Diyarbakır ve yakın bölgedeki diğer illerde elektrik dağıtım hizmetinde yaşanan sorunların tüm yönleriyle araştırılarak bu sorunların giderilmesi için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Diyarbakır ve bölgedeki bazı illerde elektrik dağıtım hizmetinde yaşanan altyapı yetersizlikleri, uzun ve sık kesintiler, ölçüme dayanmayan fahiş ceza ve fatura uygulamaları, denetim süreçlerinde hukuka aykırı ve sivil olmayan yöntemlerin kullanılması, yurttaşların tarımsal üretim ve gündelik yaşamlarında ortaya çıkan ağır mağduriyetler ile ilgili iddiaların tüm yönleriyle araştırılması; kamu hizmeti niteliğinin güçlendirilmesi, hukuka uygun ve ölçülü denetim standartlarının belirlenmesi, altyapı yatırımlarının şeffaf biçimde planlanıp denetlenmesi ve mağduriyetlerin giderilmesine yönelik tedbirlerin tespiti amacıyla Anayasa'nın 98'inci, TBMM Içtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE Diyarbakır ve çevre illerde uzun süredir elektrik dağıtımında ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Sık elektrik kesintileri, kaçak kullanım iddiaları üzerinden kesilen yüksek tutarlı cezalar ve altyapı eksiklikleri nedeniyle yurttaşlar geniş çaplı mağduriyet yaşamaktadır. Elektrik hizmeti bölgede adeta bir krize dönüşmüş, sorunun Meclis düzeyinde ele alınması talebi güçlü bir şekilde dile getirilmiştir. Sorunun temelinde yetersiz ve bakımsız altyapı bulunmaktadır. Kırsal yerleşimlerin çoğunda direk ve hatların 30-40 yıllık olduğu, kopan tellerin geçici bağlarla ayakta tutulduğu, trafoların sık arızalandığı aktarılmaktadır. Bu eskimiş ağ yapısı arızalara, teknik kayıplara ve güvenlik risklerine yol açmakta; nitekim 2024 yazında Diyarbakır Çınar ile Mardin Mazıdağı arasında meydana gelen büyük yangının bakımsız hatlardan kaynaklandığı tespit edilmiş, bu faciada 15 yurttaş hayatını kaybetmiştir. Bölgedeki trafoların sık patlaması ve hatların eski olması, halk için sürekli bir risk oluşturmaya devam etmektedir. Yurttaşların en sık dile getirdiği şikâyetlerden biri, ölçüm yapılmadan veya çok sınırlı kullanım üzerinden kesilen fahiş ceza ve faturalardır. Diyarbakır'da yalnızca birkaç gün kullanılan bir taziye evine 160 bin TL, Sur ilçesinde kapalı tutulan bir taziye evine 147 bin TL bedel çıkarıldığı; Silvan'da aboneliği bulunmayan bir konut için 25 bin TL kaçak cezası kesildiği; Sur'un bazı mahallelerinde yurttaşlara 5.800 TL'ye kadar cezalar yazıldığı ifade edilmektedir. Bu örnekler, ölçülmeyen tüketimler için masa başı tutar belirlendiği algısını güçlendirmektedir. Benzer uygulamalar bölgedeki bazı illerde de görülmekte; köylere topluca 60 bin ile 450 bin TL aralığında faturalar gönderildiği, geçmiş dönem borçları gerekçe gösterilerek milyonlara varan icra takiplerinin başlatıldığı ve tarımsal destek ödemelerinin borçlu-borçsuz ayrımı yapılmaksızın elektrik borçlarına mahsup edildiği aktarılmaktadır. Bu uygulamalar, yurttaşlarda derin bir adaletsizlik ve güvensizlik duygusu doğurmaktadır.

Sürekli ve belirsiz kesintiler ile yüksek faturalar yaşam standartlarını düşürmekte; özellikle yaz aylarında günlük 6-8 saatlik kesintiler nedeniyle köyler susuz kalmakta, tarımsal sulama yapılamamakta, hayvancılık durma noktasına gelmektedir. Geçimlik tarım yapan haneler ürün kaybına uğramakta, içme suyuna erişimde dahi zorluk yaşamaktadır. Gelen fatura ve cezalar pek çok hane için ödenebilirliğin ötesine geçmiş; icra ve haciz süreçleri yaygınlaşmıştır. Denetimlerin kolluk eşliğinde ve baskın tarzında yapılması, evlere askerle girilmesi gibi sivil olmayan uygulamalar da yoğun şikâyet konusudur. Bu yöntemlerin çocuklar ve kırılgan gruplar üzerinde psikolojik etkiler doğurduğu; denetimlerin hukuka, ölçülülüğe ve mahremiyet hakkına saygılı, sivil yöntemlerle yürütülmesi gerektiği yönünde yaygın bir talep vardır. Teknolojik araçların, örneğin drone'un, hukuki dayanak ve izin olmaksızın kullanılması da mahremiyet ve veri güvenliği açısından kaygı yaratmaktadır.

Gelinen noktada elektrik dağıtımı, yurttaşlar nezdinde kamu hizmeti olmaktan çıkıp bir tahsilat aracına dönüşmüş görünmektedir. Arıza bildirimlerine zamanında yanıt verilmemesi, kırsalda onarımların gecikmesi, kesintilerin "olağan" hale gelmesi; kayıp-kaçak gerekçesiyle yapılan ancak ölçüme dayanmayan tahakkuklar; altyapı yatırımlarının yetersizliği ve şeffaflık eksikliği kamu yararıyla bağdaşmamaktadır. Elektrik çağdaş yaşamın temel bir ihtiyacıdır. Bu nedenle altyapının hızla yenilenmesi, cezaların somut tespit ve ölçüme dayanması, kesintilerin süre ve sıklığının azaltılması, uzun kesintilerde tazmin mekanizmalarının işletilmesi, denetim süreçlerinin sivilleştirilmesi ve veri-mahremiyetin korunması zorunludur. Tüm bu başlıkların kamuoyu önünde ve TBMM denetiminde, şeffaf şekilde incelenmesi için Meclis araştırması açılması elzem hale gelmiştir.