Sosyal sigortalar ve genel sağlık sigortası kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılması hakkında (s.s.119)

MEHMET MUSTAFA AÇIKALIN (Sivas)Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkındaki Kanun Tasarısı üzerine şahsım adına söz almış bulunuyorum. Hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Tasarının önce amacı, ulaşmak istediği gaye nedir? Bu gayeye ulaşmak için hangi parametreler üzerinde düzenleme, değişiklikler getirmektedir? Bu reform ihtiyacı hangi sebeplerle ortaya çıkmış bulunmaktadır ve bunun dayandığı unsurlar nelerdir? Son olarak da emeklilik sigortası üzerinde ve genel sağlık sigortası üzerinde ana hatlarıyla yapmış olduğu düzenlemeler nelerdir? Onun üzerinde konuşmak istiyorum.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; reformun amacı, bilindiği üzere, sigortalı, sigorta hak ve yükümleri bakımından norm ve standart birliği getirmek, nimet-külfet dengesini sağlamaktır. Ulaşmak istediği ikinci amacı, kapsamlı, kolay ulaşılabilir bir genel sağlık sigortası sistemi, rejimi kurmaktır ve son olarak da yoksulluğa karşı belirli bir koruma oluşturmaktır.

Bu tasarı, bilindiği üzere, bu amaca ulaşmak için dört ana unsur içermektedir. Bunlardan birisi kurumsal yapıdır. Bugüne kadar SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı çatısı altında yürüyen sistem birleştirilmiş ve tek çatı altında toplanmıştır.

İkinci unsur, sistemin vermiş olduğu açıklar sebebiyle mali olarak sürdürülebilir olmaktan çıkmış bir sistemi yeniden sürdürülebilir bir finansal yapıya kavuşturmaktır.

Üçüncü unsur, biraz önce de amaç maddesinde ifade ettiğim gibi, kolay ulaşılabilir, adil ve kapsayıcı bir genel sağlık sistemi kurmaktır ve son olarak da dağınık olarak yürütülmekte olan primsiz ödemeleri bir merkezde toplamak ve tek elden yönetim ve denetimini sağlamaktır.

Bu sosyal güvenlik reformu hangi ihtiyaçtan, hangi zaruretlerden kaynaklanmıştır? Buna baktığımızda, birinci olarak, elbette ki, ülkemizin demografik yapısının, genç nüfusa sahip olmakla birlikte, ileriye yönelik projeksiyonlarda çok kısa bir dönem içerisinde, Batı Avrupa ülkeleriyle mukayese edilemeyecek kısa bir süre içerisinde yaşlı nüfusa dönüşüyor olması böyle bir reform yapma ihtiyacını süratlendirmemizi gerekli kılmaktadır. Gerçekten de ülkemiz şu anda genç bir nüfusa sahiptir. Ancak, ileriye yönelik yirmi beş yıl içerisinde yaşlı nüfusun oranı ikiye katlanmak suretiyle bu avantajı kaybetmek riskiyle karşı karşıya bulunmaktadır.

Diğer bir zaruret, sistemin erken emekli etmesidir. Sosyal güvenlik sisteminden istifade eden iştirakçilerin yüzde 62’si asgari standardın altında erken emekli olmaktadır. Türkiye, OECD ülkeleri arasında en uzun süre emekli maaşı ödeyen ülke konumundadır. Her zaman ifade edildi bu kürsüden, aktif-pasif dengesi bozulmuştur. Standart olan aktif 4’e 1 olmasına karşılık, ülkemizde bu 2’nin altına düşmüştür.

Diğer bir sebep, prime esas kazançların düşük olarak asgari ücret düzeyinden gösterilmesi bir reform ihtiyacını acil kılmaktadır.

Aynı şekilde, kayıt dışı istihdam, sadece sosyal sigorta açısından değil, vergi açısından ve diğer bakımlardan da bu konuda bir reform yapma ihtiyacını zaruri kılmaktadır. Birtakım hesaplamalara göre ülkemizdeki kayıt dışı istihdam yüzde 50 mertebesindedir.

Diğer bir konu, yine kurumsal olarak, prim tahsilatında idarenin tahakkuk-tahsilat oranlarının fevkalade düşük olması, idarenin performansının düşüklüğü bir reform ihtiyacını gerekli kılmaktadır.

Son olarak da, aylık bağlama oranları her zaman ifade edildi. Sayın Bakanımız da burada, farklı görüşmeler sonucunda tasarıdan farklı bir oranın tespit edildiğini ifade ettiler. Aylık bağlama oranı yine OECD ülkeleri içerisinde en yüksek orandır. Yüzde 2’yi geçen sadece OECD ülkeleri içerisinde İspanya bulunmaktadır. Önemli bir kısmı OECD ülkelerinin yüzde 1’in altındadır; İngiltere, Fransa, Polonya, Japonya buna dâhildir. Diğer ülkeler de 2 ile 1 arasında aylık bağlama oranına sahip bulunmaktadırlar.

Son iki sebep, reform yapmayı gerekli kılan son iki sebep, prim ödeme gün sayısının düşük olmasıdır ülkemizde. Gelişmiş ülkelere, Avrupa ülkelerine baktığımızda Avusturya, Portekiz, Norveç’te on dört bin dört yüz, İspanya’da on iki bin, İngiltere’de on dört ila on altı bin arasında prim ödeme gün sayısı istenmektedir.

Son olarak, reform ihtiyacını gerekli kılan sebepler içerisinde, sosyal güvenlik hak ve yükümlülükler arasında norm birliğinin bulunmamasıdır. Bilindiği üzere, burada 506 sayılı SSK Kanunu, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu, BAĞ-KUR Kanunu ve tarımda çalışanlar bakımından da hem kendi hesabına hem de bağımlı olarak çalışanlar bakımından olmak üzere iki adet düzenleme bulunmaktadır. Bunun dışında, geçici 20’nci madde kapsamındaki sandıklara tabi olanlar bakımından da vakıf senetleri bulunmaktadır.

Tasarı, hangi konularda düzenleme yaparak amacına ulaşmak istemektedir diye baktığımızda, birinci olarak, elbette ki ana parametre -sosyal güvenlikte- yaştır. Erken emeklilik maddesinde de söylediğimiz üzere, yaş haddinin yükseltilmesi icap etmektedir. Altmış beş yaşa 2036 yılında emekli olanlar bakımından ulaşılacaktır. Şu andaki geçerli olan yaş 5510 sayılı Kanun’da da, ilk defa kanun yürürlüğe girdiği tarihte işe başlayanlar bakımından elli sekiz ve altmış olarak sabit bulunmaktadır.

Diğer bir parametre, amaca ulaşmak bakımından, prim ödeme gün sayısıdır. Prim ödeme gün sayısı, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığına tabi çalışanlar bakımından herhangi bir değişiklik olmamıştır; SSK’ya tabi olanlar bakımından da uzlaşmayla, biraz önce Sayın Bakanın da ifade ettiği üzere, yedi bin iki yüz iş günü olarak kararlaştırılmış bulunmaktadır.

Önemli bir parametre, amaca ulaşmak bakımından, aylık bağlama oranıdır. Yine ülkemiz aylık bağlama oranı bakımından, OECD ülkeleri arasında en yüksek aylık bağlama oranına sahip bir ülke konumundadır. Mevcut aylık bağlama oranı sistemden çıkışı âdeta teşvik etmektedir, erken emekliliği teşvik etmektedir. Getirilmek istenen düzenleme, sistemde kalmayı cazip kılacak düzenlemelerdir.

Ana parametrelerden bir tanesi ve son olanı güncelleme kat sayısıdır. Bilindiği üzere, Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra güncelleme kat sayısına ekonomik gelişmedeki refah payı monte edilmiştir. Buna göre, güncelleme kat sayısı TÜFE artı sabit fiyatlarla oluşacak gayrisafi millî hâsılanın yüzde 30’u ve artı 1 formülüyle oluşturulmuştur.

Emeklilik sigortası yönünden tasarı neler getirmektedir? BAĞ-KUR’lular yönünden, bilindiği üzere en önemlisi, basamak sistemi kaldırılmıştır BAĞ-KUR’lularda. Kazancın üst ve alt sınırları arasında olmak kaydıyla, beyan usulü getirilmiştir.

Sigortalılar yönünden fiilî hizmet süresi yeniden tanzim edilmiştir dünyadaki standartlar dikkate alınmak suretiyle. Kamu görevlileri yönünden mevcut memurlar genel olarak kanun kapsamı dışında tutulmuştur bilindiği üzere; ilk defa memur olacaklar bu yasanın kapsamına alınmıştır.

İşverenler yönünden, mevcut olan asgari işçilik uygulamasına uzlaşma müessesesi monte edilmiştir. Diğer bir yenilik de işverenler yönünden, ayni yardımlar prime esas kazanç matrahı dışında tutulmuştur. Bunun dışında bunlarla alakalı ortak hükümler bulunmaktadır.

Son olarak ifade etmek istediğim, üzerinde durmak istediğim husus, genel sağlık sigortasıyla alakalıdır. Genel sağlık sigortası kapsamlı bir genel sağlık sigortası getirmek üzere mevcut vatandaşlara, tüm vatandaşlara -genel sağlık sigortasına ilave olarak- isteğe bağlı sigortalılar, on sekiz yaşına kadar olan çocuklar ve gençler, vatansız ve sığınmacılar ve Türkiye’de ikamet eden ve kendi ülkesinde sigorta olmayan yabancı ülke vatandaşları kapsama dâhil edilmiştir.

Genel sağlık sigortasından yararlanma şartları yeniden düzenlenmiş ve kolaylaştırılmıştır genel sağlık sigortasından istifade edinme şartları. Daha önce SSK’da doksan gün, BAĞ-KUR’da iki yüz kırk gün olan…

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

MEHMET MUSTAFA AÇIKALIN (Devamla)…hastalık sigortası prim ödeme şartı yeni düzenlemeyle otuz güne indirilmek suretiyle kolaylaştırılmıştır. Ödenen genel sağlık sigortası primi ile alınan hizmetler arasındaki ilişki koparılmıştır, böylece bütün vatandaşların eşit şekilde genel sağlık sigortasından istifade etmeleri imkânı getirilmiş bulunmaktadır.

Ayrıca, tasarıda katılım payı alınacak hizmetler, katılım payı alınmayacak hizmetler ve kişiler sayılmıştır. Katılım payının üst sınırı belirlenmiştir tasarı ile. Prensip olarak sigortalıların sözleşmeli kamu ve özel sağlık hizmeti sunucularından istediklerine müracaat edebilmeleri hakkı getirilmiş bulunmaktadır.

Bunun dışında yurt dışı tedaviler kolaylaştırılmış, tetkikler için dahi yurt dışına gidebilme, başvurabilme imkânı getirilmiş bulunmaktadır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; tasarının hayırlı olmasını diliyor, hepinize saygılar sunuyorum. (AK Parti sıralarından alkışlar)