Doğu anadolu bölgesi kalkınma planı hakkında

KEREM ALTUN (Van)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Doğu Anadolu Bölgesi Kalkınma Projesi ile ilgili gündem dışı söz almış bulunuyorum. Yüce heyetinizi saygıyla selamlıyorum.

Malumlarınız olduğu üzere Hükûmetimiz yakın geçmişte dünyanın en önemli bölgesel kalkınma projelerinden biri olan GAP’ın tamamlanması için start verdi. GAP’ın Güneydoğu Anadolu Bölgemiz ve ülkemiz için hayırlı olmasını diliyorum. Bununla birlikte, bugüne kadar hep konuşulan, ancak adı olan kendisi olmayan, bir türlü gerçekleşemeyen ve uygulamaya konulamayan Doğu Anadolu Kalkınma Projesi, 12-13 Temmuzda Van ilimizde yapılan Ekonomik ve Sosyal Konsey toplantısında ele alındı, masaya yatırıldı.

Toplantıya Başbakan Yardımcımız Sayın Nazım Ekren’in başkanlığında ekonomi bürokratları, bölge milletvekilleri, valiler, belediye başkanları, sivil toplum örgütleri temsilcileri katıldı. Geniş katılımlı bu toplantıda “ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi”, “sosyal gelişmenin sağlanması”, “altyapının iyileştirilmesi ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi” başlıkları altında inisiyatif alanları belirlendi. Van’da yapılan Ekonomik ve Sosyal Konsey toplantısında alınan en önemli kararlardan bir tanesi, bölgesel kalkınma faaliyetlerini düzenleyecek, organize edecek, yönlendirecek bölgesel kalkınma ajansının Van ilimizde kurulacak olmasıdır.

Değerli milletvekilleri, geniş anlamıyla kalkınma, bir toplumda ekonomik, toplumsal ve kültürel alanda arzu edilen her türlü değişme ve gelişme olarak tanımlanabilir. Bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının azaltılması amacıyla uygulamaya konulan araçlardan bir tanesi de bilindiği gibi bölgesel kalkınma planlarıdır.

Doğu Anadolu Projesi, ülkemizin doğusunda on altı ilimizi kapsamaktadır. Ulaşım ağı ve fonksiyonel ilişkiler bölgeyi üç ayrı alt bölgeye ayırmıştır. Bunlar, Erzurum alt bölgesi, Malatya-Elâzığ alt bölgesi ve Van alt bölgesidir.

Doğu Anadolu Bölgemiz, bugün sosyoekonomik göstergeler itibarıyla geri kalmış bir bölgedir. İller itibarıyla gelişmişlik düzeyi değişmekle birlikte kişi başına düşen gelir Türkiye ortalamasına göre oldukça düşüktür. Bölgenin geri kalmışlığını bir örnekle açıklarsak: Sosyoekonomik gelişmişlik sıralamasında 1945 yılında 8’inci olan Elâzığ, 90’lı yıllarda 33’üncülüğe, 23’üncü olan Van 67’nciliğe, 37’nci olan Kars 62’nciliğe düşmüştür.

Genel bir değerlendirme yapmak gerekirse: Türkiye ekonomisi yapısal dönüşüm ve uluslararası piyasalara entegre olma bakımından büyük ilerleme kaydetmiştir. Ancak buna rağmen bölgeler arası gelişmişlik farklılıkları bugün de önümüzde önemli bir sorun olarak varlığını devam ettirmektedir. 1999 Helsinki Zirvesi’yle eşit aday statüsünü kazanmış Türkiye’nin, Avrupa Birliğine ekonomik ve sosyal uyumun sağlanmasında bölgeler arası gelişmişlik farkının en aza indirilmesi hususu 2007-2013 döneminde yapılacak planlama çalışmalarında da temel öncelik alanlarından birisini teşkil etmektedir.

Bugüne kadar sayısı on civarında olan bölge planlarında, GAP ana planı dışındaki bölge planlarının kapsamlı bir uygulama şansı olmamıştır. Kanaatimizce bunun üç temel sebebi vardır: Birincisi, yerel düzeyde devletçe uygulama mekanizmalarının oluşturulmamış olması. İkincisi, finans boyutunun ne şekilde karşılanacağının ortaya konulamaması. Üçüncüsü, belki de en önemlisi, yerel düzeyde bir sahiplenmenin oluşturulmaması.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)