Doğu ve güneydoğu anadolu bölgelerine yönelik yürürlükte olan sınır ticareti uygulamasının amaçları ve etkileri hakkında

KAYHAN TÜRKMENOĞLU (Van)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Doğu ve Güneydoğu Anadolu’muzun en önemli istihdam kaynaklarından birisi olan sınır ticaretiyle ilgili gündem dışı söz almış bulunmaktayım. Yüce heyeti saygıyla selamlıyorum.

Değerli milletvekilleri, 270 gümrükle dünyada en çok sınır kapısı olan ve bu kapıları da komşu ülkelere açılan ender ülkelerden birisiyiz. 9 tane komşu ülkemiz var ve bunlar, aşağı yukarı 350 milyona yakın bir nüfusa sahiptir. Komşu ülkelerle yapılan ticarette 2000’li yıllarda yapmış olduğumuz dış ticaret hacminde yüzde 8 dolayında bir pay alıyorduk ancak AK Parti İktidarının gayretli çalışmaları sonucu, bu oranlar yüzde 20’lere çıkmıştır. Ha, bu yeterli midir? Bu yeterli değildir. Bugün Almanya komşu ülkeleriyle yapmış olduğu ticarette yüzde 80 pay sahibidir, İskandinav ülkeleri de yüzde 40 ve 50 pay sahibidir. Demek ki bizim bu konuyla ilgili çok çalışmamız, çok gayret göstermemiz lazım.

Sınır ticareti 1978 yılında ilk kez uygulamaya konulmuş, 1980 yılında da yönetmeliğiyle uygulamaya geçmiştir. İlk defa Ağrı’da, Gaziantep’te, Hatay’da, Hakkâri’de, Artvin’de bu uygulamalar başlatılmıştır. Son derece başarılı uygulamalarla da neticeler alınmıştır. 1994 yılında özellikle temsil ettiğim ilim olan Van ilinde ihracatımız 19 milyon dolar iken ithalatımız da 1 milyon dolardır. Bu da sınır ticaretinin ülkemiz lehine geliştiğinin açıkça bir ifadesidir. Ancak 98 yılı itibarıyla ani olarak, fiilî olarak durdurulmaya çalışılan sınır ticareti, AK Parti İktidarımız iktidara geldikten sonra 2003 yılında sınır ticaret merkezleri kurulmasıyla ilgili çalışmalar başlatılmıştır. Örnek olarak da Van (Kapıköy), Hakkâri (Esendere), Ağrı (Sarısu) illerimizde bu faaliyetler devam etmiştir.

Ancak bu faaliyetler devam ederken bile rakamlara baktığımızda, özellikle son dört yıl içerisinde üç kapımızdan yaptığımız ithalat 450 bin dolar iken yapmış olduğumuz ihracat 115 milyon dolardır. Yani 1 alırken 10 satmışız. Bu şunun ifadesidir: Bu sınır ticaretiyle ilgili yapmış olduğumuz çalışmalar tamamıyla ülkemizin lehine olan çalışmalardır.

Değerli milletvekilleri, 115 milyon dolarlık mal satmışız. Kimin malını satmışız? Kayserili arkadaşımızın, Kayserili sanayicimizin mobilyasını satmışız, Gaziantepli arkadaşımızın halısını satmışız, Adanalı arkadaşımızın madenî eşyasını satmışız. Ha bunun karşılığında 450 bin dolarla ne almışız? Sadece -ki biliyorsunuz karşılıklı mübadeledir sınır ticareti- sattığınız zaman karşıdaki insan da bir şekilde mal alınmasını talep etmektedir. Bunun karşılığında da İran’la olan ticaretimizde, en önemli ihtiyacımız olan, sınır illerimizin ihtiyacı olan gıda ürünleridir. Bunda da karpuz ve kivi ön plana çıkmaktadır.

Ancak bu karpuz ve kivi şöyle bir tezat ortaya çıkarmıştır: Sınır ticaretinin hacmi çok küçüktür -rakamlarla onu ifade ettim- ama ismi çok büyüktür. Bu, çeşitli arkadaşlarımız tarafından spekülasyona uğratılmaya çalışılmaktadır. Bakın, sadece karpuzu biz… Geçmiş dönemlerde yapmış olduğumuz ithalatta bu 450 bin dolar içerisinde ağırlıkla karpuz vardır. Ancak ülkemizde bir yıl için tüketilen karpuz miktarı 5 milyon tondur değerli milletvekili arkadaşlarım. Yalnız, yapmış olduğumuz ithalata dikkat ediniz: Sadece Van kapısından bin ton biz karpuz ithal etmişiz. Yani bu kadar fırtınalar koparan arkadaşlarımızın bu konuya dikkatini çekmek istiyorum.

Diğer taraftan, sınır ticaretiyle ilgili ne yapmamız gerekiyor? Bu dakikadan itibaren sınır ticaretiyle ilgili çalışmalarımız yoğun bir şekilde devam etmektedir.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)