İl İdaresi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Yerleşim yerlerinin adları, binlerce yıllık tarihsel, kültürel ve toplumsal birikimin ürünü olarak oluşmakta; kuşaklar boyunca anılar, sözlü anlatılar, edebi eserler ve halk kültürü aracılığıyla aktarılmaktadır. Yer adları, yalnızca coğrafi işaretler değil; aynı zamanda halkların tarihsel hafızasının, kültürel sürekliliğinin ve kolektif kimliğinin ayrılmaz parçalarıdır. Bu adlar kimi zaman farklı halklara, inançlara ve kültürlere ait kutsal veya simgesel anlamlar da taşımaktadır. Anadolu coğrafyası, tarih boyunca birçok uygarlığa ev sahipliği yapmış olması nedeniyle yer adları bakımından son derece zengin bir mirasa sahiptir. Asurca, Urartuca, Hititçe gibi eski dillerin yanında, Kürtçe, Türkçe, Arapça, Ermenice, Rumca ve diğer dillerde oluşmuş çok sayıda yerleşim adı, yüzyıllar boyunca halklar tarafından kullanılagelmiş ve toplumsal hafızada yaşamaya devam etmiştir. Bu adlandırmalar, ait oldukları dil ve kültür bağlamında anlamlı olduğu gibi, coğrafi ve tarihsel gerçeklikle de uyum içindedir.

Ancak özellikle son yüzyıllık dönemde, merkezi idarenin uyguladığı politikalar doğrultusunda, akademik çalışmalara göre yaklaşık kırk bine yakın köy, mezra, kasaba ve ilçe adı, tarihsel ve kültürel bağlamlarından koparılarak değiştirilmiştir. Büyük çoğunluğu Kürtçe, Ermenice, Rumca ve Arapça kökenli olan bu yer adları, "Türkçeleştirme" politikaları kapsamında, yerel halkın iradesi ve toplumsal kullanım dikkate alınmaksızın değiştirilmiştir. Dünyada nadir rastlanan bu uygulamalar, tarihsel sürekliliği zedelemiş ve kültürel mirasın aktarımını olumsuz etkilemiştir.

Söz konusu isim değişiklikleri, yerleşim yerlerinde yaşayan yurttaşlar nezdinde karşılık bulmamış; halk, günlük yaşamında ve toplumsal pratiklerinde tarihsel yer adlarını kullanmaya devam etmiştir. Nitekim birçok bölgede resmi olarak verilen yeni adlar, o yerleşim yerlerinde yaşayan yurttaşlar tarafından dahi bilinmemekte veya kullanılmamaktadır. Nasıl ki Bursa, Sinop, İstanbul gibi tarihsel yer adları toplumun tüm kesimlerince benimsenmişse, değiştirilen yer adları da o bölgelerde yaşayan halklar için aynı ölçüde meşru ve doğal kabul edilmektedir. Bu bağlamda, yerleşim yerlerinin tarihsel adlarının iade edilmesi; kültürel çeşitliliğin korunması, toplumsal hafızanın onarılması ve tarihsel adaletin tesisi açısından önemli bir gerekliliktir. Aynı zamanda bu adım, yurttaşların kültürel haklarının ve ortak tarihsel mirasın korunması yönünde devletin sorumluluğunun bir gereğidir.

Bu kanun teklifi, yerleşim yerlerinin tarihsel ve toplumsal hafızada yer etmiş adlarının iade edilmesini sağlayarak, kültürel çoğulculuğun güçlendirilmesini, yerel aidiyet duygusunun pekiştirilmesini ve tarihsel mirasın korunmasını amaçlamaktadır.