Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

GENEL GEREKÇE Mevcut ekonomik koşullar, halkın refah seviyesini her geçen gün düşürmekte ve iktidarın ekonomi yönetimine duyulan güven gittikçe sarsılmaktadır. Uzun süredir devam eden ve ülkemiz tarihinin en ciddi ekonomik krizlerinden biri olarak değerlendirilen bu süreçte, yaşanan zorlukların bedeli üretici, sanayici ve işverenler kadar, emeğiyle geçinen milyonlarca yurttaşımıza da yüklenmiştir. Düşük gelir grupları, dar gelirliler ve emekliler, ekonomik dalgalanmaların en büyük mağdurları olmuştur.

Bunun yanı sıra, işverenler üzerindeki finansal yüklerin artması, istihdamın artırılmasını teşvik edecek mekanizmaların yetersizliği ve mevcut desteklerin sınırlı kalması, ekonomik daralmayı daha da şiddetlendirmektedir. İşgücü piyasasında yaşanan daralma ve artan yoksulluk, bu krizin halk üzerindeki olumsuz etkilerini açıkça göstermektedir.

Ekonomik bilimle çelişen uygulamalarla yönetilen kriz süreci, zamana yayılarak derinleşmiştir. İktidar, bu ekonomik çöküşün sorumluluğunu halkın omuzlarına yüklemekte, çıkardığı yeni yasal düzenlemelerle vatandaşların vergi yükünü artırmaktadır. Üretici kesimler, sanayiciler ve esnaf giderek daha yüksek vergilere tabi tutulurken, sağlanan teşvikler ise giderek azalmakta veya ulaşılması güç hale getirilmektedir.

Bilindiği üzere, asgari ücret desteği, işverenlerin mali yükünü azaltmak, kayıtlı istihdamı teşvik etmek ve işgücü piyasasında düzenleyici bir mekanizma olarak işlev görmek amacıyla uygulanmaktadır. Ancak, mevcut düzenlemenin kapsamı ve uygulanma koşulları, desteğin etkinliğini büyük ölçüde sınırlamaktadır.

2024 yılı itibarıyla, asgari ücret desteği işçi başına aylık 700 TL olarak belirlenmiş olup, günlük 23,33 TL üzerinden hesaplanmaktadır. Bakanlığın sunduğu verilere göre, yılın ilk sekiz ayında yaklaşık 6 milyon kişi bu destekten yararlanmıştır. Ancak, ülkedeki asgari ücretli ve onun 1,5 katı maaşla çalışanların sayısının 10 milyonun üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.

Desteğin sınırlı sayıda işletme tarafından kullanılmasının en önemli nedenlerinden biri, destekten yararlanabilmek için işverenlerin bir önceki yılın aynı ayındaki çalışan gün sayısını koruma zorunluluğudur. Bu şart, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin, destekten faydalanmasını zorlaştırmaktadır. /" y

Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği, sigorta primleriyle finanse edilen aktüeryal dengenin korunmasına bağlıdır. Ancak işverenlerin giderek artan mali yükleri ve istihdam üzerindeki baskılar, kayıt dışı çalışmayı teşvik etmektedir. Kayıt dışı istihdamın yaygınlaşması, devletin prim gelirlerinde ciddi kayıplara yol açmakta ve sosyal güvenlik sisteminin mali dengesini tehdit etmektedir.

TÜİK'in 2021 yılına kadar yayınladığı verilere göre, kayıt dışı istihdam oranı "030 seviyelerinde seyretmiştir. Ancak 2022 itibarıyla bu verilere işgücü istatistiklerinde yer verilmemesi, kayıt dışılığın boyutları hakkında belirsizlik yaratmaktadır. Sosyal güvenlik sisteminin etkin ve sürdürülebilir olabilmesi için kayıt dışı istihdamın doğru şekilde ölçülmesi ve bu konuda detaylı raporlar hazırlanması büyük önem taşımaktadır.

Denetimlerin yetersizliği, kayıt dışı istihdamın artmasındaki en büyük etkenlerden biridir. Kayıt dışı çalışanlar nedeniyle sosyal güvenlik prim gelirleri azalmakta, rekabet eşitsizliği oluşmakta ve sistemin mali yükü kayıtlı çalışanlar üzerinden artırılmaktadır. Prim tahsilatında yaşanan kayıplar, devlet katkılarını da olumsuz etkileyerek sosyal güvenlik fonlarında büyük açıklar yaratmaktadır.

Sosyal güvenlik sisteminin sağlıklı işleyebilmesi için aktif sigortalı çalışan sayısının artırılması gerekmektedir. Ancak işsizlik oranlarının yüksekliği, kayıt dışı istihdamın yaygınlığı ve işgücüne katılımın düşüklüğü, bu dengenin bozulmasına neden olmaktadır.

OECD verilerine göre, Türkiye, işgücüne katılım oranı açısından OECD ülkeleri arasında en alt sırada yer almaktadır. OECD ortalaması 070,2 iken, Türkiye'de bu oran *655,1 olarak ölçülmüştür. İşgücüne katılım oranının düşük olması, sosyal güvenlik sistemine prim ödeyen kişi sayısını azaltarak finansman dengesini daha da bozmaktadır.

Kayıt dışı istihdamın azaltılması, işgücüne katılım oranlarının yükseltilmesi ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından zorunludur. Bu bağlamda, aşağıdaki düzenlemelerin hayata geçirilmesi gerekmektedir: we. deste,

• İşveren üzerindeki maliyetlerin azaltılması için kapsamlı teşvik programlarının uygulanması,

• Kayıt dışı istihdamı azaltmaya yönelik denetimlerin sıklaştırılması ve caydırıcı yaptırımların artırılması,

• Asgari ücret desteğinin kapsamının genişletilerek, küçük ve orta ölçekli işletmelerin bu destekten daha kolay yararlanmasını sağlayacak düzenlemelerin yapılması,

• Sosyal güvenlik sisteminin finansal dengesini korumak adına prim gelirlerini artıracak yapısal reformların hayata geçirilmesi,

• Kayıtdışılıklamücadelede veri şeffaflığını artırılması ve TÜİK"in düzenli olarak kayıt dışı istihdam oranlarını açıklaması, i - o İşgücü piyasasının güçlendirilmesi ve istihdamı artırıcı politikaların uygulanması,

• Vergi politikalarının gözden geçirilerek, işverenler üzerindeki yükü azaltacak yeni

Bu düzenlemelerin hayata geçirilmesiyle kamu bütçesine milyarlarca liralık ilave maliyet yansıyacağı tahmin edilmektedir. Aynı biçimde, kayıtlı istihdam oranlarının artırılmasıyla birlikte, sosyal güvenlik sistemine önemli miktarda ek prim geliri sağlanması öngörülmektedir. Bu nedenle, önerilen teşvik ve desteklerin SGK sistemi üzerinde ek bir mali yük oluşturmayacağı değerlendirilmektedir. düzenlemelerin getirilmesi.

Bu düzenlemelerle birlikte, işverenlerin üzerindeki mali yük hafifletilecek, kayıt dışı istihdamın önüne geçilecek ve sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesi sağlanacaktır.

Önerilen politikalar, işgücü piyasasının daha sağlıklı işlemesine olanak tanıyacak ve ülke ekonomisine uzun vadede önemli katkılar sunacaktır.