Karayolu taşımacılığında faaliyet gösteren nakliyeciler ile kamyon ve tır şoförlerinin karşılaştığı ekonomik, hukuki ve yapısal sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Başta akaryakıt fiyatlarındaki artış olmak üzere, girdi maliyetlerindeki yükseliş nakliyecilerin sürdürülebilir çalışma koşullarını ortadan kaldırmıştır. Hava ve deniz taşımacılığına tanınan vergi istisnalarının karayolu taşımacılığı için uygulanmaması, iş kolları arası eşitsizliği derinleştirmektedir. Bu durum küçük ve orta ölçekli taşımacıların piyasadan tasfiye edilmesine yol açmakta, sektörü büyük sermaye lehine tekelleşmeye açık hale getirmektedir. Öte yandan son dönemde yürürlüğe giren trafik ve taşımacılık mevzuatındaki yüksek idari para cezaları ve yaptırımlar, ölçülülük ilkesini aşan bir nitelik taşımaktadır. Örneğin takograf ihlallerine ilişkin cezaların on binlerce lirayı bulan tutarlara ulaşması ve ehliyet men yaptırımları, hem şoförleri hem de ruhsat sahiplerini ekonomik olarak yıkıma sürüklemektedir. Cezalar caydırıcılıktan öte iş kolunu tasfiye edici bir boyuta ulaşmıştır.

Iş kolunda ayrıca mevzuat karmaşası ve işlevsiz belge düzeni dikkat çekmektedir. Ulaştırma alanında verilen çok sayıda yetki belgesine rağmen etkin bir planlama ve denetim mekanizmasının kurulamamış olması, kayıtlı çalışanların aleyhine, kayıt dışılığın ise lehine bir tablo ortaya çıkarmaktadır. Özellikle K1, K2 ve K3 belgelerine sahip taşımacıların sistem içinde korunmaması ve piyasanın tamamen kontrolsüz bırakılması iş kolunda haksız rekabeti artırmaktadır. Serbest piyasa koşullarının hiçbir düzenleyici mekanizma olmaksızın uygulanması da nakliyeciler açısından ciddi gelir kayıplarına yol açmaktadır. Taşıma ücretlerinde taban fiyat uygulamasının olmaması, maliyetlerin altında iş kabul etmeye zorlanan taşımacıların borçlanmasına ve güvencesizleşmesine neden olmaktadır.

Bununla birlikte, şoförlerin çalışma ve dinlenme koşulları da insan onuruna yaraşır olmaktan uzaktır. Mevzuatta öngörülen dinlenme sürelerinin sahadaki altyapı eksiklikleri nedeniyle uygulanamaması, şoförleri ya cezaya ya da güvensiz çalışma koşullarına mahkum etmektedir. Yeterli dinlenme alanlarının bulunmaması, hem işçi sağlığını hem de trafik güvenliğini tehlikeye atmaktadır.

Ehliyet ceza puanı sisteminin mevcut hali de meslek icrasını doğrudan engelleyen sonuçlar doğurmaktadır. Kısa sürede dolabilen ceza puanları nedeniyle şoförlerin meslekten geçici olarak men edilmesi, emekçilerin gelir güvencesini ortadan kaldırmaktadır. Buna karşın alkol ve uyuşturucu gibi ağır ihlaller ile diğer idari ihlaller arasında ayrım gözetilmemesi, adil bir yaptırım rejiminin kurulamadığını göstermektedir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde kurulacak bir araştırma komisyonu ile; akaryakıt maliyetleri ve vergi politikalarının karayolu taşımacılığı üzerindeki etkilerinin, idari para cezalarının ölçülülüğü ve iş koluna etkilerinin, mevcut belge sisteminin işlevselliğinin, taşımacılık piyasasında fiyatlandırma ve rekabet koşullarının, şoförlerin çalışma, dinlenme ve sosyal haklarının, trafik güvenliği ile emekçi hakları arasındaki dengenin bütünlüklü bir şekilde incelenmesi gerekmektedir.

Demokratik bir hukuk devletinde; emeğin sömürülmesine karşı emekçiyi koruyan, küçük üretici ve esnafı serbest piyasa karşısında yalnız bırakmayan, kamusal denetimi esas alan ve ulaşım politikalarını toplumsal fayda temelinde yeniden düzenleyen bir yaklaşım zorunludur. Nakliyecilik iş kolu da bu yaklaşımın somut olarak hayata geçirilmesi gereken alanlardan biridir. Bu çerçevede, iş kolunda yaşanan sorunların tüm boyutlarıyla araştırılması ve kalıcı çözüm önerilerinin geliştirilmesi amacıyla Meclis'in bu alandaki sorumluluğunu yerine getirmesi açısından bir Meclis Araştırması açılması elzemdir.