başkanlığı seçiminde değil, belediye meclis üyeliği seçiminde en çok oyu alan partiye verilmesinden kaynaklanmaktadır.

Demokrasilerde asıl olan yurttaşların hayatını ve geleceğini etkileyecek her konuda eşit ve özgür bir şekilde söz hakkına sahip olmasıdır.

Üyesi olmaya çalıştığımız Avrupa Birliği ülkelerinde seçim barajları sürekli düşürülürken Türkiye'de yerel meclislerin oluşumunda "1 7'lere varan bir baraj sisteminin olması demokratik sistemi çökerttiği gibi kentlerimizde çevreye, insana ve hukuka duyarsız her türlü rantçı, yıkıcı ve haksız politikanın da önünü açmaktadır.

Sonuç olarak, 12 Eylül Darbe rejimi seçim kanunları ve siyasi partiler kanunu ile hala en yıkıcı şekilde Türk siyasi hayatını şekillendirirken, bunları görmezden gelip, sözde demokratikleşme adına "Anayasayı değiştirelim, hodri meydan!" çıkışları yapmak inandırıcılıktan da samimiyetten de uzaktır.

Türkiye'de demokratikleşmenin birinci adımı, şüphesiz bir şekilde seçim kanunlarının adil ve demokratik bir niteliğe kavuşturulmasıdır.