Irak'tan Türkiye'ye petrol taşınmasına ilişkin Uluslararası Tahkim Mahkemesinin verdiği kararın etkilerinin araştırılması amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

ÖNERGE ÖZETİ

13 Şubat 2023 tarihli uluslararası tahkim kararıyla; 21 Mayıs 2014-30 Eylül 2018 tarihleri arasında; AK Parti'nin, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattından, Irak Merkezi Hükümetinin izni olmaksızın, Irak devletine ait petrolü usulsüz olarak taşıdığı, Ceyhan Limanı'nda yüklemesini yaptığı ve Irak Devleti' nin belirlediği satış fiyatının altında bu petrolün satılmasına neden olduğu gerekçeleriyle, Türkiye'nin Irak'a net 1 milyar 471 milyon dolar tazminat ödemesine hükmedilmiştir.

AK Parti iktidarının söz konusu tahkim kararının iptali istemiyle Paris İstinaf Mahkemesi'nde açtığı davanın da 10 Mart 2026 tarihi itibariyle reddedilmesi sonucunda, Türkiye Cumhuriyeti Devleti 1 milyar 471 milyon doları aşan ağır bir mali yükümlülükle karşı karşıya kalmıştır.

Bu süreçte oluşan kamu zararının boyutlarının ortaya çıkarılması; tahkim kararına konu işlemlerin, kararların ve uygulamaların tüm yönleriyle araştırılması; siyasi, idari ve hukuki sorumluların belirlenmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz.

GEREKÇE

Türkiye Cumhuriyeti ile Irak Cumhuriyeti arasında imzalanan uluslararası anlaşmalar uyarınca işletilen Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı, iki ülke arasındaki ekonomik ve enerji ilişkilerinin en önemli unsurlarından biridir. Türkiye'nin boru hattı üzerindeki görev ve yükümlülükleri, Irak petrolünün, Türkiye ve Irak arasında imzalanan uluslararası anlaşmalara uygun olarak taşınmasını ve Ceyhan Terminali'nden yüklenmesini gerektirmektedir.

13 Şubat 2023 tarihli uluslararası tahkim kararıyla; 21 Mayıs 2014-30 Eylül 2018 tarihleri arasında; AK Parti'nin, Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattından, Irak Merkezi Hükümetinin izni olmaksızın, Irak devletine ait petrolü usulsüz olarak taşıdığı, Ceyhan Limanı'nda yüklemesini yaptığı ve Irak Devleti'nin belirlediği satış fiyatının altında bu petrolün satılmasına neden olduğu gerekçeleriyle, Irak Merkezi Hükümeti, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Paris merkezli Uluslararası Tahkim Mahkemesi nezdinde tahkim süreci başlatmıştır.

13 Şubat 2023 tarihinde verilen 277 sayfalık Nihai Tahkim Kararında, Türkiye'nin Irak Merkezi Hükümetinin izni olmaksızın petrol taşıma ve yükleme işlemleri gerçekleştirdiği, anlaşmalardan doğan yükümlülüklerini ihlal ettiği ve bu işlemler nedeniyle Irak'ın zarara uğradığı tespit edilmiştir. Kararda Türkiye'nin Irak'a yaklaşık 1 milyar 997 milyon 976 bin dolar, Irak'ın ise Türkiye'ye yaklaşık 526 milyon 586 bin dolar ödemesine hükmedilmiş; karşılıklı alacakların mahsup edilmesi sonucunda Türkiye Cumhuriyeti'nin Irak'a ödemesi gereken net ana tutar 1 milyar 471 milyon 390 bin 486 dolar olarak belirlenmiştir.

Tahkim kararının kamuoyuna yansıyan bölümleri, ortaya çıkan mali yükün sıradan bir ticari uyuşmazlıktan değil, AK Parti iktidarı döneminde alınan siyasi ve idari kararlar sonucunda gerçekleştirilen hukuka aykırı işlemlerden kaynaklandığını göstermektedir.

Nihai Tahkim Kararının ilgili bölümlerinde, Irak Merkezi Hükümetinin izni olmaksızın taşınan yaklaşık 233 milyon varil petrolün, Irak devletinin satış fiyatından varil başına ortalama 5,77 dolar daha düşük bedelle satıldığı tespit edilmiştir. Söz konusu fiyat farkından kaynaklanan zararın Türkiye aleyhine hükmedilen bölümünün yaklaşık 673 milyon 34 bin dolar olduğu anlaşılmaktadır. Böylece Irak devletine ait petrolün uluslararası piyasalarda indirimli şekilde satılmasından yararlanan şirket ve ülkelerin elde ettiği ekonomik avantajın önemli bir bölümü, Türkiye Cumhuriyeti'nin ödemek zorunda bırakıldığı tazminat aracılığıyla kamuya yüklenmiştir.

Iraq Energy Institute tarafından yayımlanan ve tanker gemilerinin hareketlerinin takibine dayanan 2018 tarihli raporda, Irak Merkezi Hükümetinin izni olmadan taşınan petrolün alıcıları ve varış noktaları arasında İsrail'in yanı sıra Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi bağlantılı liman ve şirketlerin de bulunduğu belirtilmektedir. Bu durum, iktidarın kamuoyu önünde kullandığı İsrail karşıtı dış politika söylemi ile petrol ticaretinin gerçek niteliği arasındaki çelişkinin de araştırılmasını zorunlu kılmaktadır. Türkiye'nin, İsrail ve diğer alıcıların piyasa fiyatının altında petrol temin ettiği bir ticari mekanizmaya aracılık etmesi ve bu işlemler nedeniyle doğan yüz milyonlarca dolarlık zararın Türkiye Cumhuriyeti'nin üzerine bırakılması kabul edilemez bir kamu zararıdır.

AKP, 13 Şubat 2023 tarihli Nihai Tahkim Kararının belirli bölümlerinin iptal edilmesi amacıyla Paris İstinaf Mahkemesinde dava açmıştır. İktidar yetkilileri, tahkim kararına ilişkin eleştirilere karşı verdikleri yanıtlarda Paris'te iptal davası açıldığını öne sürmüş; ancak davanın seyri, duruşmaları ve sonucu hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisine ve kamuoyuna düzenli ve yeterli bilgi vermemiştir.

Tarafımızca ulaşılarak kamuoyuna açıklanan 10 Mart 2026 tarihli Paris İstinaf Mahkemesi kararından, Türkiye'nin tahkim kararının iptali amacıyla açtığı davanın reddedildiği anlaşılmıştır. Böylece Türkiye aleyhine verilen 1 milyar 471 milyon 390 bin 486 dolarlık net tahkim hükmü ortadan kaldırılamamıştır.

Paris'teki iptal davasının kaybedilmesine rağmen bu gelişmenin ilgili kamu kurumları tarafından açıklanmaması; Türkiye'nin karşı karşıya bulunduğu mali riskin, dava giderlerinin ve kararın hukuki sonuçlarının kamuoyundan gizlenmesi anlamına gelmektedir.

Devlet adına yürütülen ve sonucu doğrudan merkezi yönetim bütçesini, kamu kurumlarını ve milletin kaynaklarını ilgilendiren uluslararası bir davanın sonucu iktidarın özel bilgisi değildir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ve vatandaşların bu konuda tam, doğru ve zamanında bilgilendirilmesi zorunludur.

Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı gibi devletlerarası anlaşmalara tabi stratejik bir altyapının, ilgili bakanlıkların ve kamu kurumlarının bilgisi ve talimatı dışında yıllarca kullanılması mümkün değildir.

Irak Merkezi Hükümetinin açık itirazlarına rağmen petrol taşıma, depolama ve yüklemeı. B. 4.¾ Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, BOTAŞ, BOTAŞ International, ilgili kami şirketleri ve yöneticileri tarafından alınan kararların ve verilen talimatların araştırılmasını zorunlu kılmaktadır.

Kamu zararının genel bütçeden ve dolayısıyla vatandaşların ödediği vergilerden karşılanması kabul edilemez. Kasıt, kusur veya ihmaliyle Türkiye Cumhuriyeti'ni zarara uğratan siyasi ve idari sorumluların belirlenmesi ve oluşan zararın sorumlulara rücu edilmesi hukuk devletinin gereğidir.

Sonuç olarak, AK Parti iktidarı, uluslararası anlaşmalara aykırı şekilde, Irak Merkezi Hükümetinin izni olmaksızın, Irak'a ait petrolü usulsüz olarak taşınması, Ceyhan Limanı'nda yüklemesinin yapılması ve Irak devletinin satış fiyatının altında bu petrolün satılması işlemleri sebebiyle, Türkiye Cumhuriyeti'ni 1 milyar 471 milyon doları aşan bir tahkim yükümlülüğüyle karşı karşıya bırakmıştır.

Bu tutar iktidarın veya işlemlerde sorumluluğu bulunan yöneticilerin değil, 86 milyon vatandaşın üzerine bırakılmak istenmektedir. Devlet yönetiminde hiçbir siyasi makamın, hukuka aykırı kararlarının mali sonuçlarını vatandaşlara yükleme hakkı yoktur.

Olayın tüm siyasi, idari, hukuki ve mali boyutlarının ortaya çıkarılması; tahkim ve dava dosyalarının Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından incelenmesi; kamu zararına sebep olanların belirlenmesi ve zararın sorumlulara rücu edilmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılması zorunludur.

Bu kapsamda, Türkiye'yi milyarlarca dolarlık mali yükümlülük altına sokan işlem ve kararların hangi siyasi ve idari makamlar tarafından alındığının, oluşan ve oluşması muhtemel toplam kamu zararının, tahkim ve dava süreçlerinin Türkiye Büyük Millet Meclisinden ve kamuoyundan neden gizlendiğinin, hukuki ve siyasi sorumluluğu bulunanların belirlenmesinin ve kamu zararının sorumlulara rücu edilmesi için alınması gereken tedbirlerin tespit edilmesi amacıyla Anayasa'nın 98'inci, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün 104 ve 105'inci maddeleri uyarınca bir Meclis araştırması açılmasını arz ve teklif ederiz. 14.07.2026

1023 PARTİSİ