Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Tali Komisyon Esas Komisyon Adalet Tarih: 5-2-2024 Esas No:2/1981

7 V2 3ubat 2024

Mülkiyet hakkının korunması noktasında devlete birtakım pozitif yükümlülükler düşmektedir. Anayasa'nın 35. maddesinin lafzında açık bir biçimde düzenlenmemiş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik sınırlamalar getirdiği, bireyi üçüncü kişilerin müdahalelerine karşı korumasız bıraktığı düşünülemez. Pozitif yükümlülüklerin ortaya çıkmasının nedeni gerçek anlamda koruma sağlanmasıdır. Buna göre anılan maddede bir temel hak olarak güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yalnızca devletin müdahaleden kaçınmasına bağlı değildir. Gerçek anlamda koruma sağlanması için devletin negatif yükümlülükleri dışında pozitif yükümlülüklerinin de olması gerekir. Dolayısıyla Anayasa'nın 5. ve 35. maddeleri uyarınca devletin mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin pozitif yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu bağlamda söz konusu pozitif yükümlülükler, kimi durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dahil olmak üzere mülkiyet hakkının korunması için belirli tedbirlerin alınmasını gerektirmektedir (Türkiye Emekliler Derneği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, $$ 34- 38).

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 732. ve devamı maddelerinde yer alan onalım hakkının kullanılması noktasında belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir bir kanun hükmünün varlığı tartışmasızdır. Ancak onalım hakkının kullanılması için belirlenen usule göre, ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasında bedelin geç depo edilmesi, depo edilen bedelin vadeli hesapta nemalandırılmaması gibi hususlar nedeniyle vatandaşların mülkiyet hakkının ihlal edildiği gözetilmelidir.

Anayasa Mahkemesine, ön alım bedelinin enflasyon karşısında uğradığı değer kaybı sebebiyle yapılan bir başvuruda, ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescili davalarında mahkeme, ön alım bedelinde oluşan değer kaybı şikâyeti yönünden dava açıldıktan sonra makul bir süre içinde ön alım bedelinin vadeli bir mevduat hesabına yatırılması biçiminde basit tedbirle yargı sürecinin hızlı işlememesinin kişiler üzerinde oluşturduğu olumsuz etkileri asgari seviyeye indirme imkânına sahip olup mahkemenin bu tedbirleri almamış olması, mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülüğün ihlali sonucunu doğurduğuna hükmetmiştir.

Tüm bu açıklamalar doğrultusunda, onalım davasına dayalı tapu iptal ve tescil davasında davalı konumunda bulunan taraf bakımından mülkiyet hakkının açık bir biçimde ihlal edildiği cihetiyle, bu mağduriyetin giderilmesi için kanunda pozitif bir düzenlemeye yer verilmesi uygun görülerek işbu kanun teklifinin verilmesi gerekliliği doğmuştur. MADDE GEREKÇELERİ