Karayolu yük taşımacılığı sektöründe yaşanan yapısal sorunların araştırılarak alınması gereken önlemlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

TÜİK'in 2024 yılı Taşıt-Kilometre İstatistikleri'ne göre motorlu kara taşıtları bir yılda 382,87 milyar kilometre yol katetmiş; bunun yüzde 5,7'si çekiciler, yüzde 3,8'i kamyonlar tarafından gerçekleştirilmiştir. TÜİK'in 2023 yılı verilerine göre karayolu taşımacılığında tüketilen nihai enerjinin yüzde 69,4'ü motorinden oluşmuş, kamyonlar toplam tüketimin yüzde 23,4'ünü gerçekleştirmiştir. Bu veriler, akaryakıt maliyetlerinin sektördeki belirleyici etkisini göstermektedir.

Sektör temsilcileri; akaryakıt, bakım-onarım, yedek parça, vergi ve sigorta giderleri yanında nakliye ücretleri, ödeme süreçleri, aracılık ilişkileri ve yükleme-boşaltma noktalarındaki uzun beklemeler nedeniyle ekonomik güçlükler yaşadıklarını belirtmektedir. Nakliye ücretlerinin kilometre ve yakıt maliyetlerini esas alan, işletme giderlerindeki değişimleri dikkate alan bir tarifeyle belirlenmesi talepler arasındadır. 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu'nun 11'inci maddesindeki taban ve tavan ücret belirleme imkânının uygulamadaki etkisi ve maliyet esaslı fiyatlandırma ihtiyacı araştırılmalıdır.

Yükleme ve boşaltma noktalarında uzun süre bekleyen araçlar yeni taşıma işi yapamamakta; bu sırada yakıt, işletme ve personel giderleri sürmektedir. Bekleme sürelerinin kayıt altına alınmasi, makul sürelerin belirlenmesi ve bu süreler aşıldığında taşımacıya bekleme ücreti ödenmesinin güvence altına alınması değerlendirilmelidir.

Yurt içi ve uluslararası taşımacılık arasındaki akaryakıt, vergi, yetki belgesi ve diğer maliyet farklılıkları; Türk taşımacılık şirketlerinin yurt dışında şirket kurmaya yönelme nedenleriyle birlikte incelenmelidir. Komisyonculuk ve aracılık ilişkilerinin nakliye ücretleri, taşımacıların pazarlık gücü ve ödeme süreçleri üzerindeki etkileri de araştırılmalıdır.

Hayvan taşımacılığında kulak küpelerinin kaybolması veya kayıt uyuşmazlıkları nedeniyle nakliyecilere uygulanan yaptırımlar yeniden değerlendirilmelidir. Nakliyecilerin sorumluluğu, kusurları ve müdahale imkanları dikkate alınarak belirlenmeli, kendi kusurlarından kaynaklanmayan durumlarda cezai yaptırımlarla karşılaşmaları önlenmeli ve mağduriyetlerini giderecek adil bir düzenleme yapılmalıdır.

Şoförlerin çalışma ve dinlenme koşulları da sektörün temel sorunlarındandır. Takograf uygulaması, yasal çalışma ve dinlenme süreleri, 100 ceza puanı nedeniyle sürücü belgelerinin geri alınmasının mesleki faaliyetlere etkisi ve güvenli TIR parklarının kapasitesi araştırılmalıdır. Park alanlarının yetersizliği tehlikeli park durumlarına ve sürücülerin yasal dinlenme sürelerini aşmasına yol açabileceğinden, güvenli dinlenme alanlarının yeterliliği değerlendirilmelidir."

Bu nedenlerle; nakliye ücretlerinin belirlenme biçiminin, taşımacıların maliyet ve rekabet koşullarının, bekleme ücretlerinin, canlı hayvan taşımacılığındaki küpeleme uygulamalarının ve şoförlerin çalışma-dinlenme koşullarının ilgili kamu kurumları, meslek kuruluşları ve sektör temsilcilerinin — görüşleri — alınarak — bütünlüklü — biçimde — araştırılması; — sektörün sürdürülebilirliğini, çalışanların haklarını, adil rekabeti, hayvanların izlenebilirliğini ve trafik güvenliğini gözeten çözüm önerileri geliştirilmesi amacıyla Meclis araştırması açılması gerekli görülmektedir.