Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

DENİZ DEMİR (Ankara)Sayın Başkan, Sayın Bakan, saygıdeğer bürokratlar, değerli milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Gençlik ve Spor Bakanlığı bütçesini görüşüyoruz ancak önümüzdeki bütçe Türkiye'nin gençlere nasıl bir gelecek vadettiğini de gösteriyor. Bu nedenle, bugün yalnızca ödenekleri, harcama kalemlerini ve yatırım hedeflerini konuşmayacağız. Gençlerin hangi koşullarda yaşadığını, devletin onlara hangi imkânları sunduğunu ve kamu kaynaklarının hangi önceliklere göre dağıtıldığını da konuşacağız. Bugün Türkiye'de milyonlarca genç üniversiteyi kazandığında sevinci uzun sürmeden barınma kaygısıyla karşılaşıyor. Bir yurda yerleştiğinde beslenme, ulaşım ve diğer temel ihtiyaçlarını nasıl karşılayacağını hesaplıyor. Mezun olduğunda ise işsizlik ve borç yüküyle mücadele ediyor. Gençlerin hayatına bu kadar yakından dokunan bir bakanlığın bütçesinde gençlerin ekonomik ve sosyal sorunlarına ayrılan kaynakların çok daha güçlü bir karşılık bulması gerekirdi. Gençliği yalnızca yurtlarda barındırılacak bir nüfus olarak gören anlayışla Türkiye'nin geleceğini kuramazsınız. Gençlerimizin söz sahibi olduğu, ürettiği, kültür ve sanat faaliyetlerine katıldığı, yeteneklerini geliştirdiği ve ekonomik bağımsızlığını kazanabildiği politikalar üretmek zorundasınız. Gençlerin geleceğini konuşuyoruz ama hazırladığınız bütçede gençlerin kendilerine ne kadar yer bulabildiğini sorguluyoruz. Bütçenin kaynaklarına baktığımızda, iktidarın tercihlerini çok daha net görüyoruz. 2027 yılı Bütçe Teklifi'nde vakıf ve derneklere transferler için 3 milyar 86 milyon liranın üzerinde ödenek öngörülüyor. Bakanlığın 2025 yılında vakıf ve derneklere aktardığı kaynak 3,5 milyar lirayı aştı. Şimdi, bu tabloyu gençlerimizin yaşadığı ekonomik koşullarla birlikte değerlendirelim. Bir tarafta, barınma ve beslenme giderlerini karşılayamayan üniversite öğrencileri, diğer tarafta, milyarlarca liralık kaynak aktarılan vakıf ve dernekler var. Bu kaynaklar hangi kuruluşlara aktarılıyor? Hangi faaliyetler karşılığında ne kadar ödeme yapılıyor? Yardımların dağıtımında hangi objektif kriterler esas alınıyor? Bu kuruluşların faaliyetleri ve harcamaları nasıl denetleniyor? Bunlar son derece meşru sorulardır çünkü söz konusu olan milletin vergileridir. Öğrencinin boşuna gelince bütçe imkânlarını gerekçe gösterenler vakıf ve dernek aktarımlarına gelince aynı hassasiyeti neden göstermiyor? Gençlerin barınma, beslenme ve eğitim ihtiyaçları ortadayken milyarlarca liralık kaynak aktarımının öncelik sıralamasını sorgulamak bizim görevimizdir. Kamu bütçesi belirli kuruluşlara kaynak aktarma mekanizmasına dönüştürülemez. Bu ülkenin gençleri kendileri için ayrılan kaynağın hesabını sorma hakkına sahiptir.

Sayın Bakan, bütçenin önceliklerini konuşurken öğrenci yurtlarının durumunu da mutlaka değinmeliyiz. Bir yurdun kaç kişilik olduğu kadar; güvenli olup olmadığı, yemeklerin niteliği, hijyen koşulları, ısınma, asansör ve yangın güvenliği de önemlidir. Nitekim, Sayıştayın 2025 yılı denetim raporunda yer alan tespitler bu konuda ciddi soru işaretleri yaratıyor. Raporda bazı öğrenci yurtlarında yapı kullanma izin belgesi yani iskan alınmadan öğrencinin yerleştirilebildiği belirtiliyor. Burada çok açık bir sorunumuz var. Bir binanın öğrencilerin kullanımına açılabilmesi için gerekli izin ve güvenlik süreçleri tamamlanmış olmalı. İskan belgesi sıradan bir bürokratik evrak değildir. Binanın kullanım koşulları ve güvenliğiyle doğrudan ilgilidir. Bir yangın çıktığında, bir tahliye gerektiğinde, bir felaket yaşandığında bunun bedelini kimin ödeyeceğini hepimiz biliyoruz: O binada kalan öğrenciler ve aileleri. Aileler çocuklarını devletin güvencesine emanet ediyor. Devletin görevi de bu güveni boşa çıkarmamaktır. Sayıştayın bu tespiti karşısında bakanlığın yapması gereken kapasite rakamlarını anlatmak değil hangi yurtlarda bu eksiğin bulunduğunu ve ne zaman giderildiğini açıklamaktır.

Aynı raporda Türkiye Futbol Federasyonuyla yapılan mahsuplaşma da dikkat çekiyor: Bakanlığın TFF'den 4 milyon 750 bin liralık alacağının tahsil edilmediği belirtiliyor. Federasyon statlara yaptığı yatırımları gerekçe göstererek mahsuplaşma talebinde bulunuyor. Sayıştay ise ilgili protokolde böyle bir mahsuplaşmaya imkân veren hüküm bulunmadığını tespit ediyor. Protokolde karşılığı bulunmayan mahsuplaşma talebi nasıl kabul edilebilir? Yüz binlerce öğrencinin banka hesaplarına KYK borçları sebebiyle haciz konuluyor. Ancak Bakanlık TFF'nin milyonluk borcunu tek kalemde hukuki bir dayanağı bile olmadan mahsuplaşma adı altında silebiliyor. TFF'ye gösterilen bu ayrıcalık bu ülkenin gençlerine gösterilemiyor.

Sayın Bakan, gelelim, üniversite öğrencilerimizin her gün yaşadığı ekonomik gerçeklere. 2026 yılında lisans öğrencilerine verilen aylık KYK bursu 4.000 lira. Bu tutarı günlük hesaba böldüğümüzde bir öğrencinin eline yaklaşık 133 lira kalıyor, 133 lira. Bir öğrencinin bir günlük beslenme, ulaşım ve kişisel ihtiyaçlarını bu parayla karşılamasını bekliyorsunuz. Üstelik bu hesabın içinde kira yok, yurt ücreti yok, kitap ve kırtasiye giderleri yok. Üniversite eğitimi için başka bir şehre gitmiş, ailesinden düzenli destek alamayan bir gencin yaşadığı ekonomik sıkışmışlığı düşünün. Öğrenci, sabah kahvaltısını atlıyor, öğle yemeğinde ise en ucuz seçeneği arıyor, akşam arkadaşlarıyla bir kahve içmek için bile bütçesini hesaplıyor; bir sinemaya gitmek, bir kitap almak, bir sosyal etkinliğe katılmak onun için çoğu zaman ertelenen bir harcamaya dönüşüyor. Üniversite yılları gençlerin kendilerini keşfettikleri, yeni deneyimler kazandıkları, sosyal çevrelerini geliştirdikleri yıllardır, bugün ise pek çok genç bu yılları ekonomik kaygılarıyla hesap yaparak ve ihtiyaçlarından vazgeçerek tamamlıyor. Bir öğrencinin üniversite hayatındaki en büyük kaygısı sınavı geçmek olmalı, ay sonunu getirmek, karnını doyurmak ve barınacak yer bulmak olmamalıdır.

Bir de öğrenim kredisi meselesi var, burs alamayan pek çok öğrenci krediye yöneliyor, böylece gençlerimiz daha üniversite sıralarındayken borçlanmaya başlıyor. Mezuniyet sonrasında iş bulma mücadelesi verirken bir de borçların geri ödemesiyle karşı karşıya kalıyor. Gençlerimize sürekli çalışmaları, üretmeleri, ülkemizin geleceğine katkı sunmaları gerektiğini söylüyoruz. Peki, onlara bunun için hangi imkânları sağlıyoruz? Burs miktarlarının öğrencilerin gerçek yaşam maliyetleri dikkate alınarak yeniden belirlenmesi gerekiyor, öğrenim kredilerinde ise mezunların istihdam ve gelir durumunu gözeten, gençleri daha da zor durumda bırakmayan bir sistem oluşturulmalı, gençlerimiz bu ülkenin geleceğini inşa etmek için eğitim alırken geleceklerini borç ödeyerek geçirmek zorunda bırakılmamalıdır.

Yatırım politikalarındaki plansızlığın somut örneklerinden biri de Konya Karapınar'daki 500 seyircili spor salonudur. 2020 yılında yaklaşık 7 milyon lira bedelle ihale edilen tesis yıllarca tamamlanamamış, 2026 yılında yaklaşık 50 milyon liralık yeni bir ikmal ihalesine konu olmuştur, böylece toplam maliyet yaklaşık 57 milyon liraya ulaşmıştır. Aradan geçen yıllar, tamamlanamayan bir tesis ve yeniden yapılan ihale; bunun hesabını sormak zorundayız. Elbette inşaat maliyetlerindeki değişimi ve ekonomik koşulları göz ardı etmiyoruz ancak bir yatırımın yıllarca tamamlanamaması, kamu kaynağının yeniden ihale süreçlerine konu olması ve hizmetin gecikmesi ciddi bir yönetim sorunudur. Gençler spor salonu beklerken kamu kaynakları geciken projelerin maliyetlerini karşılıyor.

Sayın Bakan, bütçe tercihlerinin yurtların güvenliğine, burs miktarlarından tamamlanamayan yatırımlara kadar aynı temel sorunlarla karşı karşıyayız. Gençlerin ihtiyaçları ve kamu kaynaklarının etkin kullanımı Bakanlığın öncelikleri arasında yok. Gençlerimizin yaşadığı ekonomik sıkıntıları görmezden gelen, burs miktarını günlük 133 liraya indirgeyen, yurtların güvenliğine ilişkin şikâyetlere çözüm bulamayan, milyarlarca liralık kaynak aktarımında şeffaflığı sağlayamayan bir bütçe anlayışını kabul etmiyoruz. Bizim itirazımız da yalnızca rakamlara değil bu rakamların arkasındaki siyasi tercihlere çünkü bir ülkede öğrenciler beslenme ve barınma sorunuyla mücadele ederken, gençler geleceklerini borç hesabı yaparak planlarken, amatör spor kulüpleri destek beklerken bütçenin önceliklerini sorgulamak zorundayız. Cumhuriyet Halk Partisi olarak gençlerin özgürce yaşayabildiği, eğitimini ekonomik kaygılar altında ezilmeden sürdürebildiği, sporun ve kültürün herkes için erişilebilir olduğu, kamu kaynaklarının eşitlik ve şeffaflık ilkeleriyle yönetildiği bir ülke mücadelesini sürdüreceğiz ancak bu bütçenin gençlerimizin temel sorunlarına yeterli yanıt verdiğini düşünmüyoruz. Kamu kaynaklarının dağılımındaki tercihleri, denetim eksikliklerini ve gençlerin ihtiyaçlarını geri plana iten yaklaşımı kabul etmiyoruz. Bu nedenle, Gençlik ve Spor Bakanlığı bütçesine ilişkin eleştirilerimizi ve itirazlarımızı kayda geçiriyor, hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Teşekkür ederim.