Kürtçenin kamusal, hukuki ve kültürel alanlardaki kullanımında karşılaşılan sorunların araştırılarak alınması gereken tedbirlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Diller yalnızca iletişim araçları değil; aynı zamanda halkların tarihsel belleğinin, kültürel kimliğinin ve toplumsal varoluşunun taşıyıcılarıdır. Ne var ki Türkiye'de Kürtçe, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana çeşitli yasaklamalara ve dışlayıcı politikalara maruz kalmış, uzun bir süre kamusal alandan dışlanmıştır. 2000'li yıllarda bazı sınırlı adımlar atılmışsa da bu adımların kurumsallaşmadığı ve sürdürülebilir politikalarla desteklenmediği görülmektedir.

Kürt Dili ve Edebiyatı bölümleri Türkiye'de birkaç üniversitede açılmış olsa da bu bölümlerden mezun olan gençler için kamuda ve özel sektörde istihdam neredeyse yok denecek düzeydedir. Milli;Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan sembolik sayılardaki öğretmen atamaları, alandaki ciddi ihtiyacı karşılamaktan uzaktır. Bu durum hem dilin kurumsallaşmasını engellemekte hem de bu alanda eğitim alan bireyleri işsizlikle karşı karşıya bırakmaktadır.

Yerel yönetimlere atanan kayyımların Kürtçeye yönelik uygulamaları, Kürtçe dil kurslarının ve çok dilli tabelaların kaldırılması, kültürel üretimlerin yasaklanması gibi uygulamalar, bu dilin kamusal yaşamdan dışlanmasının açık örnekleri arasında yer almaktadır. Bu politikalar sonucunda Kürtçe, yalnızca ev içi kullanıma sıkışmakta, kuşaktan kuşağa sağlıklı bir aktarım imkânı kalmamaktadır.

UNESCO'ya göre Kurmancî ve Zazakî, Türkiye'de yok olma tehlikesi altındaki diller arasındadır. Uluslararası insan hakları sözleşmeleri, başta BM Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, anadilinde eğitim ve kamusal kullanımı bir hak olarak tanımlamaktadır. Türkiye, bu sözleşmelere taraf olmasına rağmen, Kürtçeye ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmemektedir.

Kürt halkının anadilinde eğitim görme, kamusal hizmet alma ve kültürel üretim yapma talepleri, demokratikleşmenin ve eşit yurttaşlık ilkesinin bir gereğidir. Bu bağlamda, Kürtçeye yönelik engellerin ve çözüm yollarının Meclis çatısı altında ele alınması; diller arasında adaletin sağlanması, toplumsal barışın inşası ve anayasal eşitliğin gerçek anlamda hayata geçirilmesi açısından yaşamsal önemdedir.

Bu nedenle, Kürtçenin kamusal, hukuki ve kültürel alanda karşılaştığı engellerin araştırılması, dil politikalarının yeniden değerlendirilmesi ve çok dilli demokratik bir yapının tesisi için kapsamlı bir Meclis Araştırması yapılması elzemdir.