Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi

Türkiye'de yüz binlerce esnaf ve sanatkâr, uzun yıllardır çözülemeyen yapısal bir sosyal güvenlik sorununun mağdurudur. Bu kişiler; vergi mükellefi olmuş, esnaf siciline ya da meslek odalarına kayıt yaptırmış, Devlete karşı yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmiştir.

Ancak kamu idaresinin ihmali nedeniyle sosyal güvenlik sistemine resen tescil edilmeyerek sistemin dışında bırakılmışlardır. Bu durum yalnızca teknik bir aksaklık değil, çok boyutlu ve derin bir adalet sorunudur.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun I Ekim 2008 tarihinde yürürlüğe girmesinden önce ve sonra yaşanan uygulama ayrılıkları, on binlerce esnaf için kalıcı hak kayıplarına neden olmuştur. Bu kişiler, sosyal güvenlik kapsamına alınmadıkları için emeklilik haklarından mabrum kalmış, sağlık hizmetlerine erişememiş ve yaşlılıklarında sosyal koruma şemsiyesinden uzak bırakılmıştır. Devletin açık yükümlülüğü olan resen tescil işlemleri gerçekleştirilmemiş; sicil numaraları iptal edilmiş, geçmişe dönük prim günleri ise ihya hakkı tanınmamıştır.

Bu noktada unutulmaması gereken husus, söz konusu bireylerin sistemden kaçınmadığıdır. Aksine, Devletin çizdiği yasal çerçeveye sadakatle uymuş, kayıtlı ekonomi içinde yer almış, vergisini ödemiş, sicilini tutturmuş ve mesleğini yasal zeminlerde icra etmiştir.

Ancak Devlet, Vatandaşı yükümlülüklerini yerine getirirken izlerken, kendi yükümlülüklerini yerine getirmeyerek bu Vatandaşları görmezden gelmiştir. Sonrasında ise "bağlı değilsiniz" denilerek hak talepleri reddedilmiş, sorumluluğun faturası Vatandaşa kesilmiştir. Bu yaklaşım ne Sosyal Hukuk Devleti ilkesiyle bağdaşır ne de Anayasal Adalet anlayışıyla.

Anayasa'nın 2. maddesi, Türkiye Cumhuriyeti'nin Demokratik, Laik ve Sosyal bir Hukuk devleti olduğunu ifade etmektedir. Sosyal Devlet ilkesi, yalnızca ekonomik refahın değil, toplumsal eşitliğin, korunmanın ve fırsat eşitliğinin de güvencesidir. 60. madde ise herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğunu açıkça ortaya koyar. Bu hak, yalnızca kayıtlı olanlara değil, kaydın yapılması idari bir görev olduğu hâllerde, bu görev yerine getirilmemiş olsa dahi, hakkın mahiyetinden kaynaklı olarak koruma altındadır. Anayasa Mahkemesi'nin 2011 yılında verdiği karar da Devletin yükümlülüklerini ihmal ettiği durumlarda Vatandaşın hak kaybına uğrayamayacağını, sosyal güvenlik hakkının idarenin ibmaliyle bertaraf edilemeyeceğini açıkça ortaya koymuştur.

Tüm bu anayasal temeller ışığında, bugün gelinen noktada on binlerce esnaf, hayatını vergi ödeyerek, sicil tutarak ve mesleğini dürüstçe icra ederek geçirmiş olmasına rağmen, emekli olamamakta, sağlık hizmetlerine ulaşamamakta ve yaşlılığını maddi yoksunluk içinde sürdürmek zorunda kalmaktadır.

Bu durum yalnızca bireysel bir mağduriyet değil, toplumsal adalet duygusunu da zedeleyen yapısal bir çarpıklıktır. "Devlet Vatandaşa borcunu ödememiştir" gerçeği ortadadır.

Bu nedenle yapılması gereken, teknik bir düzenlemeden öte, adaletin gecikmiş bir biçimde tecelli etmesidir. Bu kişilere yönelik olarak 20 Nisan 1982 tarihinden itibaren vergi kaydı ya da meslek odası sicili bulunan tüm esnafa BAĞ-KUR tescil hakkı tanınmalı, sicil numaraları yeniden tesis edilmeli, prim borçları yapılandırılmalı ve dileyenler için geçmiş prim günlerini ihya etme imkânı sağlanmalıdır.

Bu teklif yalnızca bir düzenleme değil, aynı zamanda geçmişte yarım bırakılmış bir kamu sözleşmesinin tamamlanmasıdır. Vatandaş ile Devlet arasında güvenin yeniden tesis edilmesidir. Bu düzenleme ile bir yandan anayasal hak yerine getirilmiş olacak, diğer yandan Sosyal Devlet ilkesi somut bir kazanıma dönüşecektir.

Adalet, zamanında yapılmadığında eksiktir. Ancak hiçbir zaman geç değildir. Şimdi yapılması gereken, bu gecikmiş adaleti tesis ederek sosyal güvenlik sisteminde yıllardır unutulmuş bu insanların haklarını iade imektir.