Nevruz kutlamalarında gerçekleşen gözaltı ve tutuklama kararlarının araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Ancak tam da bu dönemde Newroz kutlamalarına yönelik gerçekleştirilen gözaltı ve tutuklama işlemleri, bu sürecin ruhuna uygun düşmemekte; aksine toplumsal barışa, demokratikleşmeye ve birlikte yaşam iradesine zarar vermektedir.

Nitekim Newroz kutlamaları gerekçe gösterilerek "örgüt propagandası yapmak" ve "2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet etmek" iddialarıyla yürütülen operasyonlar kapsamında 18 ilde toplam 255 kişi gözaltına alınmış, gözaltına alınanlardan en az 41 kişi tutuklanmıştır.

İstanbul ve Şırnak'ta gerçekleştirilen operasyonlarla toplu gözaltılar yapılmış, bu kişilerden 3'ü çocuk olmak üzere 8 kişi tutuklanmıştır. Şırnak'ın İdil ve Cizre ilçelerinde ise en az 20 genç sabah saatlerinde yapılan ev baskınlarıyla gözaltına alınmış ve gözaltı işlemleri sırasında darp ve işkence iddiaları olduğu belirtilmiştir.

İzmir'de 22 Mart'ta gerçekleştirilen Newroz kutlamaları sonrasında 24 Mart'ta gözaltına alınan 24 kişiden 3 kişi tutuklanmış, tutuklananlar arasında Mizgin Duyas ve Rozerin Ekinci isimli kadınlar ile Suriyeli bir çocuk yer almıştır. Bornova'da gözaltına alınan kişilerden bir başka çocuğun da tutuklandığı anlaşılmaktadır. Tutuklama gerekçeleri incelendiğinde, bu kişilerin halay çekmeleri ve şarkı söylemeleri gibi tamamen barışçıl ve kültürel faaliyetlerinin suçlama konusu yapıldığı görülmektedir. Ayrıca tutuklananlardan Mizgin Duyas'ın %45 engelli raporunun bulunması ve henüz 1 yaşında bir bebeğinin olması, tutuklama tedbirinin ölçüsüzlüğünü ve yarattığı mağduriyeti daha da ağırlaştırmaktadır.

Benzer şekilde Urfa'da, Newroz kutlamalarının ardından alandan ayrılarak yemek yedikleri sırada bir grubun saldırısına uğrayan 4 genç, darp edilen taraf olmalarına rağmen karşı tarafın şikâyeti üzerine gözaltına alınmış ve tutuklanmıştır. Tutuklanan gençlerin üçü 18-19 yaş aralığında olup, biri henüz 14 yaşında bir çocuktur. Söz konusu çocuğun yaşı, fiziki durumu ve olayın oluş şekli birlikte değerlendirildiğinde, isnat edilen fiilleri gerçekleştirmesinin hayatın olağan akışıyla bağdaşmadığı açıktır.

Bu ve benzeri örnekler, soruşturma süreçlerinde maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasından ziyade, peşin kabullerle hareket edildiğini ve somut eylemlerin değil doğrudan Newroz'a katılımın kriminalize edilmek istendiğini göstermektedir.

Anayasa'nın 26'ncı maddesi ifade özgürlüğünü, 34'üncü maddesi ise barışçıl toplantı ve gösteri hakkını güvence altına almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre de şiddet içermeyen toplantı ve gösterilere yönelik müdahalelerin demokratik toplumda zorunlu" ve "ölçülü" olması gerekmektedir.

Ancak mevcut uygulamalarda;

• ülke genelinde Newroz kutlamalarına katılımın hedef alındığı,

• geniş ve belirsiz suçlamalar gerekçe gösterilerek operasyonlar yürütüldüğü, ,

• tutuklamanın istisna değil fiili bir cezalandırma aracına dönüştürüldüğü,

• çocukların dahi gözaltı ve tutuklama süreçlerine dahil edildiği,

• özel korunması gereken grupların gözetilmediği,

• gözaltı sırasında darp ve kötü muamele iddialarının gündeme geldiği görülmektedir.

Çocukların özgürlüklerinden yoksun bırakılması, hem ulusal hukuk hem de Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler açısından son çare olması gereken istisnai bir tedbirdir. Buna rağmen Newroz kutlamaları sonrasında çok sayıda çocuğun tutuklanması, hukuk devleti ilkesinin ve çocuk koruma yükümlülüklerinin açık ihlali niteliğindedir. Bu yönüyle söz konusu uygulamalar, yalnızca bireysel hak ihlallerine değil, aynı zamanda toplumsal bir kutlamanın kriminalize edilmesine ve içinde bulunduğumuz barış ve demokrasi süreçlerine zarar verme boyutuyla da değerlendirilmelidir.

Newroz gibi milyonların katıldığı bir toplumsal etkinliğin ardından bu denli yaygın gözaltı ve tutuklama işlemlerinin gerçekleştirilmesi, kamu gücünün ölçülülüğü ve hukuka bağlılığı açısından ciddi soru işaretleri doğurmaktadır.

Tüm bu gelişmeler birlikte değerlendirildiğinde; Newroz kutlamalarına katılımın, kültürel ve barışçıl faaliyetlerin suçlama konusu haline getirilmesi, hukuk devleti ilkesinin zedelendiğini, temel hak ve özgürlüklerin keyfi biçimde sınırlandırıldığını ve demokratik alanın daraltıldığını göstermektedir.

Bu nedenle, Newroz kutlamaları sonrasında gerçekleştirilen gözaltı ve tutuklama işlemlerinin tüm yönleriyle incelenmesi, hak ihlallerinin tespit edilmesi ve sorumluların ortaya çıkarılması amacıyla Meclis araştırması açılması zorunlu hale gelmiştir.