12 Eylül 1980 Darbe Sürecinin Yol açtığı Mağduriyetlerin Giderilmesine İlişkin Kanun Teklifi

Türkiye Cumhuriyeti Devleti; 12 Eylül 1980 darbesini; demokrasiye, hukuka ve millete karşı yapılmış bir hareket olarak kabul eder.

Devlet; uygulamaları, sonuçları ve yol açtığı gerek kişisel, gerekse toplumsal yıkımlar nedeniyle 12 Eylül 1980 darbe sürecinde madden ve manen zarar görmüş tüm kişilerden ve ailelerinden özür diler.

Gerekçe: Genel Gerekçe doğrultusunda düzenlemedir.

Devlet, hukuken kanıtlanmış ve hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde; yeterli verilerle desteklenmiş bir neden olmaksızın 12 Eylül 1980 darbe rejimi kararları,işlemleri ve uygulamaları nedeniyle, idam cezasının infazı dâhil, yaşamlarını,beden bütünlüklerini,akıl ve vücut sağlıklarını yitirmiş olanlara, (evveliyetle ölenlerin halefterine) işkence görenlere, suçsuz olduğu halde tutukluluk hali nedeniyle işini yitirenlere, siyasi düşünceleri,dini inançları ve etnik kökenleri gibi sebeplerle her türlü haksız uygulama ile maddi ve manevi zarar görenlere maddi ve manevi tazminat öder.

Gerekçe: Teklifin 2. Maddesi ile 12 Eylül 1980 rejiminin haksız ve hukuksuz uygulamaları nedeniyle maddi ve manevi zarar görenlerin idareye veya yargıya başvuru imkânı sağlanarak zararlarının giderilmesi öngörülmüştür.

Bu kanun kapsamında maddi ve manevi zarar gördüğünü iddia eden kişi ya da halefleri bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde ya doğrudan adliye mahkemelerinde Başbakanlık aleyhine dava açarak ya da önce İdareye ( Başbakanlık) başvurarak bu kanun kapsamında olaylardan gördüğü maddi ve manevi zararın saptanarak ödenmesini talepte bulunma hakkına sahiptir.Şu kadar ki zararın ödenmesi için doğrudan dava açılmayıp önce idareye başvurulması ve hak sahibinin de, idarenin kararını kabul etmemesi halinde;idarenin kararının tebliğinden itibaren 2 ay içinde hak sahibinin dava açmak hakkı saklıdır.

Gerekçe: Maddi ve manevi zarar görenlerin başvuru ve dava hakkı düzenlenmektedir.

Zarar görenin veya haleflerinin, bu Kanun kapsamına giren bir zararın bulunup bulunmadığını ve miktarını belirremek için Başbakanlığa yapılacak başvurular üzerine bir ay içinde Başbakanlığa bağlı bir zarar tespit komisyonu kurulur. Komisyon;Başbakan ve ilgili bakanlar tarafından görevlendirilen Başbakanlık, Adalet,İçişleri, Maliye Bakanlıkları müsteşar yardımcılarından birer kişi, Türkiye Barolar Birliğinin en az 10 yıllık avukatlar arasından görevlendireceği bir kişi,Türk Tabipler Birliğinin doçent ya da profesör akademik kariyere sahip üyeleri arasından görevlendireceği bir kişi ve Adli Tıp Kurumu Başkanlığınca görevlendirilen bir uzman kişi olmak üzere yedi üyeden oluşur. Başbakanlık müsteşar yardımcısı komisyon başkanıdır.

Gerekçe: Zarar tespit komisyonu kurulması öngörülmektedir.

Komisyon, doğrudan kendisi ya da bilirkişi incelemesi yaptırarak öncelikle başvuranın bu kanun kapsamına giren bir zararının bulunup bulunmadığını, şayet bir zararı varsa; zararın miktarı tespit eder.

Komisyonca zararın miktarı, zarar görenin beyanı, adli, idari ve askeri mercilerdeki bilgi ve belgeler göz önünde tutularak olayın oluş şekli ve zarar görenin varsa kusur veya ihmalinin de göz önünde bulundurulması suretiyle,hakkaniyete ve adalete uygun: biçimde komisyon tarafından doğrudan doğruya veya bilirkişi aracılığı ile belirlenir.

Gerekçe: Zarar tespitinin yapılmasına ilişkin ilkeler belirlenmiştir.

: Komisyonun kararı, karar tarihinden itibaren en geç bir hafta içinde hak sahibine tebliğe çıkarılır. Hak sahibi, komisyon kararını kabul etmediği taktirde; bu kanun kapsamında maddi ve manevi zarar görüp görmediğinin ve zararın miktarının tespiti ve ödenmesi için komisyon kararının tebliğinden itibaren 2 ay içinde Adliye Mahkemelerinde Başbakanlık aleyhine dava açma hakkına sahiptir. Komisyon kararına ve belirlediği tazminat miktarına itiraz edilmemesi halinde, komisyonun belirlediği miktar, karar tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde hak sahibine ödenir.

Gerekçe: Komisyonun kararlarına karşı yargı yoluna başvurulabilmesine olanak sağlanmaktadır.

Komisyon, zarar görenlerce yapılacak her başvuru ile ilgili çalışmalarını, başvuru tarihinden itibaren bir yıl içinde tamamlamak zorundadır.

Komisyon, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından başvuru konusu ile ilgili her türlü bilgi ve yardımı isteyebileceği gibi, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanları bilirkişi olarak da görevlendirebilir. Komisyon, gerekli gördüğü uzmanları çalıştırabilir veya bunlardan görüş alabilir.

Gerekçe: Komisyonun başvuruları 1 yıl içinde sonuçlandırması ile bilirkişi yardımı ve uzman çalıştırılmasına ilişkin düzenleme yapılmıştır.

Komisyon salt çoğunlukla toplanır ve kararlar,toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır. Komisyon üyelerine ödenecek ücret,Komisyonun çalışma esas ve usulleri, komisyona başvurularda takip edilecek usuller,cana, vücut bütünlüğüne ve mala yönelik zararların tespiti,uğranılan zararları sulh yoluyla karşılayacak safi miktarların belirlenmesi,ödemenin şekli, tutarı ve çalışma gücü kaybı oranlarının tespitine ilişkin esas ve usuller ile diğer hususlar, bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren bir ay içinde hazırlanacak ve Bakanlar Kurulunca yürürlüğe konulacak bir yönetmelikle düzenlenir.Ancak zararın ve tazminatların belirlenmesinde Türk Sorumluluk Hukukunun ölçütlerine ve uygulamalarına aykırı davranılamaz

Gerekçe: Komisyonun toplantı ve karar yeter sayısı ile yönetmelikle düzenlenecek hususlar, zararın ve tazminatın belirlenmesinde gözetilecek esaslar belirlenmiştir.

Bu kanun kapsamındaki maddi ve manevi tazminat ile diğer tüm ödemeler, Başbakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten karşılanır.

Gerekçe: Yurttaşların 12 Eylül Darbesi ile ortaya çıkan zararlarının karşılanması için Başbakanlık bütçesine ödenek konulması öngörülmektedir.

Devlet 12 Eylül mağdurlarına ödediği tazminat için, 12 Eylül rejiminin kurucu ve uygulayıcıları ile zararı doğuran her bir somut olayda hukuka aykırı uygulamanın tarafı olan kişi ve kamu görevlilerine rücu eder. Rücu görevinin yapılmaması halinde Rücu görevini yerine getirmeyenler, sorumlu olup, ödenen miktar rücu görevini yerine getirmeyenlere dahi rücu olunur.

Gerekçe: Devletin 12 Eylül mağdurlarına yaptığı yasal tazminat ödemelerinin 12 Eylül 1980 rejiminin kurucu ve uygulayıcılarına yasal yoldan rücu edilmesi amaçlanmaktadır.

Dava açma süresi içinde yapılan başvuru, nihai işlem sonucunun ilgiliye tebliğine kadar genel hükümlere göre dava açma sürelerini durdurur.

Gerekçe: İdareye yapılan başvurunun dava açma sürelerini durdurması öngörülmüştür.

Bu Kanun gereğince yapılacak tebligatlar hakkında 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, tebligatın memur vasıtası ile yapılması esastır.

Gerekçe: Tebligata ilişkin düzenlemedir.

Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Gerekçe: Yürürlük maddesidir.

Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Gerekçe: Yürütme maddesidir.