Kamu denetçiliği kurumu kanunu tasarısı (s.s 1206)

AHMET İNAL (Batman)Teşekkür ediyorum Sayın Başkanım.

Değerli milletvekilleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına kanunlaşmak üzere intikal etmiş bulunan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu Tasarısı, birinci bölümü üzerinde görüşlerimi aktarmak üzere söz almış bulunmaktayım; Yüce Heyetinizi saygıyla selamlarım.

Ombudsmanlık kurumunun kısmen tarihçesinden bahsederek, neden gerekli olduğundan bahsetmek istiyorum. Ombudsman kavramı için literatürde birden çok tanıma rastlamak mümkündür, ombudsmanlığın çok çeşitli tanımları vardır; hepsini burada zikretmek mümkün değildir. A.Şeref Gözübüyük'e göre, ombudsman, yönetimin hukuka uygun hareket etmesini sağlamak amacıyla genel olarak yasama organı tarafından görevlendirilen ve bağımsız olarak hareket eden, kamu denetçisi olarak da adlandırılan, alışılmış denetim biçimlerinin yanında yer alan bir kurumu ifade etmektedir.

Ombudsman kurumunun tarihsel gelişimine bakıldığında, bazı kaynaklar, ombudsman kurumunun temellerini ararken, Çin'deki Han Hanedanlığı sırasında var olan Yuan kontrol kurumu, Roma'daki halk tribünleri, 17 nci Yüzyıl Amerikan kolonilerindeki censors kurumları arasında bir bağlantı kurarlar. Kimi yazarlar da, Hz. Muhammed'in vefatından sonra ikinci Halife Hz. Ömer'in (634-644) bütün vatandaşların başvurabileceği, şikâyetlerini bildirebileceği idarî denetim kurumu olarak kurduğu muhtesib kurumuna işaret ederler. Ancak, kurumu ilham alan ülkeler, ombudsman örneğini İsveç'te bulmuşlar ve daha gerilere gitmek gereği duymamışlardır. Bu yüzden ombudsmanlığın tarihi, genellikle 18 inci Yüzyılın başlarına dayandırılmaktadır.

Değerli arkadaşlar, bilindiği gibi, kamu yönetiminin, dünyadaki ve ülkemizdeki değişime ve gelişmelere paralel olarak, yeniden yapılandırılması ihtiyacı doğmuştur. Kamu hizmetleri yürüten devletin görevinin yeniden değerlendirilmesi ve halkın idareden kaynaklanan şikâyetlerini asgarîye indirebilecek bir yönetim anlayışına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu ihtiyacı karşılayacak olan uygulamaya kamu denetçiliği veya kamu ombudsmanlığı denmektedir.

Aslında, ombudsmanlık kurumu, nitelik olarak bize pek yabancı sayılmamaktadır. Osmanlıların idare sistemindeki başkadının, yani, kazaskerin görevi, İstanbul hukukunun, tüm hükümet görevlileri tarafından, insanların kendi aralarındaki ilişkilerinde ve devletle olan ilişkilerinde uygulanmasını sağlamaktı. Böylece, başkadı, insanların haklarını, adaletsizliğe ve kamu görevlilerinin güçlerini kötüye kullanmalarına karşı korumaktaydı.

Yine, aynı şekilde, ombudsmanlık, 1809 yılında İsveç Anayasasına girerek anayasal bir kurum niteliğine kavuşturulmuştur.

Günümüzde ombudsmanlık sistemi, aralarında Fransa, İngiltere, İtalya, İspanya, İsrail, Hindistan, Nijerya ve Portekiz'in de bulunduğu 40'ın üstündeki ülkede uygulanmaktadır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri…