Türk Ceza Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, hukuk devletinin temel güvencelerinden biridir. Anayasa'nın 19 uncu maddesi uyarınca kişilerin özgürlüğünden yoksun bırakılabilmesi ancak kanunda gösterilen hâllerde ve kanunun öngördüğü usule uygun olarak mümkündür. Özgürlükten yoksun bırakmanın hukuki dayanağı kadar süresinin de açık, belirli, öngörülebilir ve etkili bir yargısal denetime elverişli olması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi de kişi hürriyetine yönelik müdahalelerde kanuni dayanağın erişilebilir, kesin ve öngörülebilir olması gerektiğini; özgürlükten yoksun bırakmanın keyfi uygulamalara yol açmaması gerektiğini yerleşik içtihadında vurgulamaktadır.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 63'üncü maddesinde, hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün hâller nedeniyle geçirilen sürelerin hükmolunan hapis cezasından indirileceği düzenlenmiştir. Mahsup kurumu, kişinin aynı süre nedeniyle birden fazla kez özgürlüğünden yoksun bırakılmasını önleyen ve cezanın fiilen çekilecek süresinin doğru biçimde belirlenmesini sağlayan temel bir güvencedir.

Ceza yargılamasında farklı dosyalar kapsamında ceza infaz kurumunda geçirilen sürelerin doğru ve zamanında hesaplanması, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılacağı toplam sürenin belirlenmesi bakımından hayati önemdedir. Bir kişinin daha önce tutuklu yargılandığı bir dosyada beraat etmesi, ardından başka bir dosyada yargılanarak ilk derece mahkemesince hapis cezasına mahkum edilmesi hâlinde; beraatle sonuçlanan dosyada geçirdiği sürenin sonradan verilen cezadan mahsup edilmesinin talep edildiği durumlarda uygulamada ciddi sorunlar ortaya çıkabilmektedir.

Sonraki dosyada verilen mahkumiyet kararının istinaf veya temyiz incelemesinde bulunması ve henüz kesinleşmemiş olması, mahsup talebinin sonuçlandırılmamasına ve kişinin ceza infaz kurumunda tutulabileceği sürenin hesaplanmamasına gerekçe yapılabilmektedir. Buna karşılık aynı mahkumiyet kararı, kişinin tutukluluk hâlinin devam ettirilmesinde ve uzun tutukluluk itirazlarının değerlendirilmesinde belirleyici bir unsur olarak kullanılabilmektedir.

Böylece uygulamada "hükümözlü" olarak adlandırılan kişi, tutukluluğunun devamı bakımından mahkumiyet hükmünün sonuçlarına tabi tutulurken; önceki tutukluluk sürelerinin mahsubu ve toplam özgürlükten yoksun kalma süresinin hesabı bakımından hüküm kesinleşmemiş olduğu gerekçesiyle bu hükmün lehine sonuçlarından yararlandırılmamaktadır. Kişinin aynı hukuki durumun yalnızca aleyhe sonuçlarına maruz bırakılması, hakkaniyetle ve özgürlük hakkının etkili biçimde korunması yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.

Mahsup edilmesi gereken sürelerin hüküm kesinleşinceye kadar dikkate alınmaması, yalnızca teknik bir infaz hesabı sorunu değildir. Bu gecikme, kişinin hükmolunan ceza kapsamında ceza infaz kurumunda kalması gereken süreye ulaşmış veya bu süreyi aşmış olmasına rağmen özgürlüğünden yoksun bırakılmaya devam edilmesi sonucunu doğurabilir. Özgürlükten yoksun bırakmanın bir gün dahi hukuki dayanağı bulunmaksızın sürdürülmesi, sonradan giderilmesi güç ve hatta imkânsız sonuçlara yol açmaktadır.

Sorunun somut örneklerinden biri Trabzon Beşikdüzü Ceza İnfaz Kurumunda bulunan Hüsnü Babat'ın durumudur. Hüsnü Babat hakkında, Kandıra Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu dönemde kurumda ele geçirilen bir belge gerekçe gösterilerek 6 yıl 3 ay hapis cezası verilmiştir. Beraatle sonuçlanan bir dosyada ceza infaz kurumunda geçirdiği süreler ile farklı dosyalar kapsamındaki tutukluluk ve infaz sürelerinin hakkında verilen cezadan mahsup edilmesi hâlinde cezasının tamamlanmış sayılması gerektiği belirtilmektedir.

Avukatları tarafından mahsup ve tahliye işlemlerinin gerçekleştirilmesi amacıyla gerekli başvurular yapılmış; ancak mahkumiyet kararının henüz kesinleşmemiş olması ve Hüsnü Babat'ın hükümözlü statüsünde bulunması gerekçe gösterilerek mahsup işlemleri ile süre hesabının sonuçlandırılmamıştır. Bu nedenle Hüsnü Babat'ın yaklaşık dört aydır ceza infaz kurumunda kalması gereken sürenin üzerinde tutulduğu ileri sürülmektedir. Bu örnek, hükmün kesinleşmesinin beklenmesinin kişi özgürlüğü bakımından doğurabileceği ağır sonuçları açıkça göstermektedir.

Mahsup işleminin yapılabilmesi için mahkumiyet hükmünün kesinleşmesinin zorunlu olup olmadığına ilişkin tereddüdün kanun düzeyinde giderilmesi gerekmektedir. Mahkumiyet kararının kanun yolu incelemesinde bulunması, önceki özgürlükten yoksun kalma sürelerinin tespit edilmesine ve bu sürelerin hükmolunan cezadan mahsup edilmesine engel oluşturmamalıdır. Böyle bir hesaplama, kanun yolu incelemesinin sonucunu peşinen belirlemediği gibi kesinleşmemiş hükmün infazına başlanması anlamına da gelmemektedir. Düzenleme, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılabileceği sürenin belirlenmesinde lehe olan sürelerin zamanında dikkate alınmasını sağlamaktadır.

Bu Kanun Teklifiyle, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 63'üncü maddesine "Hükmün kesinleşmemesi, bu madde uyarınca yapılacak mahsuplaşmaya engel teşkil etmez." cümlesinin eklenmesi öngörülmektedir. Böylece hükmün kesinleşmemiş olması gerekçesiyle mahsup işlemlerinin ertelenmesinin ve kişilerin ceza infaz kurumunda kalmaları gereken sürenin üzerinde tutulmalarının önlenmesi amaçlanmaktadır.