Cezaevlerindeki kapasite yeterliliğinin, denetim ve infaz politikalarının araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Türkiye genelinde cezaevlerinin büyük bölümünde kapasite sınırlarının aşıldığı, tutuklu ve hükümlülerin insan onuruna aykırı koşullarda barındırıldığı, sağlık, beslenme ve sosyal haklara erişimde ciddi kısıtlar yaşandığı bilinmektedir. Cezaevlerinde artan mahkum sayısının nedenlerinin, mevcut kapasite planlamasının yeterliliğinin, denetim ve infaz politikalarının uygulamadaki sonuçlarının araştırılması; insan haklarına uygun, çağdaş ve insani koşulların sağlanabilmesi için alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla, Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis Araştırması açılmasını arz ve teklif ederim.

GEREKÇE

Türkiye'de cezaevleri mevcut kapasitenin üzerinde mahkum ve tutuklu barındırmaktadır. Adalet Bakanlığı verilerine göre, ceza infaz kurumlarının toplam kapasitesi yaklaşık 290 bin kişi olmasına rağmen, tutuklu ve hükümlü sayısı 400 binin üzerine çıkmıştır. Bu durum, koğuşlarda kişi başına düşen yaşam alanını son derece daraltmakta, mahkumların sağlık ve hijyen koşullarını ciddi biçimde tehdit etmektedir.

Cezaevlerinde kapasite fazlalığı nedeniyle mahkumların dönüşümlü uyumak zorunda kaldığı, ortak alanların barınma amacıyla kullanıldığı, sıcak su, havalandırma ve sağlık hizmetlerinde ciddi yetersizlikler yaşandığı sıkça gündeme gelmektedir. Özellikle eğitim, psikososyal destek ve rehabilitasyon hizmetlerinin aksaması, cezaevlerinin ıslah edici işlevini ortadan kaldırmakta; cezalandırıcı, dışlayıcı bir yapıya dönüşmesine neden olmaktadır.

Aşırı doluluk, yalnızca fiziksel koşulları değil, aynı zamanda güvenlik risklerini de artırmakta; infaz koruma memurları üzerindeki ağır iş yükü yaratmaktadır. Cezaevi personeli başına düşen mahkum sayısının artması hem çalışanların iş güvenliğini hem de mahkumların temel haklarının korunmasını zorlaştırmaktadır.

Anayasa'nın 17'nci ve 19'uncu maddeleri ile Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, insan onuruna uygun muamele hakkını güvence altına almaktadır. Cezaevlerinde bu ilkenin ihlal edilmemesi, devletin temel sorumluluklarındandır. Bu nedenle, TBMM bünyesinde kurulacak. bir araştırma komisyonu aracılığıyla cezaevlerindeki kapasite sorunlarının nedenleri, sonuçları ve çözüm yolları kapsamlı biçimde incelenmeli; insan haklarına dayalı, sürdürülebilir bir infaz sistemi için gerekli düzenlemeler belirlenmelidir.