Gösteri ve yürüyüş hakkının kullanımına yönelik uygulamaların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Tüm bu keyfiyetleri ortadan kaldırmak, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına dönük ihlalleri tespit etmek ve tekrarlanmaması için gerekli tedbirleri almak üzere Anayasamızın 98. ve İçtüzüğümüzün 104. ve 105. maddeleri gereğince bir Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ederiz.

GEREKÇE

Demokratik hukuk devletinin en temel unsurlarından biri, vatandaşların düşüncelerini barışçıl yollarla ifade edebilme ve bu kapsamda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olmalarıdır. Anayasamızın 34. maddesi, Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir." hükmüyle bu hakkı güvence altına almıştır. Aynı maddede, söz konusu hakkın yalnızca milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık, genel ahlak ve başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmiştir.

Ancak son dönemde, bu anayasal hakkın kullanımına ilişkin uygulamalarda açık bir tutarsızlık ve keyfiyet gözlemlenmektedir. Terör örgütü PKK'nın elebaşı Abdullah Öcalan'ın salıverilmesi talebiyle 18 Ekim 2025'de Diyarbakır'da gerçekleştirilen yürüyüşte, bölücü başı lehine sloganlara ve terör örgütü lehine açılan pankartlara rağmen güvenlik güçlerinin yürüyüşün devamına izin vermesi dikkat çekicidir. Buna karşılık, Türkiye Emekli Astsubaylar Derneği'nin (TEMAD) hemen hemen aynı tarihlerdeki Ankara'da yapmak istediği suç unsuru içermeyen yürüyüşe izin verilmemiş, anayasal bir hakkın kullanımına yönelik açık bir engelleme ortaya çıkmıştır.

Seçilmiş belediye başkanlarının tutuklanmasını protesto etmek ve başkanlara destek vermek amacıyla vatandaşlar tarafından barışçıl şekilde gerçekleştirilen toplantı ve yürüyüşlerde, güvenlik güçlerinin orantısız müdahalelerine tanık olunmuştur. Oysa bu gösterilere konu olan siyasetçilerin yargılanma süreçleri halen devam etmekte olup, haklarında kesinleşmiş bir hüküm bulunmamaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'na destek amacıyla düzenlenen ve herhangi bir şiddet unsuru içermeyen gösterilere katılan vatandaşlara yönelik müdahaleler de bu duruma örnek teşkil etmektedir.

Bir yanda terör örgütü propagandasına göz yumulurken, diğer yanda anayasal sınırlar içinde kalan demokratik tepkilerin engellenmesi, hukuk devleti ilkesine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Bu tür uygulamalar, devletin vatandaşlarına yönelik tutumunun iktidar eliyle siyasi konjonktüre göre değişebileceği sonucunu doğurmakta; bu durum ise devlete duyulan güveni zedelemekte ve toplumsal güveni sarsmaktadır.

Bu nedenlerle; toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanımına ilişkin uygulamalarda görülen keyfiyetin ortadan kaldırılması, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına yönelik standartların güçlendirilmesi, idarenin uygulama farklılıklarını tespit etmek adına Anayasımızın 98 ve içtüzüğümüzün 104. ve 105. maddeleri gereğince Meclis Araştırma Komisyonu kurulmasını arz ederiz.