Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Türk Medeni Kanunu'nun 168. maddesi, boşanma davalarında yetkili mahkemeyi eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi olarak belirlemektedir. Ancak bu düzenleme, kadına yönelik şiddet vakalarında kadınların güvenliğini ve adalete erişimini temin etmekte yetersiz kalmaktadır.

Kadına yönelik şiddet, yalnızca fiziksel bir saldırı değil; aynı zamanda kadının temel insan haklarını, onurunu ve yaşam hakkını tehdit eden yapısal bir sorundur. Bu bağlamda şiddet mağduru kadınlar, çoğu zaman yaşadıkları şiddetten kurtulmak için güvenlik gerekçesiyle ikamet adreslerini terk etmekte, sığınma evlerine veya geçici barınma merkezlerine yerleşmektedir. Ancak mevcut yasal düzenlemeye göre bu kadınların yeni bulundukları yerlerde boşanma davası açmaları mümkün olamamakta; mahkemeler, yetkisizlik kararı vererek dosyaları ikametgahlarının bulunduğu mahkemelere göndermektedir. Bu uygulama, mağdur kadınların hem güvenliğini riske atmakta hem de ikincil mağduriyet yaşamalarına yol açmaktadır.

Bu sorun sadece ulusal mevzuatla değil, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler çerçevesinde de ele alınması gereken bir yükümlülüktür. Özellikle:

Kadına yönelik şiddetin önlenmesi ve mağdurların adalete erişiminin kolaylaştırılması, hem ulusal hem de uluslararası hukuk açısından devletlerin temel yükümlülükleri arasında yer almaktadır. Türkiye'nin taraf olduğu Kadınlara Yönelik Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW), taraf devletlere kadınların her türlü ayrımcılıktan korunması ve eşit biçimde yargı süreçlerine erişimlerinin sağlanması yükümlülüğünü açıkça getirmektedir.

Ayrıca, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve bu sözleşmeyi yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında da adalete erişim hakkı, etkili başvuru yollarının sağlanması bağlamında temel bir insan hakkı olarak kabul edilmektedir. Kadına yönelik şiddet vakalarında devletin etkili koruma sağlamaması ya da mağdurların hukuki yollara ulaşımını engellemesi, AİHM kararlarında ihlal nedeni olarak değerlendirilmektedir.

Bu çerçevede yapılması önerilen düzenleme, Türkiye'nin iç hukukuyla birlikte uluslararası yükümlülükleriyle de uyumlu bir adımdır. TMK'nın 168. maddesine eklenecek bir fıkra ile şiddet mağduru kadınların, koruma altında bulundukları sığınma evlerinin bulunduğu yer mahkemesinde boşanma davası açabilmelerine olanak tanınması, hem adalete erişim hakkının güçlendirilmesi hem de mağdurların ikincil mağduriyet yaşamadan hukuki süreçlerini yürütebilmeleri açısından zorunlu hale gelmiştir.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara