Pamuk üretimindeki gerilemenin nedenlerinin araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Son dört yıldır pamuk üreticisi, hızla artan girdi maliyetlerine karşın ürününü yerinde sayan hatta reel olarak gerileyen fiyatlarla satmak zorunda kalmaktadır. Gübre, mazot, elektrik, sulama ve işçilik maliyetlerindeki artışlar karşısında destekleme ödemelerinin yetersiz kalması, pamuk üretimini çiftçi açısından sürdürülemez hâle getirmiştir. Nitekim kütlü pamuk üretim maliyetinin kilogram başına 35 lirayı aştığı, buna karşın üreticinin pamuğunu ortalama 26 liradan satabildiği ifade edilmektedir. Mevcut destekleme sistemi ise üreticiye kilogram başına yaklaşık 2 lira civarında katkı sağlamaktadır. Bu tablo, pamuk üreticisinin ya çok düşük kârla ya da zararına üretim yapmasına yol açmaktadır.

Bu koşullar altında çiftçiler pamuktan hızla uzaklaşmaktadır. Ege Bölgesi'nde pamuk yerine buğday ve ayçiçeği ekimi yaygınlaşırken, Türkiye'nin en önemli pamuk havzası olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde dahi pamuk ekim alanları daralmakta; yerini buğday ve yer fıstığı gibi daha az maliyetli ve daha az su tüketen ürünler almaktadır. Kuraklık, su kaynaklarındaki azalma ve sulama kısıtları da bu eğilimi daha da hızlandırmaktadır. Devlet Su İşleri'nin bazı bölgelerde sulamanın önümüzdeki yıllarda sınırlı olacağı yönündeki açıklamaları, pamuk üretimindeki düşüşün geçici değil yapısal bir sorun haline geldiğini göstermektedir.

Pamuk üretimindeki gerileme, Türkiye'nin ithalat bağımlılığını hızla artırmaktadır. Türkiye, pamuk ihtiyacının önemli bir bölümünü ithalat yoluyla karşılamak zorunda kalırken; Amerika Birleşik Devletleri ve Brezilya, Türkiye pazarında liderlik yarışı içine girmiştir. 2025/2026 pazarlama yılının ilk aylarında pamuk ithalatı bir önceki yıla göre yüzde 20'nin üzerinde artmış; ithalatta ABD yeniden ilk sıraya yükselmiş, Brezilya ise yakın bir payla ikinci sırada yer almıştır. Türkiye'nin pamukta bir üretim ülkesi olmaktan uzaklaşıp büyük bir ithalat pazarı hâline gelmesi, tarımsal bağımsızlık ve dış ticaret dengesi açısından ciddi bir alarm niteliği taşımaktadır.

Öte yandan pamuk üretimindeki daralma, tekstil ve hazır giyim sektörünü de doğrudan etkilemektedir. İç ve dış talepteki düşüş, artan maliyetler ve rekabet gücünün zayıflaması nedeniyle birçok tekstil ve konfeksiyon işletmesi kapanmakta, küçülmekte ya da üretimini Mısır gibi daha düşük maliyetli ülkelere taşımaktadır. İplik fabrikalarının kapasite kullanım oranlarının yüzde 40-60 seviyelerine gerilemesi, sektörün içinde bulunduğu krizin boyutunu gözler önüne sermektedir. Bu gelişmeler, milyonlarca insanın istihdam edildiği tekstil ve hazır giyim sektörünün geleceğini tehdit etmektedir.

Pamuk üretimi, tarım ve sanayi arasındaki en güçlü bağlardan birini oluşturmaktadır. Pamukta yaşanan her üretim kaybı; çiftçiyi, sanayiciyi, ihracatçıyı ve emekçiyi zincirleme biçimde etkilemektedir. Buna rağmen pamuk üretimini koruyacak, destekleyecek ve uzun vadeli bir perspektifle ele alacak bütüncül bir ulusal stratejinin bulunmadığı görülmektedir. Üreticiler, meslek örgütleri ve sektör temsilcileri, pamukta prim desteklerinin artırılmasını, destekleme modelinin yeniden düzenlenmesini ve sulama altyapısının güçlendirilmesini uzun süredir talep etmektedir.

Bu çerçevede; pamuk üretimindeki hızlı gerilemenin nedenlerinin tüm boyutlarıyla araştırılması, destekleme politikalarının etkinliğinin değerlendirilmesi, ithalata bağımlılığın tarım ve sanayi üzerindeki etkilerinin ortaya konulması ve pamukta üretimden tüketime uzanan zinciri güçlendirecek, yerli üretimi esas alan, sürdürülebilir politika önerilerinin geliştirilmesi amacıyla amacıyla Anayasa'nın 98'inci, TBMM İçtüzüğü'nün 104'üncü ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılması için gereğini arz ve teklif ederiz.