İdari Yargılama Usulü Kanunu ile 659 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

İdari yargı, birey ile kamu gücünü kullanan idare arasındaki uyuşmazlıkların çözüldüğü, bu yönüyle klasik iki taraflı özel hukuk uyuşmazlıklarından ayrılan özgün bir yargı alanıdır. Bu özgünlük, yargılama usulüne ve özellikle yargılama giderlerinin dağılımına ilişkin kurallarda da kendisini göstermelidir.

İdari yargının temel işlevlerinden biri, idarenin hukuka bağlılığını sağlamak ve kamu gücünün keyfi kullanımını denetlemektir. Bu işlev, bireylerin yargı yoluna erişiminin kolaylaştırılmasını ve mali yükler yoluyla dolaylı biçimde sınırlandırılmamasını gerektirir. Bu nedenle, yargılama giderlerine ilişkin kuralların, birey aleyhine caydırıcı sonuçlar doğurmayacak şekilde yeniden düzenlenmesi zorunludur.

Mevcut uygulamada, davanın reddi halinde davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi, bireylerin idari yargıya başvurma konusunda ciddi bir mali riskle karşı karşıya kalmasına neden olmaktadır. Bu durum, Anayasa'nın 36 ncı maddesiyle güvence altına alınan hak arama hürriyetini sınırlandırıcı bir etki doğurmakta ve bireylerin idari işlemlerin hukuka uygunluğunu yargı denetimine taşıma iradesini zayıflatmaktadır. Bu bağlamda, hak arama hürriyetinin, idare lehine bir gelir veya zenginleşme aracı haline gelmesine izin verilmesi, hukuk devleti ilkesi ile bağdaşmamaktadır.

Diğer yandan, idarenin idari yargıdaki temsili, büyük ölçüde kamu görevlisi statüsündeki hukuk müşavirleri, avukatlar ve ilgili personel aracılığıyla sağlanmaktadır. Bu kişiler, zaten kamu bütçesinden maaş almakta olup davanın takip edilmesi nedeniyle idareye ayrıca bir mali külfet yüklenmemektedir. Dolayısıyla, idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi, yargılama giderleri kurumunun amacını aşan bir sonuç ortaya çıkarmaktadır.

Teklif ile, idari yargıda davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi kural olarak kaldırılmakta, ancak davanın açıkça dayanaksız ve kötü niyetli olması halinde istisnai olarak bu imkân korunmakta, böylece hem hak arama özgürlüğü güçlendirilmekte hem de yargı yolunun kötüye kullanılmasının önüne geçilmektedir.

Diğer yandan, 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararname?de yapılan değişiklik ile, kamu idarelerinin idari yargıdaki temsiline bağlı olarak vekâlet ücreti elde etmelerine yönelik mevcut düzenlemenin bu yeni sistemle uyumlu hale getirilmesi amaçlanmaktadır.

Bu düzenleme ile, idari yargının birey lehine koruyucu işlevi güçlendirilmekte; hak arama hürriyeti üzerindeki dolaylı mali baskılar kaldırılarak, hukuk devleti ilkesine daha uygun bir yargılama rejimi tesis edilmektedir.