5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi

Hukuk sistemimizde oluşturulan alternatif çözümlerden başlıcaları "Arabuluculuk" ve "Uzlaştırmacı" müesseseleridir. Bu müesseseler usul ekonomisi ve uzayan yargılama süreleri açısında hukuk sistemimizde pozitif yönde gelişmeler sağlamıştır.

Ceza Muhakemesi Hukukunda, mağdurların haklarının korunması ve suç faillerinin topluma kazandırılması amacıyla gelişen uzlaşma, mağdur ve failin, özgür iradeleriyle kabul etmeleri hâlinde, tarafsız bir üçüncü kişinin yardımıyla, suçtan ortaya çıkan sorunların çözümüne aktif olarak katıldıkları bir süreçtir. Uzlaşmada taraflar, mağdurun zararının giderilmesi hususunda bir anlaşmaya varmaya çalışırlar. Mağdurun zararının giderilmesi, mağdura bir miktar tazminat ödenmesi şeklinde olabileceği gibi, mağdur veya toplum için belirli bir kamu hizmetinde bulunulması şeklinde veya hukuka uygun başka herhangi bir edim şeklinde de olabilir.

Bu kapsamda; gerekli eğitimler verilen ve yapılan sınavları başari ile tamamlayan uzlaştırmacılar ve arabulucuların bu süreci ilkelere göre tamamlamak adına gerekli tüm özen ve dikkati göstermelidir. Uzlaştırmacılar ve arabulucular bu faaliyetlerini yerine getirirken; kişisel uzlaşı becerilerini kullanmalı, tarafsız olmalı, taraflar açısından herhangi bir hak kaybına yol açacak iş ve işlemlerden kaçınmalıdır. i

Arabulucu ve uzlaştırmacılar üstlendikleri görevlerde; faaliyetleri sırasında dosya taraflarına ait birçok bilgi ve sırrı da mesleki faaliyetleri dolayısıyla öğrenmiş olacaklardır.

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu?'muz 46. Maddesi ile esasta meslek ve sürekli uğraşılan nedeniyle tanıklıktan çekinmeyi düzenlemektedir. Bu bakımdan tanıklıktan çekinme, hizmet sunulan kişilere güven verdikleri takdirde hizmet verebilecek meslek grupları bakımından kabul edilmiştir. Madde tanıklıktan çekinebilecek meslek. gruplarının sayısını çoğaltmıştır. Bu hususta göz önünde tutulan ölçüt, "güven ilişkisi"dir; "orantılılık" ilkesi gereğince maddi gerçeğin ortaya çıkarılması hedefi ile güven ilişkisinin korunmasından doğan yarar tartılmış ve maddede kabul edilen hâllerde güven ilişkisinin daha ağır bastığı kabul edilmiştir.

Mesleki sır tutma nedeniyle, karşılaştırmalı ceza yargılama hukukunda avukatların, hekimlerin veya din görevlilerinin, sıfatları nedeniyle öğrendikleri müvekkillerinin, hastalarının, kendilerine itirafta bulunmuş din cemaatleri mensuplarının sırları hakkında tanıklıktan çekinebilmeleri kabul edilmektedir. Buna karşılık mesleki sır gazeteciler için genel olarak kabul edilmemektedir. Kolluk mensuplarının mesleki sırları konusu ise tartışmalı olmakla beraber, İtalyan Ceza Usulü Kanununun 201 inci maddesi ile, Fransa'da, mahkeme içtihatları ile kamu yararına bağışıklığın kabul edildiği İngiltere'de, kolluk mensuplarının kendilerine sürekli bilgi getiren kişilerin (indicateur) isimlerini açıklamayı reddedebilecekle kabul edilmiştir.

Bu bağlamda düşünüldüğünde; meslek ve sürekli uğraşılan nedeniyle görevleri esnasında görevleri ile ilgili birçok bilgi edinen arabulucu ve uzlaştırmacılar için de tanıklıktan çekinme hakkı tanınması isabetli olacaktır.

Arabulucu ve uzlaştırmacılara tanınan bu hak ile; gerek arabulucu ve uzlaştırmacıların görev aldıkları dosyaların tarafları ile "güven ilişkisi" kurması kolaylaşacak gerekse de görevleri dolayısıyla öğrenmiş oldukları bilgiler mesleki sır olarak nitelendirilebilecektir.