Kamu iktisadi teşebbüslerinin tüm boyutlarıyla incelenmesi ve kamu kaynakların verimli kullanılması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi
Meclis araştırması önergesi, bir konuda bilgi edinmek için TBMM’nin araştırma komisyonu kurmasını ister. Önerge Genel Kurul’da öngörüşmeyle oylanır; kabul edilirse araştırma komisyonu kurulur.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Kamu İktisadi Teşebbüsleri'nin (KIT) son yıllarda kaydettiği yüksek zararların sebeplerinin, bu zararların ekonomik ve mali sonuçlarının, yönetimsel ve politik etkilerinin kapsamlı biçimde araştırılması; ortaya çıkan bulgular doğrultusunda yapısal reform, verimlilik artışı, kaynak israfının önlenmesi ve kamu kaynaklarının daha etkin kullanımı amacıyla alınması gereken önlemlerin belirlenmesi büyük önem arz etmektedir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kamu kaynaklarının kullanımını denetleme ve millet adına araştırma yapma yetkisi bulunmaktadır. Söz konusu yüksek zararların sebeplerinin tüm boyutlarıyla (ekonomik, mali, yönetimsel, hukuki, politik) incelenmesi, milletimizin kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlayacak somut önerilerin ortaya konulması elzemdir. Bu çerçevede; Anayasa'nın 98. maddesi 'ile TBMM İçtüzüğü'nün 104 ve 105. maddeleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulmasını saygıyla arz ederiz.
GEREKÇE
Metnin tamamını göster (8 paragraf daha)Metni kısalt
Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KIT'ler), Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren sanayileşme, altyapı geliştirme, stratejik sektörlerde üretim ve kamu hizmetlerinin sürdürülebilirliği açısından kritik rol oynamışlardır. Ancak son yıllarda KIT'lerin mali tablolarında gözlemlenen devasa zararlar, hem kamu maliyesine ağır yük getirmekte, hem de Türk vergi mükellefleri tarafından finanse edilen kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmadığı izlenimini güçlendirmektedir. Resmî verilere göre: 2023 yılında KIT'ler toplamda yaklaşık 74,7 milyar TL kar açıklamışken, 2024 yılında 56,7 milyar TL net zarar oluşmuştur.
2024 yılı Sayıştay ve Hazine raporlarında 34 KIT'in toplam zararı 168,5 milyar TL'yi aşmıştır. Beş büyük KİT'in (BOTAŞ, EÜAŞ, TCDD, TCDD Taşımacılık, TTK) 2024 yılı toplam zararı 131,7 milyar TL seviyesine ulaşmıştır. 2025 yılı beklentisi 244,4 milyar TL toplam zarar yönündedir; 2026 için öngörülen zarar ise 181,5 milyar TL civarındadır. Bütçeden KIT'lere yapılan transferler 2023'te 294 milyar TL iken, 2024'te 489,5 milyar TL'ye yükselmiş; görev zararları ve sübvansiyon ödemeleri rekor seviyelere ulaşmıştır. Bu zararların başlıca ortaya çıktığı kurumlar arasında BOTAŞ (doğalgaz maliyet artışı ve satış fiyatı dengesizliği), TCDD (altyapı yatırımları ve taşımacılık açığı), EÜAŞ, TTK, TMO, Türkşeker gibi stratejik öneme sahip kuruluşlar yer almaktadır.
• Bu tablo, yalnızca işletmelerin zarar etmesiyle sınırlı kalmamakta; Kamu borç stokunun artmasına,
• Bütçe açığının büyümesine,
• Enflasyonist baskının güçlenmesine,
• Kamu kaynaklarının üretim ve yatırım yerine zarar kapatmaya yönelmesine,
• Vergi mükelleflerinin dolaylı olarak daha fazla yük altına girmesine yol açmaktadır.
Söz konusu yüksek zararların sebeplerinin tüm boyutlarıyla (ekonomik, mali, yönetimsel, hukuki, politik) incelenmesi, milletimizin kaynaklarının daha verimli kullanılmasını sağlayacak somut önerilerin ortaya konulması elzemdir. Bu çerçevede; Anayasa'nın 98. maddesi ile TBMM İçtüzüğü'nün 104 ve 105. maddeleri uyarınca, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından bir Meclis Araştırması Komisyonu kurulmasını saygıyla arz ederiz.
ÖNERGEYİ İMZALAYANLAR
İmzacılar
İmzacıların partisi, imza tarihindeki partisidir.