Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Tali Komisyon

İnsan Haklarını İnceleme

Esas Komisyon

Adalet

Tarih: 11-3-2026

Esas No:2/3580 o 5 Mart Z!

• İL-Mİ2Jq(3^ GENEL GEREKÇE

Türkiye'de nefret suçları ve nefret söylemiyle etkili biçimde mücadele edilmesini sağlayacak kapsamlı ve açık bir ceza hukuku altyapısı mevcut değildir. Türk Ceza Kanunu'nun 122. maddesi, nefret suçunun temel unsurlarını tanımlamamakta ve nefret saikiyle işlenen filleri kapsayıcı şekilde düzenlememektedir. Ayrıca, etnik köken gibi uluslararası hukukta koruma altında olan ayrımcılık gerekçelerinin madde metninde yer almaması, uygulamada düzenlemenin etkisini sınırlamaktadır.

Türk Ceza Kanunu'nda yer alan bazı suç tipleri (hakaret, halkı kin ve düşmanlığa tabrik, ibadethanelere zarar verme gibi) nefret saikiyle işlenebilecek nitelikte olsa da bu saikin suçun unsuru veya cezayı ağırlaştırıcı neden olarak açıkça düzenlenmemiş olması, nefret suçlarıyla etkin mücadeleyi imkânsız hâle getirmektedir. Bu durum, cezasızlık algısını güçlendirmekte ve hedef alınan toplumsal grupların adalete erişimini zayıflatmaktadır.

Son yıllarda Türkiye'de dijital mecralar başta olmak üzere yazılı, görsel medya ve kamusal alanda etnik kimliğe dayalı nefret söylemi ve ayrımcı dilin yaygınlaştığı ve normalleştirildiği görülmektedir. Bu süreçte Kürt halkı ile Kürt kimliğiyle özdeşleştirilen kişi ve kurumlar sistematik biçimde hedef alınmakta; hakaret, aşağılama, tehdit ve açık şiddet çağrılarına maruz bırakılmaktadır. i

Demokratik protesto hakkını kullanan, barışçıl gösterilere katılan ya da insani ve vicdani dayanışma gösteren yurttaşlar, etnik kimlikleri veya bu kimlikle kurdukları siyasal, kültürel ve insani bağlar gerekçe gösterilerek dijital linç kampanyalarına ve nefret söylemine hedef olmaktadır. Özellikle sosyal medya ve televizyon yayınlarında Kürt halkına yönelik düşmanlaştırıcı dilin artması, toplumsal barış ve birlikte yaşam açısından ciddi bir tehdit oluşturmaktadır.

Türk Ceza Kanunu'nda yer alan "halkı kin ve düşmanlığa tahrik" ile "nefret ve ayrımcılık" suçlarına ilişkin mevcut düzenlemelerin, dijital alanda üretilen ve hızla yayılan nefret söylemi karşısında etkili ve caydırıcı bir koruma sağlamada yetersiz kaldığı uygulamada açıkça görülmektedir. Kürt halkını hedef alan hakaret, aşağılama ve şiddet çağrılarının çoğu zaman soruşturma konusu edilmemesi, cezasızlık algısını güçlendirmekte ve hukukun eşitlik ilkesini zedelemektedir.

Bazı kişi ve çevrelerin nefret söylemini dini referanslarla meşrulaştırmaya çalışarak açık şiddet ve öldürme çağrıları yaptığı örnekler kamuoyuna yansımaktadır. Hiçbir inanç sistemi, bir insanın etnik kimliği nedeniyle hedef alınmasını ve şiddete maruz bırakılmasını meşru kılmaz. Bu tür söylemlerin etkili ve hızlı hukuki yaptırımlarla karşılaşmaması, toplumsal kutuplaşmayı ve şiddet riskini artırmaktadır.

Irkçılık ve nefret söylemi yalnızca bireysel tutumlarla sınırlı olmayıp; medya, yargı, kolluk uygulamaları, ifade ve örgütlenme özgürlüğü alanları dâhil olmak üzere yapısal bir sorun olarak ortaya çıkmaktadır. Dijital alanın belli bir kitlenin söylemini kısıtlayan ve belli kitleye dokunmayan bir mecraya dönüştürülmesi ise nefret söyleminin daha hızlı yayılmasına, kalıcılaşmasına ve fiziksel şiddeti teşvik eder hâle gelmesine yol açmaktadır. Bu nedenle dijital nefret söylemiyle mücadele, açık tanımlar, özel düzenlemeler ve etkili yaptırımlar içeren bütüncül ve eşitlikçi bir yasal çerçeve gerektirmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası"nın 2'nci maddesinde yer alan demokratik hukuk devleti ilkesi ile 10'uncu maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesi uyarınca, devletin tüm . yurttaşları etnik köken, dil ve kimlik ayrımı gözetmeksizin koruma yükümlülüğü bulunmaktadır. Anayasa'nın 17'nci maddesiyle güvence altına alınan yaşam hakkı, nefret söylemi ve şiddet çağrılarıyla ortadan kaldırılamaz.

Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları da etnik kimliğe yönelik nefret söyleminin ifade özgürlüğü kapsamında korunamayacağını; devletlerin bu tür söylemlere karşı etkili cezai ve idari mekanizmalar kurma yükümlülüğü bulunduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Bu ayrımcı ve nefret temelli uygulamalara ilişkin güncel örnekler mevcuttur. Yıllardır Amedspor'a uygulanan engel ve söylemler, spor alanında kolektif cezalandırma pratiğinin sürdüğünü göstermektedir. Öte yandan Leyla Zana'ya yönelik hedef gösterici söylemler, saç örgüsü nedeniyle yurttaşlara soruşturma, gözaltı ve yaptırımlarla karşı karşıya bırakılması; Kürt kimliğinin kamusal alanda kriminalize edildiğini ortaya koymaktadır. Aynı şekilde Kürt yayıncıların sosyal medya hesaplarına getirilen erişim engelleri, dijital alanda ifade ve basın özgürlüğünün sistematik biçimde sınırlandırıldığını göstermektedir.

Kürt seçilmişlere, değerlere ve kimliğine karşı yapılan hakaret ve linçlere karşı soruşturma yürütülmemesi, mevcut yasal çerçevenin yetersizliğini açık biçimde ortaya koymuştur. Nefret suçlarıyla mücadele yalnızca yasal düzenlemelerle değil, aynı zamanda insan haklarına dayalı, bağımsız ve tarafsız bir yargı sistemiyle mümkündür.

Bu Kanun Teklifi ile nefret saikiyle işlenen suçlar açıkça tanımlanacak, korunan gruplar uluslararası standartlara uygun şekilde belirlenecek ve yasal boşlukların giderilmesi amaçlanmaktadır. Bu nedenle, Kürtlere yönelik nefret söylemi ve dijital nefretle etkin mücadele sağlanması hedeflenmektedir.