Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreçlerinin bilimsel ve şeffaf bir şekilde yürütülmesinin sağlanması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

ÇED süreci, 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 2014 tarihli ÇED Yönetmeliğine göre çevresel etkileri değerlendirip kamu yararını gözetmek amacıyla oluşturulmuştur. Ancak, ÇED raporlarının hazırlanmasında ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarının verilmesinde aşağıda sıralanan sorunlar kamuoyunda yoğun şekilde tartışılmakta ve çeşitli iddialar gündeme gelmektedir.

Bilimsel Kriterlere Aykırılık: ÇED raporlarının ve "ÇED Gerekli Değildir" kararlarının, bağımsız bilimsel verilere dayanmadan, eksik veya yüzeysel proje tanıtım dosyalarına istinaden hazırlandığı iddia edilmektedir. Örneğin, Aydın'daki jeotermal kaynak arama sondajı için verilen "ÇED Gerekli Değildir" kararı, Aydın 1. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmiş; mahkeme, proje tanıtım dosyasının jeotermal akışkanın çevreye etkileri, toprak ve su kirliliği gibi unsurları yeterince değerlendirmediğini belirtmiştir.

Bağımsızlık Sorunu: ÇED raporlarını hazırlayan firmaların, proje sahipleri tarafından finanse edilmesi, raporların tarafsızlığına gölge düşürmektedir.

Halk Katılımının Eksikliği: ÇED Yönetmeliği'ne göre halkın bilgilendirilmesi ve katılımı zorunlu olmasına rağmen, halkın görüşlerinin alınması amacıyla gerçekleştirilmesi gereken toplantılar genellikle formalite olarak düzenlenmekte veya hiç yapılmamaktadır. Örneğin, Erzurum'daki bir maden projesi için verilen "ÇED Gerekli Değildir" kararı, 1. Derece Deprem Bölgesi'nde yer almasına ve mera alanlarını tehdit etmesine rağmen halkın itirazları dikkate alınmadan alınmıştır.

Hukuki ihlaller: "ÇED Gerekli Değildir" kararlarının, ÇED Yönetmeliği'nin ek-1 ve ek-2 listelerinde yer alan projeler için zorunlu olan detaylı ÇED raporlama sürecini atlattığı iddia edilmektedir. Ayrıca bir RES projesi için verilen "ÇED Gerekli Değildir" kararına karşı açılan davanın reddedilmesi, Anayasa Mahkemesi'nce "mahkemeye erişim hakkının ihlali" olarak değerlendirilmiş ve bu tür kararların yargı denetimine açık olması gerektiği vurgulanmıştır.

Çevresel ve Ekolojik Zararlar: "ÇED Gerekli Değildir" kararları, ormanlar, sulak alanlar, doğal sit alanları ve biyolojik çeşitlilik açısından kritik bölgelerde ciddi tahribatlara yol açmaktadır. Örneğin, Erzincan İliç'teki altın madeni faciası, ÇED süreçlerindeki eksikliklerin hangi çevresel felaketlere yol açabileceğinin somut bir göstergesidir.

Kamuoyu Tepkileri: Sosyal medya mecralarında ve çeşitli haber kaynaklarında, sıklıkla ÇED süreçlerinin şeffaf olmadığı, çevre ve halk sağlığını riske attığı yönünde yoğun eleştiriler yer almaktadır.

Tüm bu iddialar, ÇED süreçlerinin çevrenin ve doğal hayatın korunması amacından uzaklaştığına, bilimsel ve objektif kriterlere dayanmadığına ve kamu yararına aykırı şekilde uygulandığına yönelik ciddi soru işaretleri ortaya çıkarmaktadır. Söz konusu iddiaların incelenmesi ve bu konudaki yapısal sorunların çözümü hem çevresel sürdürülebilirlik, hem de toplumsal güven açısından kritik önem taşımaktadır.

Bu ve buna benzer gerekçelerle, konunun detaylıca araştırılması ve gerekli önlemlerin alınması, bundan sonraki ÇED süreçlerinin bilimsel ve şeffaf bir şekilde yürütülmesinin sağlanması ve çevrenin korunması için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 104 ve 105 inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını arz ederiz.