Zincir marketlerin gıda fiyatları üzerindeki etkisi, piyasadaki tekelleşme sorunları ve mevcut denetim mekanizmalarının etkinliğinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye genelinde üç ila beş büyük zincir market markası, perakende gıda pazarının büyük kısmını elinde bulundurmaktadır. Rekabet Kurumu'nun zaman zaman bu şirketler hakkında başlattığı soruşturmalar ve verdiği cezalar, fiyat eşleştirme, stokçuluk, tedarikçi baskısı gibi ciddi sorunların varlığını ortaya koymuştur. Ancak bu denetimlerin uzun vadeli yapısal çözüm üretip üretmediği, fiyatların gerçekten serbest piyasa koşullarıyla mı belirlendiği, yoksa ortak dijital algoritmalarla mı yönlendirildiği halen belirsizdir.

Zincir marketler, genellikle daha düşük fiyat sunma iddiasıyla tüketicinin tercih sebebi olurken, bu fiyatların arkasında küçük üreticilere dayatılan tedarik sözleşmeleri, yüksek raf bedelleri, promosyon yükümlülükleri ve sıkı zaman baskıları yer almaktadır. Bu durum küçük ve orta ölçekli üreticilerin kârlılığını azaltmakta, bağımsız gıda üreticilerinin rekabet şansını yok etmektedir.

Öte yandan zincir marketlerin mahalli bakkalları, kooperatifleri ve semt pazarlarını da büyük ölçüde devre dışı bıraktığı bir tablo ortaya çıkmıştır. Her mahallede birkaç şube açarak fiyat avantajı sağlayan bu yapılar, yerel ekonominin ve toplumsal ilişkilerin zayıflamasına da yol açmıştır. Birçok il ve ilçede küçük esnaf kepenk kapatmış, istihdam daralmış ve esnaf gelirleri ciddi oranda düşmüştür. Bu süreç kent yoksulluğunu derinleştirmiş, ticaretin merkezileşmesine sebep olmuştur.

Tüketici davranışı açısından da önemli sonuçlar ortaya çıkmıştır. Fiyat farklılıklarının azalması, alışveriş seçeneklerinin sınırlanması, reklamlarla yönlendirilen tüketim alışkanlıkları ve gıda kalitesi konusunda yaşanan güven sorunu, halkın hem ekonomik hem de psikolojik düzeyde olumsuz etkilenmesine yol açmıştır. Aynı zamanda kırsal üretim zincirinin bozulması, tarımsal üretimdeki sürdürülebilirlik sorunlarını da tetiklemiştir.

Bu nedenlerle; zincir marketlerin fiyatlama stratejilerinin, tedarik zincirindeki etkilerinin, esnaf ve üretici üzerindeki baskısının ve tüketici hakları bağlamında ortaya çıkardığı sorunların çok yönlü olarak araştırılması, mevcut yasal ve denetim mekanizmalarının yeterliliğinin incelenmesi ve kamu yararını es as alan yapısal çezat AL K Pa önerilerinin geliştirilmesi amacıyla bir Meclis Araştırması açılması toplumsal ve ekonomik pr zorunluluktur.