İzmir'in Aliağa ilçesinde sökümü yapılacak İngiliz menşeili bir geminin asbest içerdiği iddialarının ve bu sökümün çevresel etkilerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Söz konusu gemi, IHM (Inventory of Hazardous Materials) yani Tehlikeli Madde Envanteri belgesi ile birlikte yüksek miktarda asbest, kurşun, organik solvent, poliklorlu bifeniller (PCB) gibi insan sağlığı açısından son derece zararlı maddeleri barındırmaktadır. Bu durum, hem gemi sökümünde çalışan işçilerin iş sağlığı açısından hem de çevrede yaşayan yurttaşların maruz kaldığı kümülatif toksik etkiler açısından ciddi bir halk sağlığı riski oluşturmaktadır.

Türkiye'nin de taraf olduğu Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi taşınımı ve bertarafını düzenlemekte, çevre ve insan sağlığını tehdit eden uygulamaların gelişmekte olan ülkelere kaydırılmasını yasaklamaktadır. Ancak, Aliağa örneğinde olduğu gibi Avrupa ülkelerinden gelen tehlikeli maddeler içeren gemilerin, "geri dönüşüm" adı altında Türkiye'ye yönlendirilmesi, Basel Sözleşmesi'nin ruhuna ve hükümlerine aykırı bir uygulamadır.

Izmir-Aliağa'da faaliyet yürüten gemi söküm tesislerinin, AB'nin onaylı tesis listesi (European List of Ship Recycling Facilities) içinde yer alması, bu tesislerin sürekli, bağımsız ve şeffaf biçimde denetlendiği anlamına gelmemektedir. Nitekim, Asbest Söküm Uzmanları Derneği (ASUD) Başkanı Mehmet Şeymus Ensari'nin kamuoyuna yaptığı açıklamalarda; Aliağa'da sökümü yapılan gemilerin AB'nin talep ettiği sağlık-çevre önlemlerini uygulamadığı, tehlikeli atıkların uygun şekilde bertaraf edilmediği, bölgede ciddi oranda kanser, lösemi, lenfoma vakalarının arttığı, gemi söküm işçilerinin yeterli kişisel koruyucu donanım (KKD) ve tıbbi taramaya erişiminin olmadığı, tesis çevresinde fotoğraf çekmenin dahi yasaklandığı ve uzmanların baskı altına alındığı, gemi söküm süreçlerinin arkasında mafya benzeri örgütlü yapılar bulunduğu, bölgedeki mühendislerin ve uzmanların baskı altında tutulduğu yönünde ciddi iddialar yer almaktadır.

Bunun yanı sıra, Aliağa Gemi Söküm Sanayi Bölgesi'nde 15 bin tona varan tehlikeli atığın uygun olmayan koşullarda depolandığı, bu atıkların deniz ve toprağa sızarak İzmir Körfezi, Foça, Ayvalık gibi bölgeleri etkilediği bilimsel gözlemlere ve medya araştırmalarına yansımıştır.

Türkiye'nin Iş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile uyumlu olan ve asbestle çalışmalarda özel önlem alınmasını şart koşan yönetmeliklere rağmen, Aliağa'daki tesislerde çalışan işçilerde mesleki kaynaklı mezotelyoma, akciğer kanseri ve solunum yolu hastalıklarının yaygınlaştığı; bu hastalıkların işyeri sağlık taramalarıyla dahi yeterince tespit edilmediği ifade edilmektedir.

Tüm bu nedenlerle; Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere uyumu gereği; gemi söküm tesislerinin AB normlarına uygunluk durumunun, Sağlık Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın denetim kapasitesinin, Aliağa ve çevresinde yaşayan yurttaşlar açısından incelenmelidir. Bölge insanının sağlık durumu ile ilgili pidemiyolojik bulgularının tespiti, asbest ve benzeri tehlikeli maddelerin halk sağlığına ve çevreye etkisinin araştırılması önem arzetmektedir. Aliağa ve benzeri gemi söküm tesislerinin ulusal ve uluslararası mevzuata uygunluğunun incelenmesi, bu faaliyetlerin denetlenme biçiminin ve kamusal şeffaflığının sorgulanması, ASUD (Asbest Söküm Uzmanları Derneği) ve benzeri kuruluşların dile getirdiği, illegal ve mafyatik yapılanmaların araştırılması, gemi söküm faaliyetlerini kontrol eden ekonomik ve gayriresmî çıkar gruplarının tespit edilmesi gerekmektedir. Avrupa Birliği'nin bu sürece dair sorumluluğunun ortaya konması, IHM belgeleri ve ÇED süreçlerinin şeffaflığının araştırılması, Avrupa Birliği'nin sorumluluğunun politik düzeyde tartışılması, gemi söküm süreçlerinde yer alan ticari ve politik ilişkiler ağının araştırılması ve kamuoyu ile şeffaf biçimde paylaşılması, Türkiye'nin hem yurttaşlarına karşı yükümlülüğü hem de çevresel adalet ilkesinin gereğidir. SABAHAT ERDOĞAN SARITAŞ SIRT 18 San