Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu toplantısındaki konuşma

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Sayın Başkan, sayın milletvekilleri, Sayın Genel Müdür, Sayıştayın kıymetli temsilcileri; herkesi saygıyla selamlıyorum.

2024 bulgu 7.4.2'den başlamak istiyorum. TOKİ'nin 2024 yılı Sayıştay denetiminde gündeme gelen yeni birim fiyat iş artışı ve mali denetim eleştirileri hakkında Bakanlık tarafından kamu zararı bulunmadığı açıklanmış. Bu değerlendirmenin dayanağı olan teknik inceleme ve hesap raporları nelerdir? Denetim bulguları doğrultusunda hangi düzenleyici işlemler yapılmıştır? 2022-2026 yılları arasında TOKİ tarafından gerçekleştirilen yapım ihalelerinin toplam sözleşme bedeli ne kadardır? En yüksek tutarda ihale alan ilk 20 yüklenici firma hangileridir? Bu firmaların toplam ihalelerden aldığı pay ne kadardır? İhalelerin kaçında açık ihale, kaçında diğer usuller uygulanmıştır? Son beş yılda TOKİ projelerinde ilk sözleşme bedeli ile kesin hesap bedeli arasındaki toplam fark ne kadardır? İş artışları ve fiyat farkları nedeniyle ortaya çıkan ek maliyetin ne kadarı kamu tarafından karşılanmıştır? Süresinde tamamlanmayan ve maliyeti artan projeler nedeniyle sorumlular hakkında hangi idari ve mali yaptırımlar uygulanmıştır?

Yine, 2024 bulgu 7.4.3; bulguda finansman ve nakit akışından bahsediyor. Bu bağlamda 2023 yılında finansman ihtiyacının karşılanmasını temin etmek üzere idare tarafından kamu bankalarından kredi borçlanması yapılmış. Toplam 11,25 milyar TL finansal borçlanmanın tamamı banka kredi borçlanmasıdır. Yine, 2023 yılında uzun vadeli kredi, anapara ve faiz tahakkuk tutarlarına bakıldığında bankalara olan kredi borcu 41 milyarı bulurken anapara borcu 23 milyar lira, ödenen faiz 18 milyar lira yani anapara borcunun yüzde 78'i kadar faiz ödemişsiniz. 2024 yılında idare tarafından kamu bankalarından kredi borçlanması yapılmadığını görüyoruz. Bu kapsamda 2024 yılında yeni kredi borçlanması yapılmadığı belirtiliyor. Mevcut kredilerin anapara ve faiz geri ödemeleri ne şekilde gerçekleşti? 2025 ve 2026 yılının ilk dokuz ayında TOKİ'nin yeni kredi kullanımı, anapara geri ödemeleri ve faiz giderleri nasıl oluştu?

İdare tarafından faizlere ödenen tutarlar bu kadar fazlayken vatandaştan alınan yurt dışı harcı paylarına da değinmek istiyoruz. İdarenin gelir kaynaklarından yurt dışı çıkış harçları 2023 yılında 130 milyon 419 bin TL olarak gerçekleşmiş. 2023 yılında yurt dışı harcı tutarı 150 lira iken 2024'te yüksek bir artışla 500 TL oldu. İdarenin bu kapsamda 2024 yılı yurt dışı harcı geliri 150 milyon 980 bin TL olarak gerçekleşti. Buradan elde edilen gelirler hangi kalemlere harcanıyor? 2025'te 1.000 lira olan harç 2026'da 1.250 TL oldu. Bu harçlar, 2025 yılı ve 2026 yılının ilk dokuz ayında idarenin aldığı yurt dışı harcı ne kadar olmuştur?

Şimdi, genel üzerine... TOKİ dar gelirli vatandaşlarımızı ev sahibi yapmak, sağlıklı, güvenli ve yaşanabilir konutlar üretmek amacıyla kurulmuş önemli bir kurumumuz ancak bugün ülkemizde milyonlarca vatandaşımız barınma kriziyle mücadele ederken ev sahibi olmak bir yana, kirasını ödeyebilmek büyük bir sorumluluk getiriyor. 2022 yılında büyük vaatlerle açıklanan 250 Bin Sosyal Konut Projesi'nin teslimatları hâlâ tartışılırken şimdi de Yüzyılın Konut Projesi adı altında 500 bin yeni konut sözü verilmiştir. Oysa vatandaşlarımızın ihtiyacı her seçim öncesi yeni vaatler, gösterişli törenler ve kura çekilişleri değil, zamanında teslim edilen, depreme dayanıklı ve gerçekten ödenebilir konutlar olmasıdır. Bir tarafta yıllardır konutunu bekleyen hak sahipleri, diğer tarafta artan taksitler, teslim edilmeyen arsalar, kura sonrasında iptal edilen hak sahiplikleri ve teslim edilen konutlardaki birçok eksiklikler bulunmaktadır. Sosyal konut dar gelirli vatandaş için yeni bir borç yüküne dönüşmemeli, barınma sorununa gerçek bir çözüm olmalıdır. Yüksek enflasyon, yüksek faiz ve yanlış ekonomi politikalarıyla birlikte ev fiyatları aşırı şekilde yükselmiş; gençlerimiz için ev almak hayallerine giremeyecek kadar uzaklaşmıştır. Yine, aynı şekilde, fahiş şekilde yükselen kiralar ev ekonomisini tepetaklak etmiş, insanlar kiraya çalışır duruma gelmiştir. Ne yazık ki TOKİ'nin bu konudaki girişimleri de yetersiz kalmakta. Ne ucuz kiraya verilen konutlar ne de piyasaya göre daha uyguna satılan evler vatandaşın yarasına merhem olmamakta. Temennimiz, vatandaşımızın uygun şartlarda, uygun fiyatlarla başını sokabilecek bir konuta erişebilmesidir. TOKİ'nin başarısı açıklanan konut vaatleriyle, atılan temellerle veya çekilen kuralarla değil anahtarı teslim edilen, teslim edildikten sonra hak sahiplerinin eksiklerle uğraşmadığı, güvenle oturulabilen ve vatandaşın bütçesini zorlamayan konutlarla ölçülür. Çünkü Çorum ilimizde de yapmış olduğunuz konutların birçoğunda hatalar bulunmakta ve vatandaşlarımız maalesef, kendileri bu borçlarla uğraşırken bir de evdeki tadilatlarla uğraşıyor.

Bu çerçevede bazı sorularımız olacak. 2022 yılında başlatılan 250 Bin İlk Evim Sosyal Konut Projesi'nin iki yıl içerisinde tamamlanacağı açıklanmıştı. TOKİ Başkanının 2025 yılındaki açıklamasına göre 96.192 konutun ihalesi gerçekleşmiş ama yalnızca 7.727 konut teslim edilmiş. Bugün itibarıyla 250 bin konutun kaçı teslim edildi, kaçı inşaat hâlinde, kaç tanesinin ihalesi henüz gerçekleşmemiştir? 250 bin konutun tamamının teslimi için bir tarih verebilecek misiniz?

2022 yılında verilen iki yıllık teslimat sözü neden yerine getirilememiş? Dört yıl önce başlatılan ve iki yıl içinde teslim edileceği açıklanan İlk Evim İlk Arsam ve İlk İşyerim Projesi'nin tamamının teslim edilmeden 500 Bin Konut Projesi'nin açıklanması seçim yatırımı mıdır? İlk Evim Sosyal Konut Projesi, geciken projelerin illere göre dağılımı nedir? Gecikmeler nedeniyle kaç yüklenici firmaya ceza uygulanmış, kaç sözleşme feshedilmiştir?

2025 yılında açıklanan 500 Bin Sosyal Konut Projesi'nde bugün itibarıyla kaç konutun ihalesi tamamlanmış, kaçının temeli atılmış, kaçının inşaatına fiilen başlanmıştır? Bu rakamları 81 il ve ilçeler itibarıyla açıklamanızı istiyoruz. 500 Bin Konut Projesi'nde ilk teslimlerin Mart 2027'de başlayacağı duyuruldu. İlk etapta kaç konut teslim edilecek? 500 bin konutun tamamını hangi tarihte bitirmeyi planlıyorsunuz? 500 Bin Konut Projesi'nde 5 milyon 242 bin geçerli başvuru yapıldığı, kural sonucunda ise 506.499 hak sahibi belirlendiği açıklanmıştır. 500 bin konut için 506.499 hak sahibi belirlenmesinin gerekçesi nedir? İlave 6.499 hak sahipliği hangi kategoride kaynaklanmaktadır? Yeni projede konutların kesin metrekareler, fiyatları ve bazı konum bilgileri ihale sonrasında netleşmektedir. Vatandaşın kesin fiyatını ve yerini bilmediği bir konut için başvuru yapması nasıl bir tüketici güvencesiyle desteklenmektedir? Sonradan belirlenen şartları kabul etmeyenlerin haklarını nasıl koruyacaksınız? 500 Bin Konut Projesi'nde taksitlerin konut tesliminde değil, sözleşme tarihini takip eden ayda başlayacağı belirtilmektedir, konutuna taşınamayan dar gelirli vatandaşın hem kira hem TOKİ taksiti ödemek zorunda kalmasını önlemek için herhangi bir tedbir aldınız mı? Taksitlerin teslim tarihine ertelenmesi değerlendiriliyor mu?

Son beş yılda TOKİ'den konut kazandığı hâlde peşinatı veyahut taksitleri karşılayamadığı için sözleşme imzalamaktan vazgeçen vatandaş sayımız kaçtır? Ödeme güçlüğü nedeniyle kaç sözleşme feshedilmiş? Bu kişilerden toplam ne kadar kesinti yapılmıştır? Bugün itibarıyla konut ve iş yeri satışından kaynaklı toplam alacak tutarı ne kadardır? Yine, 500 Bin Konut Projesi'nde genç başvuru sahipleri için anne ve babalarının konut sahibi olması da hak sahipliğini etkileyen şartlar arasındadır. Kendi üzerine evi bulunmayan ve ailesinden ayrı yaşayan gençlerin bu nedenle evlenmesinin gerekçesi nedir? Bu şartlar nedeniyle kaç başvuru reddedilmiştir? Kurada asil hak sahibi olduğu hâlde aylar sonra hak sahipliği iptal edilen vatandaşların şikâyetleri kamuoyuna yansıyor. Bugüne kadar kaç kişinin kura sonrası hak sahipli iptal edildi? Başvuru şartları neden kura öncesinde kesin olarak denetlenmemiştir, itiraz üzerine kaç kişinin hakkı iade edilmiştir? 500 Bin Konut Projesi'nde 5 bin TL başvuru bedeli tahsil edilmiş, toplam ne kadar başvuru parası toplanmıştır, ne kadarı iade edilmiş, ne kadarı hâlen iade edilmeyi beklemekte? Bu paraların bankalarda değerlendirilmesinden faiz geliri elde edilmiş midir?

İstanbul'daki 100 bin konut kurasına ilişkin çekiliş numaraları ve başvuru listeleri hakkında kamuoyuna yansıyan iddialar bulunmakta. Şöyle ki: 100 bin konutu kazananların tamamı altı rakamlı başvuru numarasına sahip olanlar; yedi haneli başvuru numarasına sahip kimseye daire çıkmadı. Bu durumu nasıl açıklıyorsunuz? Bir kura da kullanılan yazılıma ilişkin bağımsız teknik denetim yapılmış mıdır? Noter tutanaklarını, tüm başvuru kayıtlarını ve çekiliş sonuçlarını karşılaştırılabilir biçimde yayınlayacak mısınız?

Teslim edilen TOKİ konutlarında su, elektrik, ısınma, asansör, rutubet ve eksik imalat sorunlarına ilişkin vatandaş şikâyetleri var. 2025 ve 2026 yıllarında kaç konut için teknik kusur ve eksik imalat başvurusu yapıldı tarafınıza. Bunların kaç tanesi giderildi? Yüklenicilere ne kadar ceza uyguladınız? TOKİ'nin teslim edildiğini açıkladığı konutların tamamı fiilen oturulabilir durumda mıdır? Anahtarı verilmesine rağmen elektrik, su, kanalizasyon, yol ve diğer sorunlu altyapı eksikleri nedeniyle kullanılamayan konut sayınız kaçtır?

6 Şubat depreminden etkilenen 11 ilde bugüne kadar kaç konutun inşaatı tamamlanmış; kaçının anahtarı teslim edilmiş ve kaçına fiilen yerleştirme yapılmıştır? Anahtar teslimi yapıldığı hâlde konutuna yerleşemeyen kaç afetzede bulunmaktadır? Bunların barınma ve kira destekleri nasıl sürdürülebilmekte? Deprem bölgesinde tamamlanan konutlara ilişkin zemin güvenliği, altyapı, su baskını ve eksik imalat alanında kaç şikâyet aldınız? Kaç konutta teknik inceleme yapıldı? Kaçında onarım veya güçlendirme ihtiyacı duyulmuştur?

İstanbul'da 15 bin kiralık sosyal konut yapılacağını açıkladınız. İlk etapta 1.071 konut için başvurular alınmış, kalan 13.924 konut ne zaman tamamlanacak? Üç yıllık kiralama süresi dolan aileler için yeni bir sosyal kiralama hakkı veya barınma güvencesi bulunmakta mıdır? Kiralık sosyal konut projesini diğer illere de yaymayı planlıyor musunuz?

Son beş yılda TOKİ projeleri için ne kadar tarım arazisini, mera ve orman alanını kullandınız?

Çorumlu sorunları hakkında da günümüz itibarıyla Çorum'da İlk Evim Sosyal Konut Projesi kapsamında kaç konut verdiniz? Bu konutların kaçı teslim edildi, kaçı teslim edilmeyi bekliyor, teslim edilmeyen konutlarda son durum nedir, gecikmenin nedenleri nelerdir?

Yine, Çorum da emekliler için yapılan Kuruçay Silimkent TOKİ konutları; burası yapımından teslimine kadar sorunlu bir projeydi. 2018 yılında temeli atılan 743 konutun, Silimkent TOKİ konutlarının altı yıl sonra ancak yüzde 10'u teslim edildi, sonrasında diğerleri de peyderpey teslim edildi ancak eksikler hâlâ devam ediyor.

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞToparlayalım Sayın Tahtasız.

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Müteahhitle yaptığı işe sahip çıkmadığı ve kaçıp gitti ve burada oturan emekli vatandaşlarımız eksikleri kendileri tamamladı. Ben bu konuyla alakalı Kurumunuzla da defalarca görüştüm ama ne hikmetse aynı firma iflas ediyor, kaçıyor ama daha sonra başka bir şirket adı altında burada aynı kişi işlemlere devam ediyor yani bunu biz anlayamıyoruz. Şimdi, TOKİ, yaptığı ihaleyi, ihale sözleşmesini ve teslim alırken burayı kim denetliyor? Bu denetleyen kişiler kim? Bu denetlemelere rağmen eksik, kusur bulduğunuz hâlde burayı neden teslim alıyorsunuz? Bunu gerçekten anlamış değiliz.

Yine, Silimkent TOKİ konutlarındaki emekli vatandaşlar aidatlarının yüksek olmasından şikâyetçiler. Sorduğumuzda cevap şu: "İşte, burada eksiklikler var, firma gitti, biz bu yüzden sizden topladığımız aidatlarla bu çevre düzenlemesini ve eksikleri gideriyoruz." diyorlar.

Yine, Silimkent TOKİ konutlarının da hak sahipleri tapu paralarını ödemelerine rağmen tapularını alamadılar. Tapunun bu kadar gecikmesinin sebebi nedir? Bu vatandaşlar tapularını ne zaman alacak?

Yine, Alaca'daki TOKİ konutları zemin etüdünden dolayı geç kaldı ve temeli dahi yeni atıldı. Alaca'daki projenin hızlandırılmasını istiyoruz ve bu proje ne zaman teslim edilecek? Bu konuda bilgi.

Osmancık TOKİ hâlen daha ihale sürecinde; buranın ihalesinin bir an önce yapılmasını talep ediyoruz. İhaleyi ne zaman yapacaksınız?

Yine, İskilip'de TOKİ ikinci etap ihalesinin bir an önce yapılmasını bekliyor. İhaleler ne zaman yapılacak? Yani Osmancık'ta, İskilip'de, Alaca'da müjdeler verildi ama hâlâ bir işlem yok.

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞToparlayalım Sayın Tahtasız.

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Dodurga ilçemizin TOKİ projesi yapılması konusunda Kurumunuza müracaatı var.

Yine, aynı şekilde Oğuzlar ilçemizin de TOKİ projesi yapılması konusunda müracaatı var. "2027 yılının başında yapacağız." denildi, müjdeler verildi, açıklamalar yapıldı ama ne Dodurga'da ne de Oğuzlar ilçemizde hâlâ bir işlem yapılmadı.

Yine, savunma sanayi yatırımlarıyla ilçemizde konut sorunu ciddi had safhaya ulaşan Sungurlu ilçemiz var. Bakın, Sungurlu'da 240 konutluk TOKİ projesi ilan edildi, müjdesi verildi ancak şu anda TOKİ'nin internet sitesinden dahi bu proje kaldırıldı. Bu projenin kaldırılmasının sebebi nedir? Sungurlu'ya 240 proje yapılacak mı, yapılacaksa ne zaman başlayacak?

500 Bin Konut Projesi kapsamında Çorum'daki projeler ne durumda? İlçeler ve merkezde durum nedir? Ben bütün ilçelerimizle alakalı kapsamlı bir rapor istiyorum.

Bir de Komisyon üyemiz olmadığı için Adana'nın sorunlarını da söylemek zorundayım. Milletvekilimiz Sayın...

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞSayın Tahtasız, lütfen...

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Kısa, iki dakika Başkanım.

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞSayın Tahtasız, bakın, hayır...

Sayın Tahtasız, lütfen...

SAYIN BAYAR ÖZSOY (Kayseri)Yeter ya! Yirmi dakikadır konuşuyorsun. Ayıp ya!

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Ayıp değil ya.

SAYIN BAYAR ÖZSOY (Kayseri)Ayıp ya, bırak ya!

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞSayın Tahtasız, lütfen...

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Deprem bölgesindeki illerde olduğu gibi Adana'nın özelinde deprem konutlarıyla ilgili çok sayıda şikâyet var. Özellikle yüklenici...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

İSMAİL OK (Balıkesir)O zaman bütün illeri sayalım.

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞSayın Tahtasız...

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Çok kısa Başkanım, iki dakika sürmeyecek.

İSMAİL OK (Balıkesir)Kendi seçim bölgesini söyledi, geneli söyledi; başka iller ne demek!

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞSayın Tahtasız, lütfen...

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Adana'da 407 personelle bu aksaklıklara müdahale edildiğini, bu konuda şikâyetlerin büyük oranda çözüldüğünü belirtmişsiniz ancak Adana'daki konutlarda asansörlerin çalışmadığı, hasta ve yaşlıların evinde âdeta mahsur kaldığı bildirilmesine rağmen haftalardır çözüme kavuşturulmadığı, yağmurlarda evlere su sızdığı, su baskınlarının olduğu iletiliyor. Bu kapsamda, Adana'da depremden etkilenen diğer illerde sizlere ulaşan şikâyetlere ilişkin nasıl bir yol izliyorsunuz? Bazı sorunlara yönelik neden haftalarca çözüm üretilemiyor? Yüklenici firmalara bu konuda yaptırımlar uyguluyor musunuz?

Sayın Başkan, son olarak şunu ifade etmek istiyorum: Vatandaşımız,- kurada kazanmak değil ev sahibi olmak istiyor; temel atma töreni değil evinin anahtarını istiyor; ömür boyunca ödeyemeyeceği bir borç değil insanca yaşayabileceği güvenli bir yuva istiyor. TOKİ'nin asli görevi de bu beklentiyi karşılamak. Sorunlarımızın her birine genel ifadelerle değil, ilçe, proje, tarih, gerçekleşme oranı ve mali tutarlar üzerinden somut bilgiler verirseniz sevinirim.

Dinlediğiniz için teşekkürler.