İznik Gölü kıyısında özel endüstri bölgesi olarak ilan edilen bir alana ilişkin

Ülkemizin dört bir yanından; hemen her gün su kıtlığına, su kısıtlamalarına, göllerin kuruduğuna ve DSİ'nin bazı bölgelere su veremeyeceğine dair bilgiler geliyor, haberler yapılıyor. Türkiye'nin beşinci büyük ve derin göllerinden biri olan İznik Gölü de ne yazık ki bu su krizinden nasibini fazlasıyla alıyor. Son yapılan bilimsel araştırmalara göre İznik Gölü'nde su seviyesi minimum işletme kotu olan 83,30 metrenin maalesef altına düştü. Bu durumda, ilk olarak DSİ pompalarının gölden doğrudan su çekimlerini durdurulması gerekmektedir. Tam tersine çevredeki fabrikalar için İznik Gölü'nden doğrudan su çekimleri devam etmekte, ilave olarak açılan kuyular nedeniyle de gölün yeraltı sularıyla beslenmesi engellenmektedir. Bu nedenle, gölün çekildiği alanlar derhal korunmaya alınmalı, özellikle de tarıma açılması yasaklanmalıdır. Ne var ki, bu önlemler alınmadığı gibi, aksine İznik Gölü'nün çevresi adeta organize sanayi bölgesine dönüştürülmek istenmektedir.

Bu büyük tehlike kapsamında;

Soru 1- UNESCO Dünya Mirası adaylığı ile tanınan ancak tarihe, doğaya ve çevreye ihanet nedeniyle kabul görmeyen İznik?te, dört bir yanı neredeyse Organize Sanayi Bölgesi'ne dönen İznik Gölü'nü koruma amaçlı alınan tedbirler var mıdır, varsa nelerdir?

Soru 2- Mutlak koruma alanında bulunan İznik Gölü'nün dibinde yer alan Albayrak Grubu'na ait Varaka Kâğıt Sanayi'ne ait yerin, 8839 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile özel endüstri bölgesi ilan edilmesinin sebebi nedir?

Soru 3- Bir yerin özel endüstri bölgesi ilan edilmesiyle, o bölgede yapılacak fabrikaya hangi özel ayrıcalık ve avantajlar kazandırılmış oluyor?

Soru 4- Albayrak Grubu, İznik gölü kıyısındaki söz konusu araziye kâğıt fabrikası kurmak için resmi bir başvuru yapmış mıdır?

Soru 5- Daha önce bölgeye yine kâğıt fabrikası kurulması amacıyla yapılan 1/25.000 ölçekli plan değişikliğinin, 2018"de Bursa 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edildiği, bakanlığınızın bilgisi dâhilinde midir?

Soru 6- Aynı şekilde; ilgili kâğıt fabrikası için verilen "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" şeklindeki kararın da Bursa 3. İdare Mahkemesi tarafından iptal edildiği, iptal kararının da Danıştay 14. Daire tarafından kesinleştirildiği gerçeğinden haberli misiniz?

Soru 7- Bölgenin, İl Toprak Koruma Kurulu kararıyla, 5403 sayılı kanun kapsamından çıkarılması, ilgili alanın hukuken hangi yasaya göre sanayiye açıldığı anlamına gelmektedir ve hangi maddesine istinaden "ÇED gerekli değildir" kararı verilmiştir? Soru 8- Su seviyesi minimum işletme kotu olan 83,3 metrenin altına düştüğü ve ayrıca hızla da kirlenmekte olan İznik gölünün; su ihtiyacı en yüksek düzeyde olan kâğıt fabrikasından nasıl etkileneceği ile ilgili bilimsel bir rapor hazırlanmış mıdır?

Soru 9- Bursa, Orhangazi ve İznik'in su sıkıntısı çektiği, iklim değişikliği nedeniyle sorunun gelecekte daha da büyüyeceği ortadayken, kâğıt fabrikasına su tahsisinin gerçek gerekçesi nedir?

Soru 10- Daha önce Döktaş Döküm fabrikasının da özel endüstri bölgesi ilan edildiği hatırlanırsa; bölgede ayrıcalıklı statü sağlanacak daha başka tesisler olacak mıdır?

Soru 11- Daha önce Sulak Alan Yönetim Planı da iptal edilen İznik gölünün, özel endüstri bölgesi kararlarıyla tamamen kurumaya ve yok olmaya mahkum edilmesindeki amaç nedir?

CEVAPLAR

Cevap 2-3-4- Özel endüstri bölgesi başvuruları, 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununun "Özel Endüstri Bölgesi" başlıklı 4//Ç maddesi kapsamında değerlendirilmektedir.

Bu çerçevede; üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunan, arazi alanı yüz bin metrekareden büyük, kurulduğu dönemde geçerli olan imar plânları uyarınca gerekli izinleri alarak faaliyete geçmiş ve yeni yapılacak yatırım yeri için en az ellibin metrekare tevsi imkânı sağlayan veya üzerinde kurulu sanayi tesisi bulunmaması durumunda arazi alanının yüz elli bin metrekareden büyük alanlar; en az 750 milyon TL (2024 yılı için geçerli rakam: 2.65 milyar TL) tutarında yeni yatırım taahhüdünde bulunan, önerilen alanın en az 951 'inin mülkiyetine ve/veya varsa süreleri ile sınırlı olmak kaydıyla irtifak hakkına veya kullanma iznine sahip, yeni veya yatırımı devam eden yatırımlarına ilişkin "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını almış gerçek ya da tüzel kişilerin başvurusu üzerine Cumhurbaşkanınca özel endüstri bölgesi olarak ilan edilebilmektedir.

Değerlendirme neticesinde mevzuattaki şartları sağlayan başvurular için 06/08/2019 tarihli ve 30854 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin 5, 6 ve 7'nci maddelerinde açıklandığı şekilde detaylı ve titiz bir yer seçimi yürütülmektedir. Söz konusu yer seçimi sürecinde, aralarında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığımızın da bulunduğu ilgili tüm kurum ve kuruluşların proje ve alan hakkındaki olumlu görüşleri alınmaktadır. Yer seçimi süreci, ancak Endüstri bölgesi olarak önerilen alanın Yönetmeliğin 7'nci maddesinde sıralanan tüm özellikler çerçevesinde değerlendirilmesini takiben tamamlanmaktadır. Ayrıca; 4737 sayılı Endüstri Bölgeleri Kanununun 4/Ç maddesi ve Endüstri Bölgeleri Yönetmeliğinin "Yer seçimi ve ilan" başlıklı 33'üncü maddesindeki hükümler gereği, bir özel endüstri bölgesinin ilan edilmesinden önce alanda yapılacak ÇED sürecinin tamamlanması da zorunlu kılınmıştır.

Önergede ismi zikredilen Endüstri Bölgesi de, detaylı ve titiz bir değerlendirme sürecinin ardından, ilgili bütün kurum/kuruluşların olumlu görüşleri alınarak 16/08/2024 tarihli ve 32634 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile ilan edilmiştir. Bu meyanda, mevzuat gereği yatırımcılardan talep edilen "ÇED Gerekli Değildir" belgesi de, EB ilanından önce Bakanlığımıza sunulmuştur. Özel endüstri bölgesi olarak ilan edilen bu alanın tamamı ilgili firmanın mülkiyetinde olup, endüstri bölgesi ilanı ile yatırımcı lehine herhangi bir yeni yer tahsisi yapılmayacaktır. Ayrıca, özel endüstri bölgesi uygulamalarında altyapı ve kamulaştırma maliyetlerinin tamamı başvuruda bulunan şirket tarafından karşılanmaktadır. Dolayısıyla Bakanlığımızca, bahse konu Özel Endüstri Bölgesi de dâhil olmak üzere özel endüstri bölgesi projelerine herhangi bir kamu harcaması gerçekleştirilmemektedir.

Yaklaşık 61 milyon Dolara kurulacak tesislerde 750 kişinin istihdam edilmesi planlanmakta ve ithalatın azaltılmasıyla birlikte cari açığın düşürülmesine 190 milyon Dolar katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Tesis, böylece; hem ülke hem de bölge ekonomisi için önemli bir istihdam ve katma değer unsuru olacaktır.

Mehmet Fatih KACIRBakan