Diyarbakır başta olmak üzere Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde bulunan illerde tekstil sektörünün mevcut durumu ile yaşanan sorunların araştırılarak bu sorunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Bu çerçevede, Diyarbakır başta olmak üzere Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri'ndeki illerde tekstil sektörünün mevcut durumu, karşılaştığı yapısal ve sektörel sorunlar, çözüm önerileri, devlet desteklerinin etkinliği, yatırım ortamının iyileştirilmesi, sektöre yönelik uzun vadeli kalkınma politikalarının oluşturulması, rekabet gücünün artırılması ve beraberinde istihdam imkânlarının geliştirilmesi amacıyla, Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi Içtüzüğü'nün 104'üncü ve 105'inci maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılması hususunda gereğini arz ederim.

GEREKÇE

Türkiye ekonomisinin temel direklerinden biri olan tekstil ve hazır giyim sanayii, yarattığı istihdam olanakları, ihracat gelirlerine olan katkısı ve üretimdeki katma değeri ile ülkemiz için vazgeçilmez bir stratejik öneme sahiptir. Bu önem doğrultusunda, son yıllarda uygulanan teşvik politikalarıyla özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri, tekstil yatırımları için bir cazibe merkezi haline getirilmeye çalışılmıştır. Bölgenin sahip olduğu genç ve dinamik nüfus potansiyeli, emek-yoğun bir sektör olan tekstil için önemli bir avantaj sunmakta ve bölgesel kalkınma hedeflerine ulaşmada kilit bir rol oynamaktadır.

Diyarbakır, sahip olduğu genç nüfus, stratejik konumu ve son yıllarda yapılan yatırımlarla Türkiye'nin tekstil üretiminde önemli bir merkez olma yolunda büyük bir potansiyel taşımaktadır. Kurulan Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesi ile binlerce kişiye istihdam kapısı aralayan ve bölge ekonomisine can suyu olan şehir, ne yazık ki bugün bu potansiyelin çok gerisinde kalmıştır. Artan maliyetler, uluslararası rekabette yaşanan zorluklar ve ekonomik dalgalanmalar nedeniyle pek çok fabrikanın kepenk indirdiği, üretimin durma noktasına geldiği bir dönemden geçilmektedir.

Örneğin, Diyarbakır Tekstil İhtisas Organize Sanayi Bölgesi'nde yer alan 74 fabrikanın 30'u kapanmış, faaliyetine devam edenler ise üretim kapasitelerini önemli ölçüde azaltmıştır. Il genelinde tekstil ve hazır giyim sektöründe faaliyet gösteren 430 işletmeden 100'den fazlasının kapandığı, son dönemde ise yaklaşık 10 bin kişinin işini kaybettiği ifade edilmektedir.

Son iki yılda, asgari ücrette ve politika faizinde %250'nin üzerinde artış yaşanırken; enflasyonun %140, döviz kurunun ise %100 civraında arttığı yetkililer tarafından ifade edilmektedir. Bu koşullarda ihracatçının artan girdi maliyetleriyle başa çıkması ve küresel pazarda rekabet edebilmesi mümkün değildir. Nitekim Diyarbakır'a 30 milyon dolarlık yatırımla kurulan bir fabrika, sadece birkaç yıl içinde faaliyetini sonlandırarak 2024 Ağustos ayında Rusya'ya taşınmıştır. Bu örnek, izlenen düşük kur-yüksek faiz politikasının yabancı yatırımcıyı teşvik ederken, yerli sanayiciyi iflasa sürüklediğini açıkça ortaya koymaktadır.

Bir zamanlar sektörün parlayan yıldızı olarak görülen Diyarbakır'daki bu duraklama, sadece ekonomik bir kayıp değil, aynı zamanda büyük bir fırsatın değerlendirilemediğinin de göstergesidir. Bu nedenle, mevcut sorunların hızla aşılarak sektörün yeniden canlandırılması ve sahip olduğu gerçek potansiyele ulaşabilmesi için kapsamlı geliştirme ve iyileştirme çalışmalarının yapılması acil bir zorunluluktur.

Dolayısıyla son dönemde yaşanan küresel ekonomik çalkantılar, öngörülemeyen maliyet artışları ve uluslararası pazarlardaki çetin rekabet koşulları, büyük umutlarla kurulan bu yapıyı temelinden sarsmaktadır. Özellikle artan enerji, işçilik ve hammadde maliyetleri, bölgedeki üreticilerin rekabet gücünü zayıflatmış, bu durum firmaları ayakta kalma mücadelesine itmiştir.

Bölgedeki üreticiler, fason üretimde Mısır, Fas ve Bangladeş gibi daha düşük maliyetli ülkelerle rekabet edemez hale gelmiş, bu da uluslararası markaların siparişlerini başka coğrafyalara kaydırmasına yol açmıştır. Bu durum, yalnızca bir ekonomik gerileme değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma adına atılan önemli bir adımın sekteye uğraması ve, sosyal dengelerin bozulması riskini de beraberinde getirmektedir.

Yine diğer taraftan tekstil sektörünün en kritik hammaddelerinden biri olan pamuğun üretiminde de ciddi bir kriz yaşanmaktadır. Sulama, gübre, ilaçlama ve mazot gibi temel tarımsal girdilerin maliyetlerinde yaşanan keskin artışlar, özellikle bölgede pamuk ekim alanlarının daralmasına yol açmıştır. Bu durum, pamuk üretiminde ciddi bir düşüşe ve sektörel krize yol açmıştır. Dünyanın en kaliteli pamuklarının üretildiği bölgelerden biri olan Diyarbakır'da, üretimde yaşanan bu gerileme, başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere birçok ülkeden pamuk ithalatı yapılmasını zorunlu kılmış; bu da Türkiye'yi giderek artan biçimde ithalata bağımlı hâle getirmiştir. Böylece pamuk sektörü, yüksek maliyetler ve düşük üretim nedeniyle dışa bağımlı bir yapıya sürüklenmiştir.

Dolayısıyla Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da tekstil sektörünün potansiyelinin tam anlamıyla açığa çıkarılamadığı ve mevcut kazanımların dahi kaybedilme tehlikesiyle yüzleştiği açıktır. Sektörün bu darboğazdan çıkarak daha ileri bir seviyeye taşınması, yalnızca mevcut sorunlara anlık çözümler bulmakla değil, aynı zamanda markalaşmayı, katma değerli üretimi ve teknolojik yenilenmeyi hedefleyen kapsamlı ve uzun vadeli bir stratejinin hayata geçirilmesiyle mümkün olacaktır. Bu nedenle, sektörün daha da geliştirilmesi ve iyileştirilmesi bir tercih değil hem bölgesel hem de ulusal kalkınma için bir zorunluluktur.

Yukarıda belirtilen gerekçeler doğrultusunda, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgemizdeki ve özellikle Diyarbakır'daki tekstil sektörünün sorunlarının tespit edilerek, alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını gerekmektedir.