Gıdalardaki Katkı Maddelerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun Teklifi

Bu madde ile kanunun amacı belirlenmekte, gıdalardaki zararlı katkı maddelerinin zararları konusunda tüketicileri bilgilendirmek, özellikle çocukların korunması ve kronik hastalıkların önlenmesine katkıda bulunmak amaçlanmaktadır.

Bu madde ile kanunun kapsamı belirlenmekte, yurt içinde üretilen veya ithal edilen paketlenmiş gıda ve içecekleri kapsadığı açıklanmaktadır.

Bu madde ile kanunda geçen tanımlar açıklanarak, kanunun uygulanmasında kavram birliği sağlanması amaçlanmaktadır.

Bu madde ile yüksek miktarda şeker, tuz, yağ ve zararlı katkı maddeleri içeren gıda ve içeceklerin ambalajlarında bulunması gereken sağlık uyarılarının içeriği, biçimi ve yerleşimine ilişkin hükümler düzenlenmektedir.

Bu madde ile özellikle çocukları ve gençleri zararlı gıda bileşenlerinden korumaya yönelik tedbirler belirlenmekte, eğitim kurumlarında satış yasağı ve çocuklara yönelik reklamların kısıtlanması öngörülmektedir.

Bu madde ile kanunun uygulanmasına ilişkin denetim mekanizmaları düzenlenmekte, gıda işletmecilerinin yükümlülükleri ve medya kuruluşlarının bilgilendirme sorumluluğu belirlenmektedir.

Bu madde ile kanunda belirtilen yükümlülüklere uyulmaması halinde uygulanacak idari para cezaları ve diğer yaptırımlar düzenlenmektedir.

Bu madde ile kanunun uygulanması için gerekli yönetmeliklerin çıkarılmasına ilişkin hüküm düzenlenmektedir.

Geçici Madde 1- Bu madde ile kanunun uygulanmasına geçiş süreci düzenlenmekte, halihazırda üretilmiş veya ithal edilmiş ürünlerin uyum sağlaması için gereken süreler belirlenmektedir.

Yürürlük maddesidir.

Yürütme maddesidir.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara

GIDALARDAKİ KATKI MADDELERİNİN ZARARLARININ ÖNLENMESİ VE KONTROLÜ HAKKINDA KANUN TEKLİFİ

AMAÇ Madde 1 — (1) Bu Kanunun amacı; gıdalarda bulunan yüksek miktardaki şeker, doymuş yağ, trans yağ, tuz, palm yağı ve diğer zararlı katkı maddelerinin zararları konusunda tüketicileri bilgilendirmek, bu bileşenlerin miktarlarına ilişkin açık ve anlaşılır uyarılar ile tüketicilerin sağlıklı tercihler yapabilmelerini sağlamak, özellikle çocukların ve gençlerin korunmasına yönelik tedbirleri almak ve nihayetinde diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve obezite gibi kronik hastalıkların önlenmesine katkıda bulunmaktır. KAPSAM

Madde 2 — (1) Bu Kanun, yurtiçinde üretilen veya ithal edilen, nihai tüketiciye sunulan paketlenmiş gıda ve içecekleri kapsar.

TANIMLAR;

Madde 3 —(1) Bu Kanunun uygulanmasında;

a) Bakanlık: Sağlık Bakanlığını,

b) Bileşenler Listesi: Bir gıdanın üretiminde veya hazırlanmasında kullanılan ve son üründe değişmiş bir formda da olsa bulunan bileşenleri, üretim sırasında kullanılan katkı maddeleri dahil, ağırlıkça çoktan aza doğru sıralı şekilde gösteren bilgiyi,

c) Doymuş Yağ: Yağ asitlerindeki karbon atomları arasında çift bağ bulunmayan ve oda sıcaklığında genellikle katı halde olan yağ türünü,

ç) Enerji Değeri: Bir gıdanın sağladığı enerji miktarını,

d) Gıda İşletmecisi: Kâr amacı olsun veya olmasın, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya tüzel kişiler tarafından gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımının herhangi bir aşamasında kontrolü altında yürütülen faaliyetlerin mevzuat hükümlerine uygunluğundan sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi,

e) Gıda Katkı Maddesi: Tek başına gıda olarak tüketilmeyen veya gıdanın karakteristik bir bileşeni olarak kullanılmayan, besleyici değeri olan veya olmayan, teknolojik bir amaç doğrultusunda üretim, işleme, hazırlama, ambalajlama, taşıma veya depolama aşamalarında gıdaya ilave edilen maddeyi,

f) İthalatçı: Gıda maddesini ithal eden ve ürünün piyasaya arz edilmesinden önce etiketlenmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi,

g) Palm Yağı: Palmiye ağacının (Elaeis guineensis) meyvesinden elde edilen bitkisel yağı,

g) Paketlenmiş Gıda: Son tüketiciye ve toplu tüketim yerlerine sunulmak üzere hazırlanmış olan, açılmadan veya değiştirilmeden içeriği değiştirilemeyecek şekilde ambalajlanmış gıdayı,

h) Sağlık Uyarısı: Bu Kanun kapsamında belirlenen, gıdaların içerdiği yüksek miktardaki şeker, tuz, yağ, doymuş yağ, trans yağ, palm yağı veya diğer zararlı katkı maddelerinin sağlığa olası zararları konusunda tüketicileri bilgilendiren yazılı ifadeleri ve görselleri,

1. Şeker: Sakkaroz, früktoz, glikoz, laktoz ve maltoz gibi mono ve disakkaritleri, i) Trans Yağ: Kısmen hidrojenize bitkisel veya hayvansal kaynaklı yağlardaki, doğal konumda olmayan, çift bağın yer değiştirmesiyle oluşmuş yağ asitlerini,

j) Tuz: Sodyum ve klor elementlerinden oluşan bileşiği (Naci) veya sodyum x 2,5 formülüyle hesaplanan tuz eşdeğerini,

k) Üretici: Gıdayı üreten veya üretimden sorumlu olan ve ürünün piyasaya arz edilmesinden önce etiketlenmesinden sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi, ifade eder.

TBMM Halkla İlişkiler Binası

2. Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara

SAĞLIK UYARILARI VE ETİKETLEME Madde 4 — (1) Aşağıdaki değerleri aşan ürünlerin ambalajları üzerinde, ürünün en geniş iki yüzünden en az birinde, bu yüzün alanının yüzde otuzbeşinden az olmamak üzere, siyah çerçeve içinde, beyaz zemin üzerinde, ambalajdaki diğer metinlerden daha büyük punto ile yazılmış, resimli ve Türkçe yazılı sağlık uyarıları veya mesajları bulunmak zorundadır:

a) 100 gramında 10 gramdan fazla şeker veya 100 mililitresinde 5 gramdan fazla şeker içeren gıda veya içeceklerde,

b) 100 gramında 1,25 gramdan fazla tuz veya 0,5 gramdan fazla sodyum içeren gıdalarda,

c) 100 gramında 20 gramdan fazla toplam yağ içeren veya toplam enerjisinin yüzde 30'undan fazlası yağdan gelen gıdalarda,

ç) 100 gramında 5 gramdan fazla doymuş yağ içeren veya toplam enerjisinin yüzde 10'undan fazlası doymuş yağdan gelen gıdalarda,

d) Herhangi bir miktarda trans yağ içeren gıdalarda,

e) İçeriğinde palm yağı bulunan gıdalarda,

f) Bakanlık tarafından belirlenecek yapay tatlandırıcılar, renklendirici maddeler, koruyucular ve diğer zararlı katkı maddelerini içeren gıdalarda.

(2) Uyarı mesajlarında şu ifadeler ve uyarılar bulunur:

a) Yüksek şeker içeren gıdalarda: "SAĞLIK UYARISI: YÜKSEK ŞEKER İÇERİR. Yüksek miktarda şeker tüketimi diyabet, obezite ve diş çürükleri riskini artırır."

b) Yüksek tuz içeren gıdalarda: "SAĞLIK UYARISI: YÜKSEK TUZ İÇERİR. Yüksek miktarda tuz tüketimi hipertansiyon ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır."

c) Yüksek yağ içeren gıdalarda: "SAĞLIK UYARISI: YÜKSEK YAĞ İÇERİR. Yüksek miktarda yağ tüketimi obezite ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır."

ç) Yüksek doymuş yağ içeren gıdalarda: "SAĞLIK UYARISI: YÜKSEK DOYMUŞ YAĞ İÇERİR. Yüksek miktarda doymuş yağ tüketimi kolesterol seviyelerini yükseltir ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır."

d) Trans yağ içeren gıdalarda: "SAĞLIK UYARISI: TRANS YAĞ İÇERİR. Trans yağ tüketimi LDL kolesterol seviyelerini yükseltir ve kardiyovasküler hastalık riskini artırır."

e) Palm yağı içeren gıdalarda: "PALM YAĞI İÇERİR. Yüksek doymuş yağ içeriği nedeniyle sağlık riskleri taşıyabilir."

f) Zararlı katkı maddeleri içeren gıdalarda, Bakanlıkça belirlenen özel uyarı metinleri.

(3) Birinci fıkranın (a) ila (f) bentlerinde belirtilen birden fazla riski taşıyan gıdaların ambalajlarında, ilgili tüm riskli bileşenlerin uyarıları aynı alanda, sıralı şekilde ve her bir uyarı için en az yüzde on görünüm alanı ayrılarak belirtilir.

(4) Uyarı yazıları, 12 puntodan küçük olmayan, Arial veya benzeri kolay okunabilir yazı tipinde, ambalaj arka planından belirgin şekilde ayrılacak renkte ve anlaşılır biçimde yazılır.

(5) Sağlık uyarıları, Bakanlıkça belirlenecek görseller ile birlikte kullanılır. Bu görseller, uyarı alanının en az yüzde yirmisini kaplamalıdır.

(6) Uyarılar doğrudan ambalaja veya ambalajı açmadan çıkarılamayacak şekilde yapıştırılmış bir etikete basılmalı, görünür, okunabilir, silinmez ve hiçbir şekilde kısmen veya tamamen gizlenmemiş, örtülmemiş veya kesilmemiş olmalıdır.

(7) Uyarı etiketlerinde, birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen sağlık uyarıları dışında ye bir ifade, tarif, ticari marka, figür veya işaret bulunmamalıdır.

(8) Bu maddede belirtilen sağlık uyarılarına ilişkin teknik hususlar, uygulama usyl değin tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara

ÇOCUKLARI KORUYUCU ÖNLEMLER

Madde 5 — (1) Bu Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen sınırları aşan ürünlerin;

a) Eğitim kurumlarının bünyesinde veya bahçesinde yer alan kantinlerde, büfelerde, yiyecek ve içecek otomatlarında satışı yapılamaz,

b) Onaltı yaşından küçüklere yönelik programların yayın saatleri olan 08:00-21:00 arasında televizyon, radyo, internet ve sosyal medya platformlarında reklamı, tanıtımı veya sponsorluğu yapılamaz,

©) Çizgi film karakterleri, popüler çocuk karakterleri, çocuk yıldızlar veya çocuklar arasında tanınırlığı olan kişiler kullanılarak pazarlanması ve reklamı yapılamaz,

ç) Çocukları hedefleyen ambalaj tasarımları, oyuncaklar, hediyeler, çıkartmalar, koleksiyon ürünleri veya benzeri promosyon malzemeleri ile birlikte satışı veya promosyonu yapılamaz,

d) Okul servisleri, çocuk parkları, oyun alanları, çocuk hastaneleri veya çocukların sıklıkla bulunduğu diğer kamusal alanlarda satışı yapılamaz.

(2) Eğitim kurumlarında, öğrencilere yönelik müfredat içi ve dışı sağlıklı beslenme eğitimleri verilir. Bu eğitimlerde; dengeli beslenme, gıda etiketlerinin okunması, şeker, tuz, yağların ve katkı maddelerinin sağlık etkileri konuları işlenir. Bu eğitimler, Bakanlık ile Milli Eğitim Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanır.

(3) Çocuklara yönelik gıda ürünlerinin üretimi ve pazarlanmasına ilişkin kısıtlamalar, Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

KONTROL VE DENETİM

Madde/6 — (1) Bu Kanun kapsamında yer alan ürünlerin üretim, ithalat ve satışının denetlenmesi Tarım ve Orman Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı tarafından müştereken yapılır.

(2) Gıda işletmecileri, ürettikleri veya ithal ettikleri ürünlerin içeriği, besin değerleri ve bu Kanun kapsamındaki bileşenlerin miktarlarına ilişkin bilgi ve belgeleri, talep edilmesi halinde ilgili Bakanlıklara vermekle yükümlüdür.

(3) İlgili Bakanlıklar, gıda işletmecilerinden talep edilen bilgi ve belgelerin doğruluğunu test etmek amacıyla, gerektiğinde ürünlerden numune alarak analiz yaptırabilir.

(4) Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu ile ulusal, bölgesel ve yerel yayın yapan özel televizyon kuruluşları ve radyolar, ayda en az altmış dakika sağlıklı beslenme, dengeli diyet ve gıdalardaki zararlı içerikler konusunda uyarıcı, eğitici mahiyette yayınlar yapmak zorundadır. Bu yayınlar, asgari otuz dakikası 17:00-22:00 saatleri arasında olmak üzere 08:00-22:00 saatleri arasında yapılır ve yayınların kopyaları her ay düzenli olarak Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna teslim edilir.

(5) Bu maddede belirtilen denetimler sonucu tespit edilen uygunsuzluklar, ilgili mercilere yazılı olarak bildirilir ve gerekli yasal işlemler başlatılır.

CEZA HÜKÜMLERİ

Madde 7 — (1) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarındaki zorunluluklara uymayan üretici veya ithalatçılara, her bir aykırılık için beşyüzbin Türk Lirasından birmilyon Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir.

(2) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendindeki yasağa aykırı hareket eden eğitim kurumu yöneticilerine ve işletmecilere yüzbin Türk Lirası idari para cezası verilir.

(3) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b), (c), (ç) ve (d) bentlerindeki yasaklara aykırı hareket eden üretici, ithalatçı veya pazarlama şirketlerine, her bir aykırılık için beşyüzbin Türk Lirasından ikimilyon Türk Lirasına kadar idari para cezası verilir.

(4) 6 ncı maddenin ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülüğü yerine getirmeyen veya gerçe ğe ayan bilgi ve belge veren gıda işletmecilerine üçyüzbin Türk Lirası idari para cezası verilir. ge

(9) 6 ncı maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülüğü yerine getirmeyen beşyüzbin Türk Lirası idari para cezası verilir.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara

(6) Bu maddede belirtilen ihlallerin bir takvim yılı içinde tekrarı halinde, idari para cezaları üç katı olarak uygulanır. Aynı takvim yılı içinde üçüncü kez tekrarı halinde, idari para cezası beş kat olarak uygulanır ve ilgili ürünün üretim veya ithalat izni altı ay süreyle askıya alınır.

(7) Bu Kanunda belirtilen idari para cezaları, Bakanlık veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş merciler tarafindan verilir. Verilen idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir.

(8) Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde, 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu hükümleri uygulanır.

YÖNETMELİKLER

Madde 8 — (1) Bu Kanunun uygulanması ile ilgili yönetmelikler, Kanunun yayımı tarihinden itibaren üç ay içinde Bakanlık tarafından hazırlanarak yürürlüğe konulur.

Geçici Madde 1 — (1) Bu Kanunun yayımı tarihinden sonraki altı ay içinde üretilen veya ithal edilen gıdaların ambalajları 4 üncü maddeye uygun olarak düzenlenir. Bu süre zarfında mevcut ambalajlarla piyasaya arz edilmiş olan ürünler, raf ömürlerinin sonuna kadar satılabilir.

(2) 4 üncü maddenin beşinci fıkrasında belirtilen görseller, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde Bakanlık tarafından belirlenerek ilan edilir.

(3) Eğitim kurumlarında, 5 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen eğitim programları, Kanunun yayımı tarihinden itibaren bir eğitim-öğretim yılı içerisinde müfredata eklenir.

(4) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen, eğitim kurumlarında satış yasağı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten dört ay sonra uygulanır.

YÜRÜRLÜK

Madde 9 — (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

YÜRÜTME

Madde 10 — (1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 2.Kat, Oda: D-206 Bakanlıklar-Ankara