Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

GÜLCAN KIŞ (Mersin)Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Sayın Bakan, değerli bürokratlar, kıymetli milletvekili arkadaşlarım, basınımızın değerli emekçileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Sayın Bakan, sunumunuzda sosyal güvenlik sisteminin güçlendiğini, istihdamın arttığını, SGK gelirlerinin giderleri karşılama oranının yüzde 88'e ulaştığını anlattınız. Ancak sosyal güvenliğin başarısını yalnızca mali tablolarla ölçemeyiz. SGK'nin mali dengesi iyileşirken emeklinin geçim koşulları neden iyileşmiyor? En düşük emekli aylığı 23.552 lira, yıllarca çalışmış, prim ödemiş insanlar bugün kiralarını, faturalarını, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanmaktadırlar. Sorun yalnızca en düşük emekli aylığı da değil aylık bağlama sistemi nedeniyle primini yüksekten ödeyenler ile düşükten ödeyenler arasındaki farklar daralıyor. Daha fazla prim ödeyenin emeğinin karşılığını alamadığı bir sistemde emeklilik adaletinden nasıl söz edeceğiz? Sunumunuzda iyileştirmelerin yeterli olmadığını siz de kabul ettiniz, 2027 için ilave düzenleme hazırladığınızı da söylediniz. Bu düzenleme kaç emekliyi kapsayacak? En düşük aylık ne kadar olacak? Aylık bağlama sistemindeki eşitsizlikler nasıl giderilecek? Bugün açıklanan ekim ayı enflasyon verilerinde TÜİK yıllık enflasyonu yüzde 29,77, ENAG ise yüzde 45,12 olarak hesapladı; arada 15,35 puan farkı var. Bu fark basit bir istatistik tartışması değildir. Ücret ve aylık artışlarında kullanılan verilerle vatandaşın karşılaştığı hayat pahalılığı arasındaki ilişkinin sorgulanmasını gerektirmektedir. Emeklinin ve çalışanın alım gücünü korumak için enflasyon farkının ötesinde hangi refah düzenlemelerini yapacaksınız? Asgari ücret 28 bin 75 lira, bir çalışanın bu ücretle barınma, beslenme ve ulaşım giderlerini nasıl karşılayacağını hangi hesapla açıklıyorsunuz? Yeni asgari ücrette gerçek yaşam maliyetini esas alacak mısınız?

Sayın Bakan, emeklilikte adalet bekleyen başka kesimler de var. 8 Eylül 1993 öncesi ve sonrasında sigortalı olanlar arasında emeklilik koşulları bakımından yıllara varan farklılıklar oluşuyor. Kademeli emeklilik için bir etki analizi yaptınız mı, düzenleme hazırlığınız bulunuyor mu? BAĞ-KUR prim gününün 9000'den 7200'e düşürülmesi sözü hâlâ karşılık bulmadı. Esnafımızın beklediği düzenlemenin takvimi nedir, 2027 bütçesinde mali karşılığı hesaplandı mı? Staj ve çıraklık dönemlerinde sigortalı çalıştığı hâlde bu süreleri emeklilik başlangıcı sayılmayan vatandaşlarımız için çözüm öngörüyor musunuz?

Sayın Bakan, çalışma hayatındaki sorunlar yalnızca ücret ve emeklilikle sınırlı değil, insanlarımız çalışırken hayatlarını kaybediyor bu ülkede. Daha iki gün önce Gaziantep'te 17 yaşındaki Halil İbrahim Yağız MESEM kapsamında çalışmaya başladığı ilk gün bir inşaatta yaşamını yitirdi. Sunumunuzda 11.039 iş yerinde denetim gerçekleştirdiğinizi, 190 iş yerinde hayati tehlike nedeniyle işi durdurduğunuzu söylediniz. Halil İbrahim'in çalıştığı iş yeri denetlenmiş miydi? MESEM öğrencilerinin çalıştırıldığı işletmelerde kaç denetim yapıldı? Ölümle sonuçlanan iş kazalarının yaşandığı iş yerlerinden kaçı daha önce denetlenmişti? Denetimin başarısı yalnızca ziyaret sayısıyla değil, önlenen ölümlerle ve giderilen risklerle değerlendirilmelidir Sayın Bakan.

Kamu kurumlarında çalışan taşeron işçileri de yıllardır kadro ve eşit özlük hakları bekliyorlar. Karayollarında, hastanelerde ve diğer kurumlarda çalışanların ücreti, fazla mesai ve sendikal haklarına ilişkin sorunları için hangi adımları atacaksınız? Bizimle birlikte Mecliste gece gündüz mesai harcayan danışman arkadaşlarımız için de iş sonu tazminat hakkının bulunmadığını biliyor musunuz? Bu sorunun çözümüne de katkı sağlayacak mısınız Sayın Bakan?

2027 yılı için yaklaşık 2,4 trilyon liralık bütçe teklif ediyorsunuz. Bu bütçenin başarısı yalnızca SGK'nin bilançosunda değil emeklinin sofrasındadır, işçinin güvenliğindedir, esnafın geleceğinde ve çalışanın haklarında görülmelidir. Bu sorunlar için somut düzenleme ve takvimlerinizi de öğrenmek istiyoruz diyorum.

Teşekkür ediyorum Sayın Bakan.