Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 61 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan "iki" ibaresi "beş" olarak'değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

"Belediyelere, bu alanlarda mobil denetim yapma ve idari para cezası uygulama yetkisi verilir."

Gerekçe: Engelli park alanlarının amacı dışında kullanılmasına yönelik idari para cezası artırılmakta ve belediyelere mobil denetim ile doğrudan işlem yetkisi verilmektedir. Düzenleme ile erişilebilirlik hakkının etkin biçimde korunması amaçlanmaktadır.

3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununa aşağıdaki ek madde eklenmiştir. "EK MADDE 13- 1/1/2028 tarihinden itibaren projesine ya da yapımına başlanacak, en az elli bağımsız bölüm içeren konut ve karma kullanım projelerinde, bağımsız bölümlerin en az yüzde ikisi engelli bireyler ve bakıma muhtaç yaşlılar için erişilebilir nitelikte planlanır. Bu oran, yapı türü ve proje büyüklüğüne göre Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle artırılabilir.

Erişilebilir bağımsız bölümler, yapıların giriş katında veya kolay erişilebilir katlarında yer alır ve bağlantılı açık alan, otopark, yaya yolu ile çevre düzeni engelli bireylerin kullanımına uygun şekilde tasarlanır.

Müstakil konut, villa tipi veya tek bağımsız bölümden oluşan yapılar bu hükmün kapsamı dışındadır.

Belediyeler, yapı ruhsatı aşamasında erişilebilirlik uygunluğunu denetler; şartları taşımayan projelere ruhsat verilmez.

Erişilebilir bağımsız bölümlerin oranı yüzde ikinin üzerinde olan projelerde, bu bölümlere isabet eden yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin harçları yüzde elli indirimli uygulanır."

Gerekçe: Yapılan düzenleme ile, engelli bireyler ve bakıma muhtaç yaşlıların konutlara erişiminde yaşanan fiziksel engellerin giderilmesi ve erişilebilir konut üretiminin yaygınlaştırılması amaçlanmaktadır. Uygulamada, küçük ölçekli konut projeleri ve villa tipi yapılarda erişilebilirlik zorunluluğunun teknik ve ekonomik olarak anlam ifade etmediği dikkate alınarak, düzenleme yalnızca en az elli bağımsız bölüm içeren projeler bakımından geçerli tutulmuştur. Bu projelerde bağımsız bölümlerin en az yüzde ikisinin erişilebilir nitelikte planlanması zorunluluğu getirilmiş, farklı yapı türleri ve proje büyüklüklerine göre oranın yönetmelikle artırılabilmesi öngörülmüştür. Erişilebilir bağımsız bölümlerin yapıların giriş veya kolay erişilebilir katlarında yer alması ve bu bölümlere bağlı açık alan, otopark ve yaya yollarının engelli bireylerin kullanımına uygun biçimde düzenlenmesi zorunlu hale getirilmiştir. Belediyelere, ruhsat aşamasında erişilebilirlik denetimi yetkisi verilerek uygulamada standartların sahada güvence altına alınması sağlanmaktadır. Erişilebilir bağımsız bölümlerin oranını asgari yüzde iki sınırının üzerinde tutan projelerin teşvik edilmesi amacıyla, bu bölümlere isabet eden yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin harçlarında 9650 oranında indirim uygulanacaktır. Ortalama belediye tarifelerine göre bu teşvik, erişilebilir daire başına maliyet avantajı sağlamaktadır.

6/6/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir.

"9. (0) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi yerli katkı oranı en az 9620 olan mallardan; 87.03, 87.04 ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alanlardan; engelli birey tarafından bizzat kullanılmak üzere edinilenlerin tamamı, engelli birey dışında kullanılmak üzere edinilenlerin hesaplanacak verginin yüzde ellisi oranında, engelli bireyin fiziksel durumuna uygun tekerlekli sandalye erişimli ticari araçların ise tamamı, (Hesaplanacak özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dâhil bedeli Hazine ve Maliye Bakanlığınca her yıl yeniden değerleme oranı ve döviz sepetindeki değişim esas alınarak belirlenen tavan tutarı aşmayanlar dâhil olmak üzere, tekerlekli sandalye erişimine uygun ticari araçlar bu sınırlamaya tabi değildir) on yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı,"

Gerekçe: Engelli bireylerin taşıt ediniminde uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) istisnası sistemi yeniden düzenlenmektedir. Mevcut uygulamada engelli birey adına alınan araçlarda 9690 engellilik oranı esas alınmakta, 9090 altı engelliler için "aracı özel tertibatla bizzat kullanma" şartı aranmakta ise de Anayasa Mahkemesi, 26/6/2025 tarihli ve E.2024/240, K.2025/100 sayılı kararıyla bu hükmü iptal etmiş; söz konusu şartın engellilik türleri arasında ayrımcılığa yol açtığı ve bazı engelli bireylerin araç edinimini fiilen engellediğini belirtmiştir. Bu iptal kararının doğurduğu boşluğun giderilmesi ve istisnanın özünün uygulama alanı bulması amacıyla, mevcut 7'nci maddenin 2'nci fıkrasında yapılan düzenleme ile: Engelli bireyin aracı bizzat kullanması halinde tam istisna, Engelli kendisi kullanılması halinde hesaplanacak verginin *050'si oranında istisna, Engelli bireyin fiziksel durumuna uygun tekerlekli sandalye erişimli ticari araçları için ise tam istisna uygulanması öngörülmüştür. TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara Ayrıca, istisnadan yararlanılabilecek araçlara ilişkin tavan fiyatın her yıl yeniden değerleme oranı ve döviz sepetindeki değişim esas alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenmesi hükme bağlanmıştır. Böylelikle fiyat sınırı keyfi olmaktan çıkarılmış, ekonomik göstergelere dayalı objektif bir sisteme dönüştürülmüştür.

22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan "yüzde üç" ibaresi "en az üçte biri kadın engelli işçi olmak üzere yüzde

TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara

İ Elif ESEN İstanbul Milletvekili altı" şeklinde ve "yüzde dört" ibaresi "en az üçte biri kadın engelli işçi olmak üzere yüzde altı" şeklinde değiştirilmiştir.

Gerekçe: Engelli istihdamı yükümlülüğünün işyeri veya şube bazında uygulanması öngörülmektedir. Kota oranının en az üçte birinin kadın engelli çalışanlardan oluşması hükme bağlanmaktadır. Böylece hem denetim etkinliği hem de toplumsal cinsiyet eşitliği güçlendirilmektedir.

1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir.

"Ortez-protez atölyeleri ve yerel hizmetler

EK MADDE 1- Büyükşehir ve il belediyeleri, engelli bireylerin kullandığı ortez, protez, işitme cihazı, tekerlekli sandalye gibi tıbbi cihazların bakım, onarım ve ayar hizmetlerini yürütmek üzere ortez-protez atölyeleri kurmakla yükümlüdür.

İlçe belediyeleri, bu hizmeti büyükşehir belediyeleriyle iş birliği içinde yürütür veya ortak atölye kurulmasına katkı sağlar.

Bu atölyelerde yapılacak işlemler engelli bireyler için ücretsizdir veya yalnızca yedek parça ve malzeme bedeli üzerinden ücretlendirilir.

Atölye giderleri, belediye bütçelerinde "Engelli Hizmetleri" başlığı altında ayrı kalem olarak gösterilir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı, teknik standartların uygulanmasını ve hizmet kalitesini denetler."

Gerekçe: Belediyeler, sosyal belediyecilik ilkesi uyarınca engelli bireylerin yaşamını kolaylaştırıcı destek hizmetleri yürütmekle yükümlüdür. Ancak mevcut durumda ortez-protez, işitme cihazı ve tekerlekli sandalye gibi cihazların bakım, ayar ve onarımına yönelik hizmetler dağınık biçimde yürütülmektedir. Madde ile, engelli bireylerin kullandığı tıbbi cihazların bakım ve onarım süreçlerinde yaşanan aksaklıkların giderilmesi ve yerel düzeyde sürekli, erişilebilir hizmet sunumunun sağlanması amaçlanmakta, büyükşehir ve il belediyelerine Ortez-Protez Atölyesi kurma yükümlülüğü getirilmekte; ilçe belediyelerine ise koordinasyon ve ortaklık görevi verilmekte, denetim yetkisi ise , hizmetin niteliği gereği ortak biçimde kullanılacak şekilde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı'na verilmektedir.

5378 sayılı Kanuna aşağıdaki ek madde eklenmiştir.

"Engelli Sağlık Yüksek Kurulu

EK MADDE 2- Engelli bireylerin engellilik oranı ve engellilik durumuna ilişkin tespitler, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilen hastanelerde halen faaliyet gösteren Engelli Sağlık Kurulları tarafından yapılır.

Engelli Sağlık Kurullarının düzenlediği raporlar, engellilik oranı 9690 ve üzeri olan bireyler bakımından Engelli Sağlık Yüksek Kurulu tarafından incelenir ve onaylanır.

Engelli Sağlık Yüksek Kurulu, raporun tıbbi esaslara uygunluğunu ve değerlendirme kriterlerinin standartlara göre uygulanıp uygulanmadığını denetler; gerekli görmesi hâlinde engelli bireyi yeniden muayeneye çağırabilir veya raporu düzenleyen hekimlerden ek bilgi isteyebilir.

Engelli Sağlık Yüksek Kurulunun onayladığı engelli sağlık kurulu raporları tüm kamu kurum ve kuruluşları bakımından bağlayıcı resmi belge niteliğindedir.

Engelli birey adına araç ediniminde sulh hukuk mahkemesi tarafından izin verilmeden önce, Engelli Sağlık Yüksek Kurulu onaylı sağlık kurulu raporu alınması zorunludur. Mahkeme, izin kararını verirken Engelli Sağlık Yüksek Kurulunun onay raporunu esas alır.

Engelli Sağlık Yüksek Kurulu taşra teşkilatına sahip bölgesel inceleme komisyonları aracılığıyla görev yapar. Komisyonlar, kendilerine gönderilen raporları otuz gün içinde inceleyip Engelli Sağlık Yüksek Kuruluna sunar.

Raporların doğrulanması ve paylaşımı, Sağlık Bakanlığı tarafından oluşturulacak Engelli Sağlık Raporları Bilgi Sistemi üzerinden yürütülür.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara

Kurul ve komisyonların kuruluşu, görevleri ve çalışma usulleri Sağlık Bakanlığı tarafınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir."

Gerekçe: Madde ile, engellilik oranı tespitlerinin ülke genelinde birlik, denetim ve güvenilirlik içinde yürütülmesi amaçlanmaktadır. Halen Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş hastanelerde faaliyet gösteren Engelli Sağlık Kurulları, rapor düzenleme yetkisine sahiptir. Ancak bu raporlar arasında oran, yöntem ve değerlendirme farkları oluşmakta, farklı hastanelerde verilen raporlar kamu kurumları arasında uyumsuzluğa yol açmaktadır. Bu nedenle, var olan sistemin üzerine denetim ve eşgüdüm sağlayacak Engelli Sağlık Yüksek Kurulu kurulmaktadır. Yüksek Kurul, engellilik oranı 9690 ve üzeri olan bireylerin raporlarını tıbbi ve idari yönden inceleyecek, gerektiğinde bireyi yeniden değerlendirmeye çağırabilecek ve raporu düzenleyen hekimlerden ek bilgi talep edebilecektir. Onaylanan raporlar tüm kamu kurumları bakımından bağlayıcı resmi belge niteliği taşıyacaktır. Ayrıca, vesayet altındaki engelli bireylerin araç alımına ilişkin izin süreçlerinde, Sulh Hukuk Mahkemesi izin kararı vermeden önce Engelli Sağlık Yüksek Kurulu onaylı raporun alınması zorunlu hale getirilmiştir. Bu düzenlemeyle mahkeme kararları, standart ve denetlenmiş bir tıbbi değerlendirmeye dayanacak; farklı raporlardan kaynaklanan suistimaller ve uygulama birliği eksiklikleri giderilecektir. Yüksek Kurulun taşra düzeyinde TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara Elif ESEN İstanbul Milletvekili görev yapacak bölgesel komisyonlar aracılığıyla çalışması hem merkezi denetimi koruyacak hem de başvuru sürecini hızlandıracaktır. Kurulun ve komisyonların kuruluşu, çalışma usulleri ve bilgi sistemine ilişkin ayrıntılar yönetmelikle düzenlenecektir.

3/7/2005 tarihli 5393 sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

"Belediyelerde doğrudan belediye başkanına bağlı Engelli Hizmetleri Birimi kurulur. Bu Birim, engelli bireylerin eğitim, istihdam, sosyal destek ve erişilebilirlik hizmetlerinin koordinasyonundan sorumludur."

Gerekçe: Belediyelerde doğrudan belediye başkanına bağlı Engelli Hizmetleri Birimi kurulması zorunlu hale getirilerek, birimin engelli bireylerin eğitim, istihdam, sosyal destek ve erişilebilirlik hizmetlerinin planlanması ve yürütülmesinden sorumlu olması öngörülmektedir.

31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73 üncü maddesinin ikinci fıkrasının üçüncü cümlesine "kişilerden" ibaresinden sonra gelmek üzere "ve engellilik durumları 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun uyarınca belgelendirilen bireylerin, tıbben zorunlu nitelikte kullandıkları ortez, protez, işitme cihazı, tekerlekli sandalye, sonda ve hasta bezi gibi tıbbi cihazlara ilişkin sağlık hizmetleri bakımından" ibaresi eklenmiştir.

Gerekçe: Sağlık hizmetlerinin finansmanında sosyal adaletin güçlendirilmesini ve engelli bireylerin zorunlu sağlık harcamalarının kişisel gelir durumuna bağlı olmaksızın karşılanması amacıyla 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73"üncü maddesi kapsamında alınabilen ilave ücretler bakımından engelli bireyler için özel bir istisna getirilmekte, engelliliği 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun uyarınca belgelendirilen bireylerin, tıbben zorunlu nitelikte kullandıkları ortez, protez, işitme cihazı, tekerlekli sandalye, sonda ve hasta bezi gibi tıbbi cihazlar için fark ücreti ödememesi sağlanmaktadır. 5510 sayılı Kanunun mevcut sistematiği korunarak, ilave ücret alınamayacak kişiler arasına engelli bireylerin eklenmesiyle uygulama birliği ve denetim kolaylığı öngörülmektedir.

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.

TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara

Gerekçe: Yürütme maddesidir. TBMM Halkla İlişkiler Binası 3.Kat, Oda: D-303 Bakanlıklar- Ankara