Karadenize bırakılan zehirli atık dolu varillere ilişkin (6/59)

ÇEVRE BAKANI İMDAT SÜTLÜOĞLU (Rize)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Sinop Milletvekili Engin Altay'ın soru önergesiyle ilgili gerekli açıklamaları yapmak üzere huzurlarınıza gelmiş bulunuyorum; hepinizi saygıyla selamlayarak konuşmama başlamak istiyorum.

4 Ağustos 1988 tarihinde, ilk kez Samsun Alaçam'da bulunan ve tehlikeli atık içeren variller, aynı yılın sonuna kadar, İstanbul'dan Rize'ye, Karadenizin muhtelif yerlerinde karaya vurmuştur. Bu varillerin yüzde 80'i Samsun ve Sinop'ta bulunmaktadır. Varillerin 152'si boş, 215'i dolu olmak üzere, toplam 367 adettir.

Üzerlerinde "R" amblemi bulunan varillerin, önce radyoaktif madde içerdiği endişesi taşınmış; ancak, yapılan incelemede radyoaktif atık olmadığı ve toksik kimyasallar olduğu belirlenmiştir.

Varillerin üzerinde bulunan ve içinden çıkan birtakım yazı ve işaretlerden, bunların İtalyan menşeli olabileceği şüphesi uyanmış ve bu konuda gerekli araştırmalara geçilmiştir.

Çevre Kanununda yapılan değişikliklerle, bu tür maddelerin yurda ithali yasaklanmış ve durum, Dışişleri Bakanlığı tarafından Batılı ülkelere resmen bildirilmiştir.

1988 Ekim ayı içerisinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi Çevre Araştırma Komisyonu üyeleri, Devlet Bakanlığı temsilcileri, Çevre Müsteşarlığı elemanları ve Federal Almanya'dan gelen bir teknik heyet bölgeye giderek, varillerle ilgili incelemelerde bulunmuşlardır.

Yerinde yapılan incelemelerde, bazı varillerin üzerlerinde İtalyanca yazılar ve bazılarının içinde İtalyanca dokümanlar bulunmuş, bu bulgular doğrultusunda, varillerin İtalyan kökenli olduğu düşünülerek, delillerin kopyaları, Dışişleri Bakanlığı kanalıyla İtalya'ya gönderilmiştir.

Bu çerçevede, Bakanlığımızca, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığıyla ortak çalışmalar yapılmış, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı kontrolörlerinin araştırmaları neticesinde, tehlikeli atık yüklü varillerin, 1987 yılı başında, Akbay-1 adlı Türk bandıralı bir gemi ve Corina adlı Malta bayraklı bir gemi ile İtalya'nın Marina di Carrara ve Chioggia Limanlarından yola çıkarak, Romanya'nın geçici malların ara deposu olduğu öğrenilen Sulina serbest bölgesine götürüldüğü ve buradan da Temmuz - Ağustos 1988 aylarında, İtalyan kimyagerler kontrolü altında, Panama bayraklı Türk gemilerine yüklenerek Karadeniz'e bırakıldığı kanıtlarla tespit edilmiştir. Bu kanıtların ele geçirilmesinden sonra, İtalyan hükümetinin bu konudaki işbirliği isteklerine olumlu cevap verilerek, dört kişilik bir İtalyan heyetiyle Karadeniz'de bir inceleme gezisi yapılmıştır. Gezi neticesinde, İtalyan heyeti, eldeki belgelerin yeterli olmadığı, dolayısıyla da İtalyanların bu varilleri imha etmek gibi bir mecburiyetlerinin olmayacağını ifade etmişlerdir.

Bu dönemde, uluslararası illegal atık trafiğini düzenleyen bir uluslararası yasal düzenleme bulunmaması nedeniyle, varillerin menşei ülkeye, İtalya'ya iade edilmesi mümkün olamamıştır.

Ülkemizdeki söz konusu boşluğun giderilmesi ve gelişmiş ülkelerden ülkemize olan yasadışı atık taşınımının engellenmesi için, Tehlikeli Atıkların Sınırötesi Taşınımının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Basel Sözleşmesi 1989 yılında ülkemiz tarafından imzalanmış, 1994 yılında onaylanmış, 1995 yılında da ilgili yönetmelik yürürlüğe konulmuş ve bu tarih itibariyle de, serbest bölgelere ve diğer sahalara atık ithalatı yasaklanmıştır.

Diğer taraftan, varillerin nihai bertaraf işlemine kadar geçici depolanacağı yerleri tespit etmek üzere, DSİ, MTA yetkililerinin de katıldığı bir çalışma yapılmış, coğrafik ve jeolojik özellikleri uygun olan Sıvas, Yozgat ve Çankırı İlleri sınırları içerisinde uygun yerler tespit edilmiş; ancak, çok büyük tepkilerin gelmesi nedeniyle bu işlem gerçekleştirilememiştir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)