Cezaevlerinde kalan engelli, yaşlı, hasta ve kadın mahkumlar ile mahkum çocuklarının sorunlarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

GEREKÇE

Ceza infaz kurumlarının temel amacı, hükümlülerin ıslahı ve topluma kazandırılmasıdır. Ancak mevcut infaz sisteminin fiziksel yapısı ve idari uygulamaları; engelli, yaşlı ve kadın gibi özel ihtiyaçları olan gruplar için "çifte cezalandırma" niteliği taşıyan ağır mağduriyetler yaratmaktadır. Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği (CISST) verilerine göre, hapishanelerde 162'si ortopedik, 42'si görme, 65'i ise işitme ve konuşma engelli olmak üzere en az 269 engelli mahpus bulunmaktadır. Cezaevlerinin mimari yapısının bu bireylerin ihtiyaçlarına göre tasarlanmamış olması, temel ihtiyaçların karşılanmasında başkalarına bağımlılık yaratmaktadır.

TÜİK ve ilgili sivil toplum kuruluşu raporlarına göre, cezaevlerindeki 65 yaş üstü mahkum sayısı 6.625'e ulaşmıştır. Ayrıca İnsan Hakları Derneği (İHD) 2025 yılı raporunda, cezaevlerinde 1.412 hasta mahpus bulunduğu, bunlardan 335'inin ağır hasta statüsünde olduğu ve 230'unun tek başına yaşamını devam ettiremeyecek durumda olduğu kaydedilmiştir. Adli Tıp Kurumu rapor süreçlerinin yavaşlığı bu grubu hayati riskle karşı karşıya bırakmaktadır.

Cezaevlerinde bulunan yaklaşık 20.000 kadın mahkumun yanı sıra, Adalet Bakanlığı ve sivil toplum verileri ışığında 0-6 yaş arası yaklaşık 759 çocuğunanneleriyle birlikte hapishane koşullarında büyüdüğü görülmektedir. Bu çocukların yetişkinlerle aynı fiziksel koşullarda tutulması ve uygun oyun/eğitim alanlarının eksikliği, çocuk hakları açısından ciddi bir sorun teşkil etmektedir. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü (CTE) verilerine göre, Eylül 2025 itibarıyla toplam mahpus sayısı 419.000'i aşarak resmi kapasitenin yaklaşık 100.000 kişi üzerine çıkmıştır. Bu aşırı doluluk, özellikle dezavantajlı grupların revir, hastane sevki ve diyet yemeği gibi hayati hizmetlere erişimini imkansız hale getirmektedir.

Bu nedenle; cezaevlerindeki dezavantajlı grupların insani onura yaraşır koşullarda infaz süreçlerini tamamlamaları, mevcut veriler ışığında iyileştirici adımların atılması ve standartların belirlenmesi amacıyla bir araştırma komisyonu kurulması gereklidir.