Plan ve Bütçe Komisyonu toplantısındaki konuşma

YILMAZ HUN (Iğdır)Teşekkürler Sayın Başkan.

Sayın Bakan, değerli hazırun; Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı faaliyetlerini soydaş ve akraba topluluklarla kültürel, kimliksel ve aidiyete dair ilişkiler geliştirmek olarak tanımlıyor ancak Türkiye'de yaşayan milyonlarca Kürt'ün ve diğer kimliklerin dili, kültürü, aidiyeti bu yaşamın neresinde Sayın Bakan?Mardin'in Nusaybin ilçesinin hemen karşısında Suriye'nin Kamışlı kenti. Sınırın iki tarafında yaşayan insanların akrabalık ve kültürel bağları bulunuyor. Başkanlık bu bağları güçlendirmek için hangi çalışmaları yürütüyor? Kürtler ve diğer halklar kurumun akraba topluluk anlayışının dışında mı tutuluyor? Devletin sınırlarının ötesindeki topluluklarla bağ kurarken kendi yurttaşlarının kimliğini görmezden gelmesi eşit yurttaşlıkla bağdaşmaz. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana süren inkâr ve tekçi anlayış bugün de kurumların yaklaşımında kendini gösteriyor.

Sayın Bakan, Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığının faaliyetleri Türkiye'de yaşayan bütün halkların dilini, kültürünü, kimliğini kapsayacak biçimde yeniden ele alınmalıdır. Eşit yurttaşlık hiçbir halkı yok saymadan kurulabilir, uygulanmalıdır, kurulmalıdır. Kültür politikası yalnızca geçmişten kalan eserleri korumak ya da belli başlı klasik kitapları yayımlamak değildir, aynı zamanda bir ülkede yaşayan halkların dillerini, kültürlerini ve hafızalarını eşit bir biçimde görünür kılmaktır. Ayrıca bu hafızaya erişimi güvence altına almak da Bakanlığınızın sorumluluğudur. Bakanlığınız halk kütüphanelerindeki Koha Kütüphane Otomasyon Sistemi kayıtlarında 19.901 Kürtçe kitap bulunduğunu bildirmiş. 2024 sonunda halk kütüphanelerinde bulunduğu açıklanan yaklaşık 25 milyon kitapla karşılaştırıldığında Kürtçe kitapların koleksiyon içindeki payının yaklaşık yüzde 0,08 olduğunu gösteriyor. Sayın Bakan, 25 milyon kitaplık bir koleksiyonda 19.901 Kürtçe kitap bulunmasını nasıl açıklıyorsunuz? Kürtçe bu ülkenin milyonlarca yurttaşının konuştuğu ve yaşattığı bir dildir. Kütüphaneler kamuya ait kurumlardır. Yurttaşların kendi dillerindeki kitaplara erişebilmesi de kamusal hizmetin parçasıdır. Bakanlığınız Kürtçe kitap satın alındığını söylüyor ancak alım miktarı ve koleksiyondaki pay bu politikanın ihtiyacı karşılamaktan çok uzak olduğunu gösteriyor. Kürtçe ve diğer dillerdeki eserlerin halk kütüphanelerinde düzenli, erişilebilir ve ülke geneline yayılmış biçimde bulunması için nasıl bir çalışma yürütmeyi düşünüyorsunuz Sayın Bakan? Bakanlığınız tarafından önemli bir adım atılmış, doğru. Alexandre Jaba Koleksiyonu 15 cilt hâlinde yayınlanmış ancak bu adım eksik bir adımdır. Türkiye Yazma Eserler Kurumu envanterinde olduğu belirtilen yüzlerce nadir Kürtçe eserin dijital sisteme aktarılmadığı belirtiliyor. Kurumun kataloglarında kayıtlı Kürtçe eser sayısı 25'ten 79'a çıkmış ancak envanterde 300-400 civarında Kürtçe eser bulunduğu belirtiliyor. Ayrıca, Sayın Bakan, kataloglama işlemi tamamlandığı hâlde bazı eserlerin dijital sisteme eklenmemesinin nedeni nedir? Sayın Bakan, Jaba Koleksiyonu'nun yayınlanması önemli. Bu çalışmanın devamı Bakanlığınızın elindeki diğer Kürtçe yazma eserlerin de araştırmacılara ve halka açılmasıyla mümkün olabilir. Eserlerin hangi kütüphanelerde bulunduğu, hangi dilde kataloglandığı, dijital erişime neden açılmadığı kamuoyuna açıklanmalıdır.

Bir başka önemli başlık da Sayın Bakan, yayın yasaklarıdır. Anayasa Mahkemesinin 16 Aralık 2025 tarihli kararında Avesta Yayınları kitaplarına yönelik toplatma ve basım, dağıtım, satış yasaklarının ifade ve basın özgürlüklerini ihlal ettiğine hükmetti. Ancak bu hak ihlali kararına rağmen daha geçen ay örgüt propagandası ve "kürdistan" ifadeleri gerekçe gösterilerek 12 kitap ve dergi hakkında toplatma ve yasaklama kararı verildi. Temmuz ayında Kocaeli'de Kürtçe "..."(*) gösterisi engellendi. Yine cezaevlerinde Kürtçe mektup, gazete, dergi ve kitaplar sürekli olarak yasaklanıyor ve engelleniyor. Sayın Bakan, Kültür Bakanlığının görevi bazı eserleri yayınlarken başka eserleri görünmez kılan uygulamaları sürdürmek değildir. Kürtçe kitapların kütüphane koleksiyonlarındaki payı, yazma eserlerin katalog ve dijital erişim durumu, yayınlara yönelik yasakların etkisi birlikte ele alınmalıdır. Halkların dilleri ve kültürel mirası bu ülkenin ortak kamusal hafızasının bir parçasıdır. Bu hafızanın korunması için Kürtçe kitap alımlarını artırmanızı, yazma eser envanterlerini şeffaf biçimde açıklamanızı ve AYM kararları doğrultusunda yayın özgürlüğünü güvence altına almanızı bekliyoruz.

Sayın Bakan, Ağrı Dağı doğal, tarihî, mitolojik değerleriyle önemli bir turizm potansiyeline sahip ancak ulaşım, tanıtım, altyapı...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)