AİHM'ne yapılan başvuruların ve Türkiye aleyhine verilen kararların nedenlerinin araştırılarak yapılması gerekenlerin belirlenmesi amacıyla bir Meclis araştırması açılmasına ilişkin önergesi

Hukukun üstünlüğünü ve temel insan haklarını esas alan çağdaş bir demokrasi için AİHM"ne yapılan başvuruların ve ülkemiz aleyhine açılan davaların nedenlerinin araştırılması, dava ve başvurulara temel olan uygulamaların yasal düzenlemelerden mi yoksa uygulayıcılardan mı kaynaklandığının tespiti ve bir an önce gereken adımlar atılması amacıyla Anayasa'nın 98. TBMM İç Tüzüğü'nün 104. ve 105. Maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ederim.

GEREKÇE

Ülkemizin Avrupa Konseyi (AK) ile iş birliğinin önemli bir bölümünü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) oluşturmaktadır. Türkiye, 1953'te yürürlüğe giren Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi?nin denetim süreciyle ilgili bireysel başvuru hakkını 1987"de, zorunlu yargı yetkisini ise 1990'da kabul etmiştir. Ancak bireysel başvuru hakkının tanınması ile birlikte hak ihlalleri nedeniyle ülkemiz sık sık eleştirilere maruz kalmakta, çeşitli yaptırımlarla tehdit edilmekte ve tazminata mahkum edilmektedir. Nitekim, Türkiye aleyhine yapılan başvurulara bakıldığında 2022 yılında 20100 başvuru ile ülkemiz birinci, Rusya (16.750) başvuru ile ikinci, Ukrayna (10.400) ile üçüncü, Romanya'nın ise (4800) başvuru ile dördüncü sırada olduğu görülmektedir. Ülkemizden AİHM'ne yapılan başvuru ve davalar içinde "düşünce ve ifade özgürlüğü ihlali", "adli yargılanma hak ihlali", "örgütlenme özgürlüğü hak ihlali" ve "kötü muamele" konulu başvurular önemli bir yer tutmaktadır. Bu başvuru ve davalar sonucunda ülkemiz milyonlarca lira tazminat ödemek zorunda kalmaktadır. Ülkemiz, mahkeme kararlarının uygulanması konusunda da eleştirilmekte ve temel insan haklarına uyum sağlamakta olumsuz bir karne ile derecelendirilmektedir.

Öte yandan AİHM kararları ulusal alandaki siyasi ve hukuki tartışmaların ayrılmaz bir parçası haline gelmektedir. Bundan dolayı, Avrupa Komisyonu'nun peş peşe yayınladığı raporlarda Türkiye Cumhuriyeti'nin AB'ye tam üye olmadan önce insan hakları kültürünü yerleştirmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir. Son olarak Osman Kavala ile ilgili 10.12.2019 tarihli AİHM kararının uygulanmadığı ve sözleşmenin 46. maddesinin (Mahkemenin verdiği kesinleşmiş kararlara uyma taahhüdü) ihlal edildiği gerekçesiyle ülkemizin Avrupa Konseyi'nden ihracı dahil tartışmalar başlamıştır. Bu durum iç siyasette de önemli bir gündem oluşturmuş ve oluşturmaya da devam etmektedir.

Türkiye'nin AİHM"le olan mücadelesi ve yaptırımlara maruz kalması, "Özgür Birey, Güçlü Toplum, Daha Demokratik Bir Türkiye" vizyonu doğrultusunda insan hakları standartlarını yükseltmek amacıyla hazırlanan İnsan Hakları Eylem Planı'ndaki hedefleri konusunda da soru işaretleri doğurmaktadır. Bu nedenle AİHM'ne yapılan başvurulara neden olan ve ülkemizi tazminat ödeme ve Avrupa Konsey'inden ihraca kadar yönelik çeşitli yaptırımlarla karşı karşıya bırakan uygulamalarla ilgili bir yüzleşme yapmanın zamanı gelmiştir ve hatta geçmiştir.

Bu gerekçeler bağlamında, hukukun üstünlüğünü ve temel insan haklarını esas alan | çağdaş bir demokrasi için AİHM"ne yapılan başvuruların ve ülkemiz aleyhine açılan davaların | nedenlerinin araştırılması, dava ve başvurulara temel olan uygulamaların yasal düzenlemelerden mi yoksa uygulayıcılardan mı kaynaklandığının tespiti ve bir an önce gereken | adımlar atılması amacıyla Anayasa'nın 98. TBMM İç Tüzüğü'nün 104. ve 105. Maddeleri gereğince Meclis Araştırması açılmasını arz ederiz.