Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu toplantısındaki konuşma

ÖMER FETHİ GÜRER (Niğde)Teşekkür ediyorum Sayın Başkan.

Sayın Genel Müdüre de ben de bir eski demiryolu çocuğu olarak başarılar diliyorum.

Öncelikle bir konunun açıklanması ve bilinmesinde fayda var. Ankara-İstanbul arasındaki yüksek hızlı trenin İstanbul bölgesinde kalan bölümüyle ilgili konvensiyonel hatta ortak kullanımından dolayı yüksek hızlı tren kavramının kullanılmayacağı yönünde Avrupa Birliğinin bir Türkiye'ye uyarısı oldu, ifadesi var; bu doğru mudur? Yani yüksek hızlı trenin oradaki düzenlemede artık adı hızlı trene dönüşmüştür çünkü çok bilinmiyor yüksek hızlı trenle hızlı tren karıştırılıyor. Bir de bu Arifiye'de 70 kilometre hızla düşüyor, orada bir tünel olayı vardı, biraz evvel Yalçın Bey'e de sordum: Ne zaman o yapılacak? Çünkü yüksek hızlı tren diye biniyoruz, oraya geliyoruz, 70 kilometre hızla gidiyoruz, ben sürekli de hemen hemen demiryolunu kullanmaya çalışıyorum. Zamanında permi vardır, ondan faydalanıyorduk ama şimdi milletvekillerinin düz bindiği tek araç da Demiryolları, kamu. Gelişmesi çok önemli, bu konuda cumhuriyet döneminin ilk yıllarında yapılan katkı, emek ve bu işe yapılan yatırımlar için başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, o dönemin tüm idarecilerini de saygıyla, rahmetle anıyorum.

Tabii, tek tip bir kıyafeti vardı, demir yolculuğunun kendine özgü bir dokusu vardı, aynı zamanda demiryolculuk özellikle Anadolu illerinde farklı anlamda kamu içinde bir yer tutar, bayram törenlerine bile katılırdı. Tabii, oradan buraya geldik. Şimdi kim, nedir, tanımakta zorluk çekiyoruz, kıyafetleriyle sorumluluklarıyla yapı oldukça değişti.

Ben tek tek konulara değineceğim. Bir de şu yüksek hızlı trende bu yıl değişti ikramlar. Doğru, oraya gelen insanların o ikramları biraz daha kalite olarak seviyesinin yükseltilebileceğini düşüyorum Sayın Genel Müdür çünkü özellikle o bilet farkı olan yerde sunulan ikramların sıradanlığını aşarsak doğru olacağını düşünüyorum.

Şimdi, Türkiye'de tabii bazı şeyleri planlarken bu akaryakıt zamlarının çok hesaplanmadığından olacak büyük kent çevresindeki tarımsal alanlar yok edilmesinden dolayı ürünlerin, gıdaların taşınması bayağı maliyetli hâle geldi. Örneğin zamanında Antalya-İstanbul, Antalya-Ankara, Mersin direkt hat biçiminde demir yolu sistemi geliştirilmiş olsaydı bugün bu nakliye konusunu daha az konuşurduk, daha uygun fiyatla taşıma sağlanırdı. Önümüzdeki süreçte Antalya'dan, bu yönden bir demir yolu düşünülüyor mu? Bu da önemli. Antalya-Konya-Aksaray-Kayseri arasında Nevşehir'den geçen bir demir yolu hattı, yüksek hızlı tren proje olarak yıllardır duruyordu rafta, bu herhâlde gündemden kalktı diye düşünüyorum ama kalkmadıysa bir kez daha uyarayım. O demir yolunu Nevşehir'den değil, Ürgüp'e 8 kilometre mesafeden geçiyordu, ben ÇED raporuna da baktım, viyadükler, tüneller açılıyordu. Gördüğünüz gibi peri bacaları artık iklim değişiklikleriyle yıkılır hâle geldi, öyle bir yolu oradan geçirirseniz peri bacalarının yarısını da göçürürsünüz. Ben bunu dediğim zaman Nevşehir milletvekili arkadaş itiraz etmişti, o gün 2 kişinin öldüğü yere gittim, orada da ifade ettim. Eğer öyle bir düşünce varsa maliyeti de düşürücü olur, Aksaray'dan sonra Niğde ile Nevşehir arası 30'ar kilometredir demir yolunun geçişi hemen hemen. Demir yolu Niğde güzergâhını alınırsa hem tarihî peri bacaları korunur hem Nevşehir'in o anlamda zarar görmesi önüne geçilir hem de Bursa'da biliyorsunuz şeftali bahçelerine denk gelen bir yatırımdan dolayı milyarlar boşa gitmişti, burada tünel açıldığına bir yer altı şehri çıkar, orada da yatırımın durmasına yol açabilir çünkü bizde işler yapılırken olasılıklar, öngörüler sınırlıdır, yapıldığında ortaya çıkanın maliyeti ne yazık ki, toplumun tümünün bedel ödemesine neden olur.

Şimdi, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ile TCDD Taşımacılık AŞ Genel Müdürü kadrolu, sözleşmeli, daimî işçi, geçici işçi ve firma elemanı toplam 41.287 personel çalıştığı, her iki kuruluşta toplam 630 personel yüksek lisans mezunu olduğu ifadesi bana Bakan Bey iletmişti, sizin verdiğiniz rakam 32 bin, bu durumda benim bu tanımladıklarımın içinde mi değişiklik oldu? Bu 10 bine yakın bir personel gerilemesi var yani resmî bana verilen yanıt yanımda duruyor, mevcutta, bu nereden kaynaklanıyor personel sayısındaki bu azalma? Şu anda yüksek hızlı tren dâhil çoğu yerde hâlâ, sanırım, hizmet alım sözleşmesi ve taşeron uygulamasıyla çalıştırılanlar var. Cumhurbaşkanının dönem dönem çıkardığı genelgelerde bunların kadroya alınması söyleniyor ama bugüne kadar kadroya alındığına dair hiçbir kamu kuruluşunda görmedik. Taşeron çalışma bitmeli çünkü taşeron çalışma -her yerde ifade ediyorum- modern bir köleliktir, oradaki çalışan insanların haklarının korunması gerektiğini düşünüyorum.

Tabii, bizim Devlet Demiryollarında hastanelerimiz vardı, Etimesgut'ta, Eskişehir'de, İstanbul'da ve bunlar gerçekten hizmet bakımından çok yararlı hastanelerdi, benim yerini bildiklerim. Bunların hepsi kapandı, bunların arazisi satıldı mı, ne oldu, niye o hâle geldi, ihtiyaç mı kalmadı? Bunları da sorgulamakta fayda var diye düşünüyorum. Bu bağlamda bilgi verirseniz, örneğin Kartal Yakacık'taki hastanenin arazisi ne oldu, Eskişehir'deki hastanesi ne oldu? Bunları da bildirirseniz memnun olacağım.

4 tane sosyal tesis kalmıştı, hâlen faal mi? Ayrıca bu Devlet Demiryollarının arazilerinin satışı devam ediyor mu? Çünkü Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürü buradayken Niğde'de Devlet Demiryollarına ait olduğunu söylediği araziyi biz ofis olarak biliyorduk, ofise ait bir araziydi. Şimdi orada özel sektör, binalar yükseliyor, satmışlar, diğer depolar boşta duruyor. Bu arazilerin satışı için "TMO bizimle ilgisi yok." dedi, Devlet Demiryolları mı satıyor yoksa TMO kendi sattığını Devlet Demiryollarına mı yüklüyor? Buna da bir açıklık kazandırmakta yarar var.

İstanbul ili Arnavutköy ilçesi imar uygulaması sonucu 107 adet parsele dönüşen ve 2018 yılında TCDD adına tescil edilen 107 adet taşınmazın işgali söz konusuydu. Burada bulunanlarla ilgili bir çözüm yaratıldı mı? Bu işgal sona erdi mi ya da işgalcilerle uzlaşma sağlandı mı?

Haydarpaşa İstasyonu ve çevresi nostalji bir doku, dünyanın her yerinde bu tür yerler korunuyor ve bunlar nostaljik de olsa kullanım alanı olarak devam ediyor. Örneğin artık yer altından tünelle geçiliyor ama yine bir trenin günde 2 kere o güzergâh üzerinden Sirkeci'ye taşınması deniz yoluyla sağlanıp tıpkı Kars'a kadar ulaşan bir nostaljik trenimiz vardı, Haydarpaşa üzerinden de Sirkeci'ye öyle bir hatla, değişik, eskiden motorlu trenin olduğu dönemdeki gibi bir tren formatıyla da böyle bir yöntem turizm açısından düşünülebilir.

Ben bir de şeyi sormak istiyorum Sayın Genel Müdür: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarının 2002 yılından sonra kaç istasyonu kapatıldı, kaç durağı iptal edildi, kaç lojmanı yıkıldı, kaç lojmanı kiraya verildi? 2002 yılından sonra gar müdürü, ambar müdürü, hareket memuru, kısım şefi kadrosunun ne kadarı iptal edildi? TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün iştiraki olduğu kaç şirket şu anda mevcut? 2002 yılından beri işletilen, kaldırılan günlük şehirler arası yolcu tren sayısı kaçtır, kaç sefer kaldırılmıştır?

Ülke genelinde çeşitli üniversitelerde raylı sistemler bölümü var, 5 dalda mezun da veriyorlar. Tek başvuru yapabilecekleri kurum Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları. Bunların mezuniyet sonrası kurumda çalışmalarını sağlamak için yeterli kontenjan ayrılıyor mu? 2027 yılında ne kadar personel alımı yapılacak?

Görevde yükselme yönetmeliği revize edilmesi çok talep edilen bir şeydi, bununla ilgili bir çalışma yapıldı mı?

Kurum çalışanlarının özlük haklarının iyileştirilmesi ve yüksek hızlı tren dâhil tüm çalışanların kadrolu, kurum kadrosuna alınmış veya özlük hakları iyileştirilmiş bir seviyeye çıkarılmasına yönelik çalışma var mı? Taşımacılık AŞ bünyesinde çalışan konvansiyonel makinistlerin çalışma koşulları farklılık gösteriyordu, bununla ilgili düzenleme yapıldı mı? Aynı işi yapan ama diğer trenlerde görev yapanlara göre hakları daha sınırlı olan bu arkadaşlarımız için bir düzenlemeye gidildi mi?

Bu son yirmi yılda Devlet Demiryollarına ait kaç tane lojman yıkıldı? Örneğin benim çocukluğumun geçtiği, yirmi yıl oturduğumuz lojmana gittim, baktım, yıkılmış. Niye ihtiyaç duyuldu? Almanların yaptığı sağlam bir binaydı, neden yok edildi? Şimdi arazi, orası da mı satılacak? Onları da görünce onları da öğrenmek istiyorum. Kiralanan lojman var mı, bunların kira bedeli ne? Bir de Devlet Demiryollarının bu kapatılan nostaljik de olsa çok güzel istasyonları var, bunların çevresinde özel şahısların işlettiği yerler oluşmuş, bunlar satılıyor mu, kiraya mı veriliyor yoksa bunların kiralarıyla ilgili de dönem dönem düzenlemeler sağlanıyor mu? Bu taşımacılık bünyesinde görev yapan konvansiyonel makinistlerin statüleri, düzenlemesi sağlandı mı?

Yük taşımacılığı ve bazı ana hat yolcu ekspreslerinde bulunan 22000, 24000 ve 33000 serisi lokomotiflerin makinist kabinlerinde yaşanan izolasyon sorunları vardı, bunlar giderildi mi? Kış aylarında ısınma, yaz aylarında aşırı sıcaklık problemleri yaşayan makinistlerin çalışma koşullarının iyileştirilmesine yönelik bir düzenleme yapıldı mı?

Makinistlerin kendi görev tanımları dışında tren şefliği ve revizörü olmayan yerlerde revizörlük görevleri yaptırılıyordu, bunlar ortadan kaldırıldı mı? Çünkü orada da bir sıkıntı var. Asıl görevi trenin seyrüseferini sağlamak olan makinistlere ekstra iş yükü verilmesi, bunlara o anlamda da ekonomik iyileştirme yaratıldı mı? Makinistlerin hak edişleri demir yolu taşımacılığı yapan özel şirketlerin çok altında kalması, bunların mağduriyetinin oluşmasının önlenmesi için bir çalışma mevcut mu?

Taşeronu sormuştum, tekrar sorayım, şu anda taşeronda çalışan mevcut mudur? Makinistler ses, titreşim, elektromanyetizma, sirkülasyon ve yoğun bir iş temposu altında sürekli dikkat gerektiren bir iş yürütmektedir, yıpratıcı ve riskli alanda bu makinistler görev yapıyor. Benim gördüğüm kadarıyla tren geldiğinde makinist iniyor, bakıyor, düdük çalıyor, biniliyor yani hareket memuru falan kalktı mı, o işlerin hepsi makinistlerde mi? Bu 2 işi hatta 3 işi gören makinistler için 3 kişinin maaş hakkı onlara veriliyor mu?

Bir de konvansiyonel makinistlerin çalışma süreleri sekiz saatken on bir saat uygulandığı konusu var. On bir saatin sonunda da bunlar dönüşleriyle birlikte kendi alanlarına on iki saat yapıyordu, bu düzenlendi mi? Türkiye genelinde 64 lojistik şeflik ve 37 lojistik müdürlüğüyle çalışmaya devam eden Taşımacılık AŞ Genel Müdürlüğünün toplamda 101 aktif iş yerinde milyonlarca ton yük taşımacılığına ilişkin planlama, koordinasyon, mevzuata uygunluk, güvenli taşıma kontrolü ve ticaret süreçlerinin tümü lojistik şefler ve memurları tarafından yürütülmektedir. Bu kapsamda mevcut iş yüküne karşılık personel açığı bulunmakta mıdır? Bununla ilgili de 2027 yılı için bir çalışmanız mevcut mudur?

Niğde'den 5 tren geçerdi Osman Bey, şimdi 1 tren geçiyor. Kulağım sende, hem konuşuyorum hem seni de dinliyorum.

Kara trenden başka, motorlu vardı, ekspres vardı, posta treni vardı.

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞKarşılıklı değil de...

ÖMER FETHİ GÜRER (Niğde)Karşılıklı değil, trenleri sayıyorum, şimdi 1 tane kaldı da.

MEHMET TAHTASIZ (Çorum)Biz bir taneyi de bulamadık.

ÖMER FETHİ GÜRER (Niğde)Şimdi, işin özü şu:

Devlet Demiryolları gelişmeli, taşımacılıkta fonksiyonel ve varlığı daha artmalı, kârlı bir kuruluş olması değil, başa baş noktasında olmasını önemsiyoruz. Herkesin binebileceği bir noktada yüksek hızlı tren olmalı, son dönemlerde biletlerde çok ciddi bir artış var, ona rağmen zararından söz ediliyor oysa bir de bölümler arasında fiyat farkı da önemli. Bunun için ben demiryollarının gelişmesini, büyümesini, sorunlardan arınmasını, yeterli desteğin verilmesini, kamucu bir yaklaşımla olaylara bakılmasını, şirketleşme ve serbestleşmeden kurtulmasını ve yalnızca kamuya ait bir kuruluş olarak hizmetlerini sürdürmesini, her bölgede tren yollarını geliştirerek daha çok tren istasyonunun ve varlığının sağlanmasını diliyor, başarılar temenni ediyorum.