MESEM'lerdeki mesleki eğitim ve denetimlere ilişkin
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 61 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Sayın Yusuf TEKİN tarafından Anayasa'nın 98. ve TBMM İçtüzüğü "nün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
Sünleyye BOZ Muş Milletvekili
Türkiye'deki Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM), öğrencilere hem teorik eğitim hem de iş deneyimi kazandırmayı amaçlasa da, bu sistemin yoksul çocukları dezavantajlı hale getirdiği, çocuk işçiliğini yaygınlaştırdığı ve eğitim hakkını ihlal ettiği eleştirileri giderek artmaktadır. 12 yılık zorunlu eğitimin resmiyette parasız olduğu belirtilmesine rağmen, ekonomik kriz koşulları, birçok öğrenciyi eğitim sürecinde çeşitli ekonomik engellerle karşı karşıya bırakmakta, onları erken yaşta çalışma hayatına sürüklemektedir.
Gerekçenin tamamını göster (4 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Mevcut verilere göre, MESEM"lere kayıtlı öğrenci sayısındaki yüzde 784'lük artış ve bu . öğrencilerin yaklaşık 300 bininin 18 yaş altı olması, öğrencilerin eğitimden kopup iş gücüne
• yönelmesine neden olmaktadır. Bu durum, onların hem fiziksel hem de zihinsel gelişimlerini riske atarken, yoksul ailelerden gelen çocukların ucuz iş gücü olarak kullanılmalarına yol açmakta, sermaye çevrelerine avantaj sağlamaktadır. Bu süreç, toplumsal adaletsizlikleri daha da derinleştirmekte ve eğitimde fırsat eşitliğini sağlayamayan bu sistemin, sorunları çözmek yerine ağırlaştırdığı görülmektedir.
Ekonomik kriz nedeniyle öğrencilerin giderek daha fazla çalışmak zorunda kalması, çocukların eğitim hayatlarından kopmalarına ve iş gücü piyasasına erken yaşta katılmalarına neden olmaktadır. MESEM"lerin, bu bağlamda yoksul çocukları iş gücüne çekerek, onların eğitim haklarını ihlal ettiği ve toplumsal eşitsizliği derinleştirdiğini açıkça ortaya koymaktadır.
Bu bağlamda:
SORULAR
MESEM'ere kayıtlı öğrenci sayısındaki yüzde 784'lük artışın sebepleri nelerdir?
Buartış, çocukların eğitime tam zamanlı erişimini nasıl etkilemektedir?
Bakanlık, bu artışı dengelemek ve öğrencilere nitelikli eğitim sunmak için hangi önlemleri almayı planlamaktadır?
MESEM'lere kayıtlı olan ve 18 yaş altındaki öğrencilerin, iş gücü piyasasına katılımı nasıl denetlenmektedir?
İşyerlerinde çalışan bu çocukların çalışma koşulları, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygun mudur?
İNU!
Bu denetimler ne sıklıkta yapılmaktadır ve denetim sonuçları kamuoyuyla paylaşılmakta mıdır?
MESEM'ler aracılığıyla çocukların eğitiminin ikinci plana itilip iş gücüne yönlendirilmesi, çocukların eğitim hayatındaki başarılarını nasıl etkilemektedir? MESEM"'lerin, çocukların meslek sahibi olmaları dışında, eğitimlerini tamamlamalarına yönelik yeterli bir yapısı var mıdır?
MESEM'lerde eğitim gören öğrencilerin büyük bir kısmının yoksul ailelerden gelmesi, çocukların eşit eğitim hakkına erişimini nasıl etkiliyor?
Yoksul çocukların iş gücü piyasasına yönlendirilmesi toplumsal eşitsizliği daha da derinleştirirken, bu çocuklar için alternatif eğitim ve destek programları neden geliştirilmiyor?
MESEM'lerde eğitim gören öğrencilerin işyerlerinde yaşadığı iş kazaları ve ölümlerle ilgili mevcut veriler nelerdir? Bakanlık, bu konuda hangi denetim ve önlem mekanizmalarını devreye sokmuştur? Yaşanan bu trajik olaylar karşısında öğrencilere, ailelerine ve işverenlere ne tür destekler sağlanmaktadır?
MESEM'lerin, ekonomik açıdan dezavantajlı çocukları işçileştirerek eğitim hayatlarından uzaklaştırmaması için planlamalarınız nelerdir?
MESEM'lerdeki bu sorunlar ışığında, öğrencilerin hem mesleki eğitim alıp hem de nitelikli bir akademik eğitim görmelerini sağlamak adına alternatif eğitim modelleri geliştirilmesi düşünülmekte midir?
Bu çocukların iş hayatına girmeden, nitelikli eğitim alabilmeleri için devlet hangi tedbirleri almayı planlamaktadır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
7)1ı52573 1 e age H 16334 GK. 110) İlgi : a) 20/08/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1479071 sayılı yazınız.
b) 06/09/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1490935 sayılı yazınız. 7 |63u() O TU ©) 30/09/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1501035 sayılı yazınız. 7) 416547 GC vu
ç) 30/09/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1501043 sayılı yazınız. 14500 CM lu
d) 04/10/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1504468 sayılı yazınız. 7 lu 7?/ | b5023 ©
7/ 16282 oc İ* 7) 16755 G1
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazıyla iletilen İstanbul Milletvekili İskender BAYHAN'"ın 7/15170, Denizli Milletvekili Yasin ÖZTÜRK'ün 7/15857, Balıkesir Milletvekili Serkan SARI'nın 7/16338, Muş Milletvekili Sümeyye BOZ'un 7/16341, Hakkari Milletvekili Öznur BARTİN'in 7/ 16342, Adana Milletvekili Ayhan BARUT'un 7/16502, Gaziantep Milletvekili Sevda KARACA'nın 7/16503, Manisa Milletvekili Bekir BAŞEVİRGEN'in 7116732 ve İzmir Milletvekili İbrahim AKIN'ın 7/16755 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
Yusuf gitim Bak Ek: Bilgi (25 Sayfa) Elektronik Ağ: www.meb.gov.tr Faks: (0312)418 7539
7116341 Geli Strateji Geliştirme Başkanlığı ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) kökleri Anadolu da 11. yüzyıldan 15. yüzyıla kadar sanat, ticaret ve ekonomi alanlarında ışık tutan esnaf ve sanatkâr kurumu niteliğindeki Ahilik kültürüne dayanan iş yeri tabanlı mesleki eğitimi öne çıkaran bir programdır. Cumhuriyet sonrası çıraklık eğitimine ilişkin ilk yasal düzenleme 1977'de 2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu ile yapılmış, 1986'da çıkarılan 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile çırak, kalfa ve ustaların eğitimi ile okullarda ve işletmelerde yapılacak mesleki eğitime ilişkin esaslar belirlenmiştir. Çıraklık eğitimi, 02.12.2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun ile zorunlu örgün ortaöğretim kapsamına alınmıştır. 1977 yılından bugüne mesleki eğitim merkezleri bir mesleki ve teknik eğitim program türü olarak uygulanmaya devam etmektedir.
Mesleki eğitim merkezi programı iş yeri tabanlı mesleki eğitim programı olarak örgün eğitim kapsamında olup öğrencilerin haftalık ders çizelgeleri doğrultusunda okula ve beceri eğitimi aldıkları iş yerine devamları zorunludur. Bu programda isteyen öğrenciler eğitim süresi .. boyunca fark derslerini de tamamlayarak mezun olduklarında ustalık belgesi yanında ortaöğretim diploması almakta ve yükseköğrenimlerine devam edebilmektedirler.
Mesleki eğitim merkezi programı, örnekleri farklı ülkelerde de bulunan iş yeri tabanlı mesleki eğitim programı olarak uygulanmaktadır. Bu programda öğrenciler teorik eğitimlerini okulda pratik eğitimlerini ise işletmelerde usta öğretici gözetiminde ve koordinatör öğretmenlerin kontrolünde belirli bir program dahilinde almaktadırlar. Mesleki eğitim merkezi programının işletmeler ile kurulmuş olan organik bağı ve iş birliği neticesinde öğrencilerin mesleki bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişmesine büyük ölçüde olumlu etkisi olduğu değerlendirilmektedir.
Mesleki eğitim merkezi programı öğrencileri de dahil olmak üzere tüm mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu öğrencileri okulda ve işletmede yaptıkları mesleki eğitimleri süresince iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı sigortalanmaktadır. Bu öğrencilerin sigorta primleri Bakanlık bütçesinden karşılanmaktadır.
Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde yapılan düzenleme ile 2021 yılında "Mesleki Eğitim Merkezi Ustalık Telafi Programı" başlatılmıştır. Söz konusu programla daha önce liseden veya üniversiteden mezun olmuş olanlara 27 haftalık işletmede beceri eğitimiyle farklı alan/dallarda ustalık belgesi elde etme fırsatı sunulmuştur. Bu program aracılığıyla tüm dünyada problem alanı olarak belirlenen ne eğitimde ne istihdamda (NEET) oranının azaltılması hedeflenmiştir. Bu programa yönelik talep sebebiyle mesleki eğitim merkezi programı öğrenci sayısında artış yaşanmıştır. Programın süreli olması ve daha sonra programdan yararlanma şartlarında yapılan değişikliklerle telafi programındaki öğrenci sayısı azalmıştır. 2024 yılı Ekim ayı itibarıyla ustalık telafi programına devam eden öğrenci sayısı 1.658"dir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun "Denetleme ve ceza" başlıklı 41'inci maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre Bakanlığa bağlı eğitim kurumlarının dışında kamu ve özel kurum ve kuruluşlarında yapılan aday çırak, çırak ve kalfaların eğitimi ile işletmelerde yapılan mesleki eğitim, öğrencilerin bu eğitiminden sorumlu işletmelerin bağlı olduğu oda veya birliklerin temsilcilerinin katılımı ile Bakanlıkça; iş ortamı, sosyal güvenlik, iş güvenliği Strateji Geliştirme Başkanlığı ve sağlık şartları bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca denetlenir. Denetimle ilgili raporlar valiliğe verilir. Raporlarda belirtilen hususlar valilikçe değerlendirilir ve gereği yapılır. " hükmü yer almaktadır.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre öğrencilere mesleki eğitim yaptırmak için işyerinde usta öğretici bulunması şarttır. Öğrenciler, usta öğretici gözetiminde ve bir program dâhilinde işletmede beceri eğitimi alırlar. Öğrencilerin işletmede aldıkları beceri eğitimlerinin müfredata uygunluğu, görevlendirilen koordinatör öğretmenler tarafından düzenli olarak kontrol edilmektedir. Aynı yönetmelik hükümlerine göre il, ilçe ve okullarda kurulan işletme belirleme komisyonları beceri eğitimi yapılacak işletmelerin uygunluğunu değerlendirmektedir.
Mesleki Eğitim Merkezi Programı kapsamında, 3.10.2024 tarihine kadar 5*i ölümlü 31 iş kazası yaşanmıştır.
Bakanlığımızca, 02.02.2024 tarihli 95718711 sayılı ve 2024/36 No'lu Genelge 81 il valiliğine ve ilgili bakanlıklara gönderilmiştir. Bu Genelge ile okullarda ve işletmelerdeki iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin arttırılması, iş yerlerinin beceri eğitimi için öğrenci göndermeye uygun olup olmadığının ilgili komisyonlar tarafından yeniden kontrol edilmesi ve uygun şartları sağlamayan iş yerlerine beceri eğitimi için öğrenci gönderilmemesi talimatı verilmiştir.
İşletmelerin iş sağlığı ve güvenliği hususlarındaki sorumlulukları 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile birlikte ilgili diğer mevzuat hükümleri ile belirlenmiştir. İşletmelerin iş sağlığı ve güvenliği bakımından denetlenmesi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca yürütülmektedir.
İş kazası yaşanan işletmelere yönelik cezai yaptırımlar konusunda Bakanlığımızın yetkisi bulunmamakta, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde ve yargı organlarınca yürütülmektedir.
Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 138 No'lu Asgari Yaş Sözleşmesinin 6'ncı maddesinde yer alan "Bu sözleşme, çocuklar ve gençler tarafından genel, mesleki ve teknik eğitim için okullarda ve diğer eğitim kuruluşlarında yapılan işlere veya yetkili makamın varsa ilgili işçi ve işveren örgütlerine danışarak belirlediği koşullara göre işyerlerinde en az 14 yaşındaki kişilerin yaptıkları ve esas olarak bir okul ya da bir eğitim kuruluşunun sorumlu bulunduğu bir eğitim veya öğretim kursunun, yetkili makam tarafından onaylanmış olup büyük ölçüde veya tamamen bir işyerinde yürütülen bir eğitim programının veya eğitim veya meslek seçimini kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış bir yönlendirme ya da rehberlik programının ayrılmaz parçası olan işlere uygulanmaz. " hükmü ile asgari sözleşmenin asgari yaşa ilişkin hükümlerinin mesleki eğitimin ayrılmaz bir parçası olan işlerde uygulanmayacağını ortaya koymaktadır.