Tc hükümeti ile abd hükümeti ars.belbaşı tes.kapanması anl.(ss..282)

AK PARTİ GRUBU ADINA MEHMET GÜNER (Bolu)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti Arasında Belbaşı Tesisinin Kapanması ve Yeni Bir Sismik Araştırma İstasyonunun Faal Hale Getirilmesi ile İlgili Anlaşmanın Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Tasarısı hakkında, AK Parti Grubu adına söz almış bulunuyorum; bu vesileyle, Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum.

Değerli arkadaşlar, benden önce söz alan değerli milletvekilimiz, bu konuda gerekli açıklamaları yaptı. Ben de, bu konunun gerekçesi üzerinde birkaç söz söylemek istiyorum.

Değerli milletvekilleri, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti Arasında Belbaşı Tesisinin Kapanması ve Yeni Bir Sismik Araştırma İstasyonunun Faal Hale Getirilmesi ile İlgili Anlaşmayla, ortak savunma faaliyetleri kapsamında, Amerika Birleşik Devletleri unusurlarıyla müştereken faaliyet gösteren ve Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı olmakla birlikte, işletme sorumluluğu Amerika Birleşik Devletleri unsurlarınca yürütülegelen Belbaşı Sismik Gözlem İstasyonunun, anlaşmanın yürürlüğe girmesini takiben, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü İdaresine geçmesi öngörülmektedir.

Değerli milletvekilleri, dünya üzerindeki nükleer denemeleri izleme çalışmaları soğuk savaş döneminde başlamış olup, halen sismik, radyo-nükleid, hidro-akustik, infra-ses yöntemleriyle yapılmaktadır. Bu yöntemlerin içinde en etkin olanı, sismik yöntemlerdir. Ülkemizde bu konudaki çalışmalar, 1951 yılında Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye Cumhuriyeti Devleti arasında, NATO/SOFA ve Savunma ve Ekonomik İşbirliği Anlaşmaları kapsamında başlatılmıştır. Çalışmaları Türkiye Cumhuriyeti adına, Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Başkanlığı, Amerika Birleşik Devletleri adına ise, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri Teknik Uygulama Merkezi yürütmüştür. Nükleer denemelerin izlenmesi amacıyla, Ankara-Ahlatlıbel mevkiinde, Belbaşı sismik istasyonlar dizinimi kurulmuştur. Belbaşı sismik dizinimi, Amerika Birleşik Devletleri dışında bu amaç için kurulan ilk sismik dizinimlerden birisidir. Sismik izleme yöntemine daha sonraları radyonükleid izleme yöntemi de ilave edilmiştir. Ülkemizdeki nükleer denemeleri izleme çalışmaları, Belbaşı sismik diziniminde zaman zaman yapılan modernizasyon çalışmalarıyla, 2000 yılına kadar askerî statüde devam etmiştir.

1990'lı yıllarda, nükleer denemelerin uluslararası bir antlaşmayla denetlenmesi amacıyla yürütülen politikalar sonucu; 24 Eylül 1996 tarihinde, Birleşmiş Milletlerin öncülüğünde, Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması imzaya açılmış ve Birleşmiş Milletler Teşkilatı bünyesinde, Viyana'da, nükleer denemelerin uluslararası bir ortamda izlenmesi amacıyla, Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması Örgütü kurulmuştur. Türkiye, Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşmasını, imzaya açıldığı tarihte, yani, 24 Eylül 1994'te imzalamış ve bu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisince 16 Şubat 2000 tarihinde onaylanmıştır.

Nükleer denemelerin izlenmesi ve kapsamlı olarak yasaklanmasıyla ilgili olarak uluslararası ortamda yürütülen çalışmalara paralel olarak, ülkemizde de Belbaşı Sismik İzleme İstasyonunun sivilleştirilme çalışmaları başlatılmış ve 8 Şubat 2000 tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri Hükümetleri arasında, Belbaşı Tesisinin Kapanması ve Yeni Bir Sismik Araştırma İstasyonunun Faal Hale Getirilmesi ile İlgili Anlaşma imzalanarak, Ankara ve Kırıkkale-Keskin'de iki yeni sismik dizinim kurulmuş, sismik sinyaller, Elmadağ radyolink vericisiyle Belbaşı'ndaki yeni merkezde toplanmaya başlanmıştır. Bu konudaki teknik çalışmaları, adı geçen antlaşma hükümleri gereğince, Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü yürütmeye başlamıştır.

Halen Kırıkkale-Keskin'de 7 ve Ankara şehri çevresinde de 7 olmak üzere, sondaj kuyuları içerisinde yaklaşık 60 metre derinliğe gömülü toplam 14 sismik istasyondan toplanan sismik sinyaller, analiz edilmek amacıyla, Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsünün İstanbul'daki yerleşkesine, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetlerinin Florida'daki Teknik Uygulama Merkezine ve test amaçlı olmak üzere de Birleşmiş Milletlerin Viyana'daki Uluslararası Veri Merkezine eşzamanlı olarak iletilmektedir.

Belbaşı Tesisinin Kapanması ve Yeni Bir Sismik Araştırma İstasyonunun Faal Hale Getirilmesi ile İlgili Anlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisince onaylandığı takdirde:

1. Türkiye Cumhuriyeti ve Amerika Birleşik Devletleri Hükümetleri arasında NATO/SOFA ve Savunma Ekonomik İşbirliği Antlaşmalarından doğan taahhütler gözönünde tutulmak kaydıyla yeniden yapılandırılan Belbaşı-Keskin izleme tesislerinin Türkiye Cumhuriyeti adına yürütme organı, Türkiye Cumhuriyeti Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü, Amerika Birleşik Devletleri adına yürütme organı ise, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri Teknik Uygulama Merkezi olmaktadır.

2. 8 Şubat 2000 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti ile Amerika Birleşik Devletleri arasında yapılan anlaşmanın hükümleri yasal bir statü kazanmaktadır.

3. Birleşmiş Milletler Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması Örgütüne veri gönderme işlemleri için, Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması Örgütüyle tesis antlaşmalarının imzalanabilmesine olanak sağlanmış olacak ve Belbaşı-Keskin nükleer denemeleri izleme merkezinin işletme masraflarının bir bölümü bu örgütten talep edilerek ekonomik bir destek sağlanmış olacaktır.

4. Elde edilen sinyallerin eşzamanlı olarak Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsünde kaydı ve analiz işlemleri yapılarak, nükleer denemelerin izlenmesi amacıyla ülkemizde başlatılan çalışmalara bir ivme kazandırılmış ve aynı verilerin deprem çözümlerinde de kullanılmasına olanak sağlanmış olacaktır.

Değerli milletvekilleri, anlaşma, istasyonun 1951 yılında faaliyete başlamasından bu yana geçen dönemde makamlarımızın gerekli teknik bilgi, beceri ve deneyime ulaşmaları üzerine hazırlanmış olup, bir Türk kurumunun idaresi altında, son depremlerin de gösterdiği üzere, fay hatları açısından hassas bir bölgede bulunan ülkemizin, özellikle sismik hareketlerin yakından takibi konusundaki kabiliyetlerine önemli katkılar getirecektir.

Öte yandan, tesis, hükümetimiz ve Birleşmiş Milletler arasında bilahara yapılacak olan ayrı bir anlaşma sonrasında, Birleşmiş Milletler çerçevesinde ve Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Anlaşması doğrultusunda oluşturulacak uluslararası izleme ağının ana istasyonlarından birini teşkil edecek olup, işbu anlaşmayla bu alanda da ilk adım atılmış olmaktadır. Böylelikle, ülkemiz, uluslararası arenanın her alanında pekiştirmekte olduğu imajını bir adım daha ileriye taşımış olacaktır.

Değerli arkadaşlar, söz konusu anlaşma, dönemin Başbakanı Sayın Bülent Ecevit'in Eylül 1999'da Amerika Birleşik Devletlerine gerçekleştirdiği resmî çalışma ziyareti sırasında ilan edilen "Türk-Amerikan Stratejik Ortaklığı"nın da bir halkasını oluşturmakta olup, topraklarımızda yer alan bir tesisin işletme sorumluluğunun da ülkemiz kurumlarınca üstlenilmesi, şüphesiz, iki ülke arasındaki ilişkilerin daha olgun bir hale geldiğinin açık bir göstergesi olacaktır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; yukarıda belirttiğimiz sebeplerden ötürü de bu anlaşmanın ivedilikle onaylanmasının, Dışişleri Komisyonunda, iktidar ve muhalefetteki milletvekili arkadaşlarımızla beraber, ülke menfaatlarına uygun olacağına karar verilmiştir.

Bu anlaşmanın ülkemize hayırlı olmasını diliyorum.

Ayrıca, bugün, millî şairimiz Mehmet Âkif Ersoy'un ölüm yıldönümüdür ve bununla beraber, millî mücadelede en büyük faktörlerden biri olan İkinci Cumhurbaşkanımız Sayın İsmet İnönü'nün de ölüm yıldönümüdür ve ölüm yıldönümleri gününde Mehmet Âkif Ersoy'a ve İsmet İnönü'ye Allah'tan rahmet diliyorum.

Yaklaşan 2004 yılının ülkemize ve milletimize hayırlı olması dileğiyle ve bu anlaşmanın da ülkemize hayırlı olması dileğiyle, hepinize saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)