Devlet Memurları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Kamu hizmetine girme hakkı, yalnızca bir istihdam meselesi değil; eşit yurttaşlık, sosyal adalet ve demokratik hukuk devleti ilkeleriyle doğrudan bağlantılı temel bir haktır. Anayasa'nın 70'inci maddesi, her yurttaşın kamu hizmetlerine girme hakkına sahip olduğunu ve hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemeyeceğini açıkça düzenlemektedir. Ancak Türkiye'de kamu personeli alımlarında uygulanan mülakat sistemi, bu anayasal güvencenin fiilen aşındırıldığı, eşitlik ve liyakat ilkelerinin siyasal ve idari tercihlere tabi kılınabildiği bir mekanizmaya dönüşmüştür.

Kamusal istihdamın giderek siyasal iktidarın kadrolaşma politikalarıyla şekillendirilmesi, kamu yönetiminde liyakat ilkesini zayıflatırken çalışma hakkını da ayrıcalıklı kesimlere tanınan bir imkân haline getirme tehlikesi taşımaktadır. Yazılı sınavlarda yüksek başarı gösteren adayların sözlü değerlendirmeler yoluyla elenebilmesi, yıllarca verilen emeğin, alınan eğitimin ve kazanılan mesleki yeterliliğin tek bir komisyonun takdirine bırakılması anlamına gelmektedir.

Bu uygulama, özellikle ekonomik kriz, derinleşen işsizlik ve güvencesiz çalışma koşulları altında yaşam mücadelesi veren gençler açısından çok daha ağır sonuçlar doğurmaktadır. Eğitimlerini tamamlayarak kamu hizmetinde çalışma hakkı elde etmek isteyen yüz binlerce genç, yalnızca sınavlara değil, siyasal ve idari tercihlerin belirleyici olabildiği bir eleme sistemine karşı da mücadele etmek zorunda bırakılmaktadır.

Bir gencin geleceğinin bilgi, birikim ve emeği yerine siyasal yakınlık, kişisel ilişkiler veya idarenin öznel değerlendirmeleriyle belirlenebilmesi, sosyal devlet ve eşit yurttaşlık anlayışıyla bağdaşmamaktadır.

Mülakat sisteminin yarattığı adaletsizlik yalnızca kamuya ilk atamalarla sınırlı değildir. Kamu kurumlarında görevde yükselme, unvan değişikliği ve yönetici kadrolarına atama süreçlerinde uygulanan sözlü sınavlar da siyasal ve sendikal ayrımcılık iddialarının yoğunlaştığı alanların başında gelmektedir. Yazılı sınavlarda başarılı olan, mesleki bilgi ve deneyimiyle gerekli

Tali Komisyon

Esas Komisyon

Plan ve Bütçe

Tarih: 27-10-2026

Esas No:4/3973 yeterliliği sağlayan kamu emekçilerinin mülakat aşamasında elenmesi, görevde yükselme hakkının nesnel ölçütler yerine idarenin takdirine bırakılmasına neden olmaktadır.

Özellikle iktidara yakınlığıyla bilinen sendikalara üye kamu çalışanlarının görevde yükselme ve yönetici atamalarında ayrıcalıklı biçimde tercih edildiği, buna karşılık bağımsız ve muhalif sendikalarda örgütlenen kamu emekçilerinin mesleki ilerleme süreçlerinde ayrımcılığa maruz bırakıldığı yönündeki iddialar, kamu personel rejiminin demokratik niteliği bakımından ciddi bir sorun oluşturmaktadır. Sendika üyeliğinin mesleki yükselmede bir ayrıcalık ya da cezalandırma gerekçesine dönüşmesi, sendikal özgürlüğün özünü ortadan kaldırmaktadır.

Bu tür uygulamalar yalnızca bireysel mağduriyetler yaratmamakta; kamu emekçileri üzerinde siyasal ve sendikal baskı mekanizması da oluşturmaktadır. Yönetici kadrolarına atanmanın belirli sendikalara üyelikle ilişkilendirilmesi, çalışanların özgür iradeleriyle sendika seçme hakkını zedelemekte, sendika değiştirmeye yönelik dolaylı baskılara zemin hazırlamakta ve kamu kurumlarında örgütlenme özgürlüğünü fiilen sınırlandırmaktadır.

Oysa sendika seçme özgürlüğü, Anayasa'nın 51'inci maddesiyle güvence altına alınmış temel bir haktır. Türkiye'nin taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 87 ve 98 sayılı sözleşmeleri de sendikal örgütlenme özgürlüğünün ve sendikal ayrımcılığa karşı korunmanın uluslararası dayanaklarını oluşturmaktadır. Kamu çalışanlarının mesleki kariyerlerinin sendikal tercihlerine göre şekillendirilmesi, bu temel güvencelerle bağdaşmamaktadır.

Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) ve bağlı sendikalar, uzun yıllardır kamu personeli alımlarında, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarında mülakat uygulamasının kaldırılmasını; siyasal kadrolaşmaya, kayırmacılığa ve sendikal ayrımcılığa son verilmesini talep etmektedir. Kamu emekçilerinin örgütlü mücadelesinde dile getirilen bu tâlepler, kamusal istihdamın demokratikleştirilmesi ve herkes için güvenceli çalışma hakkının sağlanması bakımından önem taşımaktadır.

Kamu kurumlarının yönetim kademeleri, siyasal iktidara yakınlık veya sendikal aidiyet temelinde oluşturulacak kadrolaşma alanları değildir. Yönetici görevlendirmelerinde esas alınması gereken ölçütler; mesleki yeterlilik, deneyim, kamu yararı ve önceden belirlenmiş nesnel koşullar olmalıdır. Kamu yönetiminde liyakat ilkesinin ortadan kaldırılması, yalnızca kamu emekçilerinin haklarını değil, yurttaşların nitelikli ve tarafsız kamu hizmetine erişim hakkını da olumsuz etkilemektedir.

Öte yandan mülakat sistemi; adayların siyasal düşünceleri, sendikal tercihleri, cinsiyetleri, etnik kimlikleri, inançları, engellilik durumları ve diğer kişisel özellikleri temelinde ayrımcılığa uğrama riskini de beraberinde getirmektedir. Demokratik bir toplumda kamu hizmetine giriş ve mesleki ilerleme, yurttaşların kimliklerine, düşüncelerine veya siyasal iktidarla kurdukları ilişkilere göre değil, görevin gerektirdiği nesnel yeterliliklere göre belirlenmelidir.

Kamu hizmetinin temel amacı, siyasal iktidarların kadro ihtiyaçlarını karşılamak değil; toplumun eğitim, sağlık, sosyal güvenlik, yerel yönetimler ve diğer temel kamusal hizmetlere eşit, nitelikli ve erişilebilir biçimde ulaşmasını sağlamaktır. Bu nedenle kamu personeli alımlarında ve görevde yükselme süreçlerinde esas alınması gereken ölçüt, siyasal veya kişisel bağlılık değil, mesleki yeterlilik ve kamusal sorumluluktur.

Mülakatın kaldırılması, kamuda liyakate dayalı istihdamın sağlanması bakımından gerekli İSimakla birlikte tek başına yeterli değildir. Kamuya girişte objektif sınav sisteminin oluşturulması, kadro ilanlarının şeffaflaştırılması, görevde yükselme süreçlerinin denetime açık hale getirilmesi, ayrımcılığın önlenmesi ve kamu emekçilerinin sendikal haklarının güvence altına alınması, demokratik bir kamu personel rejiminin birbirini tamamlayan unsurlarıdır.

Bu doğrultuda kamu personeli alımlarında, görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarında Sözlü sınav, mülakat veya farklı adlar altında gerçekleştirilen öznel değerlendirme yöntemlerine son verilmesi; adayların yazılı sınav başarıları ve görevin gerektirdiği önceden ilan edilmiş nesnel yeterlilik ölçütleri esas alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir.

Kamuda işe girmek ve meslekte yükselmek bir lütuf, siyasal sadakatin ödülü veya belirli sendikalara tanınan ayrıcalık değildir. Kamu kadroları herhangi bir siyasi partinin, sendikanın veya yönetsel çevrenin değil, halkın ortak varlığıdır.

Bu Kanun Teklifi ile kamu personeli alımlarında, görevde yükselme ve unvan değişikliği süreçlerinde mülakat uygulamasının kaldırılması; atamaların nesnel ve denetlenebilir ölçütlere bağlanması; yazılı sınav sonuçlarının öznel değerlendirmelerle etkisizleştirilmesinin önlenmesi, sendikal kimlik ve siyasal düşünce temelinde ayrımcılığın engellenmesi amaçlanmaktadır.

Teklif, kamu hizmetine girişte ve mesleki ilerlemede liyakat, eşit yurttaşlık ve sendikal özgürlük ilkelerini güvence altına alarak kamusal istihdamın demokratikleşmesine, kamu emekçilerinin haklarının korunmasına ve kamu hizmetlerinin toplum yararına yürütülmesine katkı sunmayı hedeflemektedir.