Kafkametler gemisinin kurtarma faaliyetleri esnasında meydana gelebilecek çevresel risklerin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

19 Kasım 2023 Pazar günü Zonguldak'ı etkileyen ağır hava koşullarında 'Kafkametler' isimli kuru yük gemisi, Rusya'nın Temryuk Limanından aldığı ve İzmir Aliağa Bölge Limanına taşıdığı yüküyle birlikte, Karadeniz Ereğli Limanı çevresinde, kıyıya 80 metre mesafede, 8,5 m derinlikte batmıştır.

Aynı gün Denizcilik Genel Müdürlüğünce yapılan açıklamada geminin "1542 ton Ferro Silikon" yükü taşıdığı söylenmiştir. Ferro Silikon (Fe-Si) ile ilgili olarak yaptığımız araştırmalarda maddenin ana elementler olarak, demir (Fe) ve silikon (Si) içeren metalik bir ferro alaşım olduğu anlaşılmaktadır.

Yaptığımız araştırmalar sonucunda, Fe-Si maddesinin su ile temas ettiğinde çözünebildiğinden, yavaş yavaş hidrojen (H2) üretebildiğinden ve bu alaşımın nem ile tepkimeye girdiğinde toksik ve yanıcı gazlar oluşturduğu anlaşılmaktadır.

Aynı şekilde, ülkemizdeki limanların "Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberleri"nde maddenin su ile teması halinde patlayıcı hidrojen gazının çıkışına neden olduğu ve yine son derece toksik, zehirli ve tehlikeli olan fosfin ve arsin gazlarının ortaya çıkabildiği belirtilmektedir. Buna göre Ferro silikon ıslandığında açığa çıkan oluşumlar canlıların sinir sistemi üzerinde zehirli etki göstererek kısa sürede ölümlere neden olabilmektedir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının İşyeri Tehlikeli Sınıflar Listesinde 24.10.12 Nace Kodu ile yer alan madde "Çok Tehlikeli" olarak nitelendirilirken, kimyasal ürünlerle güvenli bir şekilde nasıl çalışılacağını gösteren MSDS formlarında ise maddenin suyla teması halinde yine çok zehirli olduğu belirtilmektedir.

Diğer yandan, Kafkametler Gemisi, Gisan Shipyard Şirketi tarafından 07.11.1989 tarihinde Tuzla Tersanesinde inşa edilmeye başlanmış ve 23.05.1992 tarihinde inşası tamamlanmıştır. Ülkemizde kanserojen niteliği ve sağlığa zararları nedeniyle asbestin kullanımı 2004 yılında sınırlandırılmış ve 31 Aralık 2010 tarihinde yasaklanmıştır. Yasaklar öncesinde gemi inşa sanayisinde de yaygın olarak kullanılan döneminin mucize madeni asbest'in Kafkametler'in yapımında kullanılıp kullanılmadığı bilinmemektedir.

Geminin batışının ardından Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü'ne bağlı Nene Hatun gemisi bölgeye gelmiş ve gemi kurtarma çalışmalarını üstlenmiştir. Batığın durumu ve kurtarma çalışmalarıyla ilgili olarak ajanslarca paylaşılan haberlerde "Kafkametler'e deniz içinde müdahalenin zor olduğu, bu nedenle parçalanarak karaya çıkarılması yönünde karar alındığı" aktarılmıştır.

Yine söz konusu haberlerde, geminin yaşam mahallinin ferro silikon, kum ve çamurla dolduğu, içindeki bölmelerin de kırıldığından bahsedilmektedir. Bu nedenle tehlikeli yükün istiflendiği yerden çıkması, gemi içine ve batık alanına yayılması muhtemeldir. Islanması halinde tepkimeye girerek son derece toksik ve zehirli gazları açığa çıkan maddenin başta kurtarma ekipleri olmak üzere deniz ekosistemi üzerindeki olumsuz etkileri tarafımızca büyük bir endişeyle takip edilmektedir.

Kafkametler'in parçalanarak karaya çıkartılma çalışmaları esnasında tehlikeli yükü üni daha fazla karışması, aynı şekilde, geminin yapımında asbest kullanıldı ise bat çıkartılma operasyonu esnasında gemi kaplaması ve malzemelerinde parçalanmaların yaşanması, bu parçaların denize yayılması son derece olasıdır. Yine aynı şekilde daha öncesinde hasar almadı ise bu operasyonda geminin yakıt tankının hasar alması ve binlerce ton yakıtın denize yayılabilmesi söz konusu olabilecektir.

Görüldüğü üzere Kafkametler Gemisi 12 denizcimize mezar olmakla kalmamış, Karadeniz'in ekosistemini de büyük bir tehlikeye atmıştır. Yaşanan olaydaki hata ve ihmallerin tüm boyutlarıyla incelenerek ortaya çıkartılması, benzer çevre faciaların tekrarlamaması açısından büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle halk sağlığı, Zonguldak'ın doğası ve Karadeniz'in ekosisteminin güvenliği açısından hayati tehdit oluşturan bu olayın ve gemi kurtarma faaliyetleri esnasında meydana gelebilecek olası çevresel risklerin araştırılması adına Anayasanın 98. TBMM İç Tüzüğünün 104. ve 105. maddeleri uyarınca "Meclis Araştırması" açılmasını arz ve teklif ederiz. 14.12.2023