Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerindeki uygulamaların çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerinin değerlendirilerek alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

ÇED Yönetmeliği Uygulamaları Genelgesi (2009/7) yürürlüğe girdikten sonra açılan davalar neticesinde Genelge'nin bir bölümü iptal edilmiştir. Buna rağmen, mahkemelerce iptal edilen ya da yürütmenin durdurulması kararı verilen ÇED olumlu kararlarına konu projelerin, çevresel etkileri yeterince değerlendirilmeden ve bu etkilerin önlenebilir olup olmadığı belirlenmeden uygulandığı iddia edilmektedir. Proje etkilerinin ÇED raporlarında belirtildiği gibi olup olmadığı ve alınan önlemlerin yeterliliği dahi tespit edilememektedir.

ÇED süreci, İnceleme Değerlendirme Komisyonu (İDK) toplantılarıyla başlayıp sonuçlanmakta ve başvuruların usulen incelenerek idare tarafından onaylandığı belirtilmektedir. İlgili idarelerin eksik uygulamaları ve mahkeme kararlarının tam olarak dikkate alınmaması, halkın ve sivil toplum kuruluşlarının itirazlarına rağmen projelerin Bakanlık veya ilgili İl Müdürlükleri tarafından onaylanmasına yol açtığı ifade edilmektedir. Bu durum, 2009/7 sayılı Genelge uygulamasıyla Halkın Katılımı Toplantılarının yapılmamasına ve dava yoluyla iptal ettirilen projelerin değişiklikleri hakkında yöre halkının ve demokratik kitle örgütlerinin söz hakkının engellenmesine neden olmaktadır.

Mahkeme kararlarıyla doğal alanların korunmasının imkansız olduğu tespit edilen projelerin dahi 2009/7 sayılı Genelge'ye dayanılarak ÇED olumlu kararı ile sonuçlandırıldığı ve yürütüldüğü gözlemlenmektedir. Benzer bir sürecin "ÇED Gerekli Değildir" kararlarında da yaşandığı ve valiliklerce onaylanan bu tür kararların oranının %97,75'e ulaştığı belirtilmektedir.

ÇED olumlu kararlarına karşı açılan davalarda mahkeme kararlarının bilirkişi raporlarına dayandığı, bilirkişilerin ise bilimsel verilere ve yerinde incelemelere göre raporlarını düzenlediği ifade edilmektedir. Mahkeme kararlarıyla doğal alanlarda korumanın mümkün olmadığı tespit edilen alanlarda, bu kararlar dikkate alınarak değişiklik yapılıp yapılamayacağı bir soru işaretidir. Bakanlığın, bilime ve hukuka aykırı olduğu mahkeme kararlarıyla belirlenen projeler için neden yeniden ÇED olumlu kararları aldığı ve 2009/7 sayılı Genelge'ye göre verdiği onayların gerekçeleri de açıklanmaya muhtaçtır. Ayrıca, valiliklerce verilen "ÇED Gerekli Değildir" kararlarının gerekçeleri ve bu kararlarla onaylanan projelerin uluslararası sözleşmelere konu olan doğanın korunması ilkesine uygunluğu da sorgulanmaktadır.

Bu sebeplerle ÇED süreçlerindeki uygulamaların çevre ve halk sağlığı üzerindeki etkilerinin ortaya konulması, hukuka ve bilime uygunluğunun denetlenmesi, halkın katılımı ve yargı kararlarının uygulanması konularındaki eksikliklerin tespit edilmesi ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi sebebiyle bir çalışma yapılmasının önemini belirtmek isterim. 13 gem