Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Esas Komisyon Plan ve Bütçe

Tarih: 6-11-2026 (Esas No:2/4027

KANUNLAR Ve KARASAL SK LIĞİ İSE man SA" AŞA

O b asım ZÜZ kumara!

0 5 Kasım ZÜZÜ

Kumda.

Engelli bireylerin sosyal güvenlik hakkı, sosyal devlet ilkesinin ve eşit yurttaşlık anlayışının temel unsurlarından biridir. Engelli çalışanların emeklilik hakkına erişimi, yalnızca çalışma gücünün kaybına ilişkin tıbbi bir değerlendirmeden ibaret olmayıp engellilik durumunun, çalışma yaşamına etkilerinin, uzun yıllara yayılan sigortalılık ve prim ödeme geçmişinin ve sosyal güvenlik sistemine duyulan güvenin birlikte ele alınmasını gerektirmektedir.

1980'li yıllardan itibaren yaklaşık 45 yıl boyunca uygulanan vergi indirimi yoluyla engelli emekliliği sistemi, özellikle 1 Ekim 2008 tarihinden önce sigortalı olarak çalışmaya başlayan engelli yurttaşların emeklilik koşullarını belirleyen temel mekanizmalardan biri olmuştur. Bu sistem kapsamında engelli sağlık kurulu raporları ve vergi indirimi belgeleri üzerinden belirlenen engellilik derecelerine göre sigortalılık süresi ve prim günü koşulları uygulanmıştır. Yüz binlerce engelli çalışan çalışma hayatını, prim ödemelerini ve gelecek planlarını bu mevzuata göre oluşturmuştur.

Ancak 15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren 7538 sayılı Kanun ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici 87'nci maddesi ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçici 10'uncu maddesinin ikinci fıkrası kaldırılarak engelliliği nedeniyle vergi indiriminden yararlanma esasına dayalı emeklilik uygulamasına son verilmiştir. Bunun yerine çalışma gücü kaybının Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından değerlendirilmesine dayanan yeni bir sistem getirilmiştir. Bu değişiklik nedeniyle daha önce engelli raporu ve vergi indirimi hakkı bulunan birçok engelli çalışan, emeklilik şartlarını fiilen sağlamış olmasına rağmen SGK tarafından yeniden değerlendirmeye tabi tutulmakta ve "çalışma gücü kaybı yoktur" gerekçesiyle emeklilik hakkından yararlanamamaktadır. Söz konusu değişiklik, herhangi bir geçiş süreci öngörülmeden yürürlüğe konulmuştur. Yıllardır mevcut mevzuata göre sigortalılık i ve prim koşullarını tamamlamaya çalışan, emekliliğine birkaç gün veya ay kalmış olan, sağlık kurulu raporu ve vergi indirim belgesi bulunan ya da SGK tarafından emeklilik tarihleri kendilerine bildirilmiş olan engelli çalışanlar bir anda farklı emeklilik koşullarına tabi tutulmuştur.

Yeni düzenleme sonrasında, önceki mevzuata göre emeklilik koşullarını yerine getirmiş veya yerine getirmeye çok yaklaşmış bazı engelli çalışanların başvuruları reddedilmiş; bazı yurttaşlar emeklilik hakkına erişebilmek için yıllarca daha çalışmak zorunda bırakılmıştır. Daha önce emekli aylığı bağlanmış bazı kişilerin ise kontrol muayeneleri ve yeniden değerlendirme süreçleri sonucunda aylıkları kesilmiş veya kesilme riskiyle karşı karşıya kalmıştır.

Bu süreçte ortaya çıkan en önemli sorunlardan biri, engelli yaşlılık aylığı ile malulen emeklilik uygulamalarının birbirine yakın değerlendirme ölçütleri üzerinden ele alınmasıdır. Oysa engelli yaşlılık aylığı, uzun yıllar çalışma hayatına katılmış, sigortalılık süresi ve prim ödeme koşullarını yerine getirmiş engelli çalışanların emeklilik hakkına erişmesini sağlayan ayrı bir sosyal güvenlik mekanizmasıdır. Malulen emeklilik ise farklı koşullara ve farklı bir hukuki niteliğe sahiptir. Bu iki uygulamanın birbirinin yerine geçecek şekilde değerlendirilmesi, engelli çalışanların emeklilik hakkına erişimini güçleştirmektedir.

Engelli Emeklilik Dayanışma Derneği (EMED) tarafından Haziran 2026 tarihinde hazırlanan ve 13 somut vakanın incelendiği Görüş Bildirimi ve Çözüm Önerileri Raporu da yaşanan sorunların farklı engel gruplarını ve çalışma geçmişlerini etkileyen yapısal bir nitelik taşıdığına işaret etmektedir. Derneğin araştırma ve başvurularında; kanser, lösemi, KOAH, ağır kalp ve solunum hastalıkları, epilepsi, uzuv kaybı, görme ve işitme kaybı gibi sağlık sorunlarına sahip kişilerin emeklilik süreçlerinde karşılaştıkları değerlendirme sorunları aktarılmaktadır.

Emeklilik hakkına erişemeyen veya aylığı kesilen engelli yurttaşlar yalnızca gelir kaybı yaşamamakta; sağlık güvencesine erişim, tedavi ve ilaç giderlerini karşılama, çalışma yaşamını sürdürme ve aile bütçesini koruma bakımından da ciddi güçlüklerle karşılaşmaktadır. Sağlık durumu nedeniyle çalışma kapasitesi sınırlı olan kişilerin emeklilik hakkından yararlanamaması, onları sağlık koşullarına rağmen çalışmaya veya işsizlik ve yoksulluk koşullarına mahkum etmektedir.

Anayasa'nın 2'nci maddesinde düzenlenen sosyal devlet ilkesi, 10'uncu maddesinde güvence altına alınan eşitlik ilkesi, 49'uncu maddesinde düzenlenen çalışma hakkı ve ödevi ile 60'ıncı maddesinde güvence altına alınan sosyal güvenlik hakkı, engelli bireylerin sosyal güvenlik haklarının korunmasını gerektirmektedir. Türkiye'nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme de engelli bireylerin sosyal korumaya ve sosyal güvenliğe erişim haklarının güvence altına alınmasını öngörmektedir.

Sosyal güvenlik mevzuatında yapılan değişikliklerin, kişilerin yıllar boyunca tabi oldukları kurallara güvenerek oluşturdukları yaşam planlarını ve haklı beklentilerini gözetmesi gerekir. Özellikle emeklilik hakkını kazanmış veya kazanmasına çok kısa süre kalmış kişilerin herhangi bir geçiş düzenlemesi olmaksızın yeni koşullara tabi tutulması hukuki güvenlik ve öngörülebilirlik ilkeleri bakımından ciddi sorunlar doğurmaktadır. Sağlamcılık ideolojileri ve ayrımcılığının etkisiyle engelli yurttaşların ileri yaşlarda iş bulabilmesi, primlerini tamamlayabilmesi ve mevcut yasal düzenleme kapsamında emekli olabilmesi fiilen mümkün değildir.

Bu nedenle 7538 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemenin engelli çalışanlar bakımından yarattığı hak kayıplarının giderilmesi, 1 Ekim 2008 öncesinde sigortalı olan engelli çalışanların önceki mevzuattan kaynaklanan emeklilik haklarının korunması, emeklilik koşullarını yerine getirmiş veya haklı beklentisi oluşmuş kişilerin mağduriyetlerinin telafi edilmesi ve kontrol muayeneleri nedeniyle ortaya çıkan aylık kesintilerinin önlenmesi gerekmektedir.

Bu kanun teklifiyle engelli çalışanların uzun yıllar boyunca tabi oldukları emeklilik sistemine ilişkin haklarının iade edilmesi, kazanılmış haklarının ve haklı beklentilerinin korunması amaçlanmaktadır.