Şanlıurfa'nın Suruç ilçesinde çiftçilere sağlanan tarımsal desteklere ilişkin
Kaynak göster
Nejla Demir (DEM Parti), 17 Eylül 2024 tarihinde 7/17113 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Tarım ve Orman Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 49 gün sonra, 5 Kasım 2024).
Nejla Demir (DEM Parti, Ağrı). “Şanlıurfa'nın Suruç ilçesinde çiftçilere sağlanan tarımsal desteklere ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/17113, 17 Eylül 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-17113-sanliurfa-nin-suruc-ilcesinde-ciftcilere-saglanan-tarimsal-desteklere-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/dd382d98-033e-4fd6-a301-019204ecd5c6
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlığa iletildi
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 49 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 27 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Tarım ve Orman Bakanı İbrahim YUMAKLI tarafından Anayasa'nın 98'inci, İçtüzüğün 96'ıncı ve 99'uncu maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
AKP, tarım alanları ile birlikte diğer bütün alanlarda 22 yıldır uygulamış olduğu neoliberal politikalarla başta çiftçiler olmak üzere özellikle küçük üreticileri tasfiye etmektedir. Uygulanan neoliberal politikalarla birlikte Kürt sorunun çözümsüzlüğünden dolayı derinleşen yapısal sorunların çözülmemiş olması, tarımda ve gıdada çözümü gerçekten güç sorunlarla karşı karşıya kalarak küresel tarım ve gıda krizinin merkezinde yerini almaktadır.
Sürdürülen bilinçli politikalarla küçük ve orta ölçekli tarımsal üretim önemli ölçüde tasfiye edilerek büyük sermaye şirketlerine alan açılmaktadır. Tarım alanlarının imara açılmasıyla birlikte Trakya'nın iki katı kadar olan tarım alanı inşaat sermayesine peşkeş çekilirken kırsaldaki genç nüfus metropollere göç etmek zorunda kaldı, çiftçinin yaş ortalaması 55-60 arasında, girdi fiyatları marketlerde artarken çiftçinin ürünü tarlada maliyetinin altında dahi alıcı bulamıyor.
Gerekçenin tamamını göster (10 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
AKP, 22 yıldır uygulamış olduğu yanlış tarım politikalarıyla çiftçiyi, üretici olmaktan çıkararak çiftçiyi adeta "tarla bekçisi" durumuna düşürmüştür. i e Urfa-Suruç"taki Topçu Gündaş Suruç Sulama Birliği'nin pamuk sulaması için belirlediği dönüm başına su ücreti, 2 000 TL olarak belirlenmiş, arada enflasyon farkı olmazsa dahi çiftçinin 2024 yılı için alacağı 1272 TI.'lik 'destek sulama suyunun maliyetini dahi karşılayamamaktadır.
Üstelik destekleme ödemesi bir sonraki yılda yani 2025 yılında ödenecektir.
Pamuk üretici ve diğer çiftçilerin temel üretim maliyetleri olan mazot, ilaç, gübre ve elektrik gibi girdi maliyetler de hesaplanınca çiftçiye verilen desteğin bir karşılığı olmadığı açıkça anlaşılıyor.
Bu yanlış uygulamalar çiftçiye üretimden uzaklaşmaktan başka bir seçenek bırakmamaktadır. Bu maliyet karşısında tarlasını 2 yıl ekemeyen çiftçinin tarlası gasp edilerek ulusal ve çok uluslu şirketlere peşkeş çekilecektir.
Örneğin (24 Ağustos 2024 tarih ve 32642 sayılı resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren destekleme yönetmenliğine göre; 2024 için pamuk üreticisine verilecek bitkisel üretim desteği kilo başına 160,00 Kış. olarak belirlenmiştir. Dönüm başına sadece 500 kilo için destek ödendiği için pamuk üreticisi dönüm başına 800 TL primi desteği ve 472,00 TL ile birlikte 2024 yılı için toplam 1.272 TL bitkisel üretim destek almayı hak etmektedir. Üstelik bu desteği 2025 yılında alacağı için enflasyon karşında bu destek de eriyip gidecektir. Bununla birlikte Urfa-Suruç'taki Topçu Gündaş Suruç Sulama Birliği'nin pamuk sulaması için belirlediği dönüm başına su ücreti, 2 000 TL. Yani arada enflasyon farkı olmazsa dahi almış olduğu destek (1272 TL) su maliyetini dahi karşılamamaktadır. Üstelik destekleme ödemesi bir sonraki yılda yani
2025 yılında ödenecektir.
Aynı durum diğer bütün tarımsal ürünler için söz konusudur; Topçu Gündaş Suruç Sulama Birliği tarafından Antep fıstığının dönüm başı sulama bedeli 700, Arpa-Buğday 800, Mısır ise 1500 TL olarak belirlenmiştir. Bu konuda Suruçlu çiftçiler tarafından ifade edilen bir başka önemli itiraz ise Harran'da dönüm başı suyun maliyeti 300 TL olarak belirlenirken Suruç'ta neden 2000 TL olarak belirlenmesine ilişkindir. Çiftçiler ile birlikte kamuoyu Aynı ilde olan bu iki ilçede maliyet farkının bu kadar yüksek olmasının gerekçesini sormaktadırlar.
Pamuk üretici ve diğer çiftçilerin temel üretim maliyetleri olan mazot, ilaç, gübre ve elektrik gibi girdi maliyetler de hesaplanınca çiftçiye verilen desteğin bir karşılığı olmadığı gibi çiftçinin üretimden uzaklaşmasında başka bir seçenek kalmamaktadır. Dolayısıyla bu maliyet karşısında tarlasını 2 yıl ekemeyen çiftçinin tarlası gasp edilerek ulusal ve çok uluslu şirketlere peşkeş çekilecektir.
Buradan da anlaşılacağı gibi AKP'nin 22 yıl boyunca sermaye lehine bilinçli bir şekilde uyguladığı politikalarının son aşaması olan küçük ve orta ölçekli çiftçilerin tasfiye edilerek tarım alanların sermayeye peşken çekilmesinin son aşaması uygulanmaktadır.
Bu bağlamda;
SORULAR
Urfa-Suruç'taki Topçu Gündaş Suruç Sulama Birliği tarafından sulama suyunun maliyetini hangi ölçütlere göre hesaplanmıştır?
Pamuk sulaması için belirlenen dönüm başına su ücreti 2 000 TL. Yani arada enflasyon farkı olmazsa dahi 2024 yılı için çiftçiye ödenecek (ödeme 2025 yılında yapılacak) destek (1272 TL) sulama suyunun maliyetini dahi karşılamadığı dikkate alındığında, çiftçiye verilecek desteklemeler belirlenirken gerçekçi bir maliyet-destek hesabı yapılmamasının gerekçesi nedir?
Harran ilçesinde sulama suyunun maliyetinin dönüm başı 300 TL olarak belirlendiği iddiası doğru mudur? Doğru ise aynı ilde olan iki ilçe arasında su tahsis maliyetin bu kadar farlılık göstermesinin gerekçesi nedir?
Desteklemelerin sadece sulama suyunun maliyetini karşılamadığı açıkça anlaşılmakla birlikte mazot, ilaç, gübre, elektrik, işçilik ve diğer maliyetler göz önünde alındığında söz konusu desteklemelerin yetersiz olduğu açıkça görülmektedir. Bu durumda destekleme katsayıları belirlenirken maliyet giderleri hangi ölçütlere göre hesaplanmıştır? Destekleme katsayısında bir revizyona gidilecek midir? Bu durumda, 2025 yılı destekleme katsayısı 244 olarak belirlenmiş ancak enflasyonun ve maliyetlerin bu kadar hızlı bir şekilde arttığını göz önüne alındığında destekleme katsayının sürekli ve gerçekçi bir şekilde güncellenmesi gerekmektedir. Ancak her yıl katsayının güncellenmesi ile ilgili belirsizlik en büyük sorun olacağı anlaşılmaktadır. Destekleme katsayısı her yıl hangi kriterler dikkate alınarak artırılacaktır? Çiftçinin alacağı desteklemenin bir yıl sonra ödenmesi, yapılan desteklemelerin enflasyon karşısında hem erimiş olacak hem de ihtiyacı olduğu dönemde çifti söz konusu desteği alamamaktadır. Dolayısıyla destekleme ödemelerinin üretim yılı içerisinde verilmemesinin gerekçesi nedir? Buna ilişkin bir düzenleme yapılacak mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)İbrahim Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanı ·
Ülkemizde tarımsal üretimi artırmak, verim ve kaliteyi yükseltmek, sürdürülebilirliği sağlamak, kayıtlılığı artırmak ve çevreye duyarlı alternatif tarım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik çiftçilere tarımsal desteklemeler verilmekte ve projeler yürütülmektedir.
Değişen ulusal ve uluslararası koşullara göre destekleme programlarında yapılacak düzenlemeler, destekleme programlarının esasları ve araçları, bunların bütçe ödenek ihtiyaçları 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun amir hükümleri çerçevesinde belirlenmekte ve destekleme uygulamaları Bakanlığımız tarafından yürütülmektedir.
Gübrede 9518 olan KDV oranı 10 Şubat 2016 tarihli Resmi Gazete"de yayımlanan düzenleme ile kaldırılmıştır. 2017 yılında başlayan uygulama ile stratejik ürünlerde mazot maliyetinin "050si karşılanmaya başlanmıştır.
2024 Yılında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 24.08.2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Diğer taraftan kimyevi gübre kullanım etkinliğinin artırılması ve ülkemiz kaynakları kullanılarak yerli imkânlarla üretilen organik ve organomineral gübrelerin kullanımının teşvik edilerek hem çevre kirliliğinin azaltılması ve hem de topraklarımızın sağlığını koruyarak sürdürülebilir tarımın devamını sağlamak amacıyla ilk defa 2019 üretim sezonundan itibaren gübre desteğine ilave olarak, organik ve organomineral gübre kullanan çiftçilerimize dekara 10 TL gübre desteği verilmeye başlanmıştır. Söz konusu destek miktarı, 2024 üretim sezonunda dekara 40 TL olarak belirlenmiştir.
2024 yılı itibarıyla üreticilere verilen tarımsal destekler;
Bitkisel üretimin desteklenmesi,
Hayvansal üretimin desteklenmesi,
Kırsal kalkınmanın desteklenmesi,
Su ürünleri üretiminin desteklenmesi,
Tarımsal araştırma ve geliştirmenin desteklenmesi olarak 5 ana başlık altında toplanmıştır.
Söz konusu desteklemelerden desteğin türüne göre ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli şartları yerine getiren ve başvuru süresi içerisinde müracaat yapan üretici, yetiştirici ve yatırımcılar yararlanmaktadır.
Bakanlığımızca 2024 üretim sezonunda desteklenen havzalarda yetiştirilen pamuk için dekara 472 TL mazot ve gübre desteği, dekara 40 TL katı organik ve organomineral gübre desteği, dekara 55-110 TL organik tarım desteği veya iyi tarım uygulamaları desteği ve ürün satışını gerçekleştiren üreticilerimize 1,6 TL/kg fark ödemesi desteği verilmektedir.
Ayrıca ürünlerini lisanslı depolarda muhafaza eden üreticilere ilave kira, nakliye ve analiz ücreti desteği ödenmektedir.
Tarımsal destek ödemelerinden sertifikalı tohum kullanım, çiğ süt, tiftik, ipek böceği, hayvan gen kaynakları, hayvan hastalıkları tazminatı gibi destekler yılı içinde ödenmektedir. Ayrıca hububat, baklagil ve dane mısır desteklerinin ödemelerine de bütçe imkanları doğrultusunda üretim yılı içinde başlanabilmektedir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Bazı destek ödemelerinde ise üretimi takiben mevzuat ile belirlenen kontrol ve destek başvuru süreci gibi işlemlerin tamamlanması sonrasında ödeme yapılabilmektedir.
2024 yılı tarımsal destek bütçesi 91,5 milyar TE olup çiftçilerimize Ekim ayı başı itibarıyla 72,3 milyar TL ödenmiştir.
Tarım politikalarının amaçları, ilkeleri ve öncelikleri doğrultusunda tarım sektörüyle ilgili politikaların planlanmasına yönelik 5488 sayılı Tarım Kanunu'nun 7'nci maddesinde değişikliğe gidilmiştir. Bahse konu kanuni düzenlemeye istinaden "Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelik" yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Yapılan düzenlemeyle ürünlerin arz ve talep miktarı dikkate alınarak tarım havzası veya işletme bazında ürün veya ürün gruplarının en uygun yerde üretilmesi sağlanacak, ilin ekolojisine uygun ve suyu merkeze alan bir anlayış çerçevesinde oluşturulacak bitkisel üretim deseninde stratejik ürünler önceliklendirilecektir.
8859 sayılı 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı kapsamında bitkisel üretimde yeni destekleme modeline ilişkin hususlar düzenlenmiştir.
Cumhurbaşkanı Kararı ile tarımsal üretimin ve gıda arz güvencesinin sürdürülebilirliğinin sağlanması, üretim planlamasına katkı sağlaması, verim ve kalitenin artırılması, tarımsal üretimde çevreci yaklaşımların benimsenmesi ve uygulanan politikaların etkinliğinin artırılması amaçlanmıştır.
Bu kapsamda, ülke ibtiyacının yurt içi üretimle karşılanabilmesi için verim ve kalitenin artırılması, kayıtların güncel tutulması ile üretim sürecinde yaşanan maliyet artışları ve fiyat istikrarsızlıkları gibi olumsuz koşullardan üreticilerin korunması hedeflenmektedir.
Bu Cumhurbaşkanı Kararı ile;
"e İlk defa bitkisel üretim destekleri 3 yıllık ve üretim döneminden önce açıklanmıştır. Destek kalemlerinde sadeleştirmeye gidilerek, bitkisel üretim yapan Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı tüm üreticilerimizin destek alması sağlanmıştır.
"e Üretim planlaması kapsamındaki stratejik ürünlere ilave destek verilecektir. e Sukısıtı olan havzalarda münavebeye uygun üretime ilave destek sağlanacaktır. e Kamukuruluşları tarafından ıslah edilen (yağlık ayçiçeği, dane mısır, pamuk ve patates) milli tohumla üretim yapan üreticilerimiz ilave destek alacaktır. e" Destek tutarları girdi maliyetlerindeki değişikliklere göre her yıl güncellenecektir. e Çiftçilerimiz üretime karar vermeden önce, hangi havzada, hangi ürüne, ne kadar destek alacağını bilerek planlı şekilde faaliyete başlayabilecekler ve bu sayede plansız üretimin getirdiği birtakım olumsuzluklardan etkilenmeyecektir.
Bitkisel üretimin desteklenmesi programıyla çiftçilere temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme destekleri verilecektir.
Temel destek ve planlı üretim desteği ile planlama kapsamındaki ürünlere belirlenen havzalarda ekim yapıldığı takdirde kullanılan mazotun tamamı, gübrenin ise yarısı nakdi olarak verilecektir. Bununla birlikte, su kısıtı olan yerlerde yine belirlenen şartlara uygun üretim yapan üreticilerimizin kullandığı mazot ve gübrenin tamamı nakdi olarak verilecektir. Strateji Geliştirme Başkanlığı
Yem bitkileri üretim planlaması kapsamına alınmış olup tüm havzalarda desteklenecektir. Süt havzası olarak belirlenen illerde yem bitkisi üreten çiftçilere ilave 9050 planlı üretim desteği ödenecektir. Diğer taraftan su kısıtının olduğu 11 ilin 52 ilçesinde ise planlama kapsamında az su tüketen arpa, buğday, yağlık ayçiçeği, aspir, fiğ, mercimek, nohut ve yem bezelyesi üreten çiftçilerimize ise gübre maliyetinin kalan "050'lik kısmı da yer altı su kısıtı desteği olarak verilecektir. Böylece bu bölgelerde üretim planlamasına uygun ekim yapan üreticilerin mazot ve gübre maliyetinin 90100*ü desteklenecektir. Çiftçilerimize bitkisel üretim destekleri nakdi olarak ödenecektir.
Verim ve kaliteyi artırmak için sertifikalı tohum kullanım, sertifikalı/standart fidan kullanım, organik tarım, iyi tarım uygulamaları, katı organik-organomineral gübre destekleri verilmeye devam edilecektir.
Tarımda kullanılan suyun etkin kullanımını sağlamak üzere, Bakanlığımızca 2007 yılından itibaren bireysel tarla içi modern sulama sistemlerine hibeye esas mal alım tutarı 3 milyon TL'yi geçmemek üzere 9050 oranında hibe desteği sağlanmaktadır.
Sulamada enerji ihtiyacının karşılanması amacıyla güneş enerjili sulama sistemi kurulması ve tarımsal sulama amaçlı güneş enerji sistemlerine 9050 hibe desteği verilerek elektrik yerine güneş enerjisi ile sulama yapılmasına imkân sağlanmaktadır.
8038 ve 8039 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararları kapsamında 01.01.2024-31.12.2026 tarihleri arasında Ziraat Katılım Bankası A.Ş. ile T.C. Ziraat Bankası A.Ş. ve Tarım Kredi Kooperatiflerinden 28 farklı konuda *025-90100 aralığında Hazine faiz/kâr payı destekli yatırım ve işletme kredi/finansmanı kullanımı yapılabilmektedir.
Bu doğrultuda; basınçlı sulama sistemleri ve tarımsal yenilenebilir enerji yatırımlarına 90100 faiz/kâr payı desteği verilmektedir.
Tarımsal sulamada, su israfını önlemek amacıyla Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğümüzce (TAGEM) hazırlanan "Sulama Yönetimi ve Bitki Su Tüketimi (TAGEM SuET)" yazılımı sayesinde pamuk tarımında sulamada ihtiyaç duyulan su miktarının hesaplanması ve sulama zamanının programlaması ile optimum su tüketimi sağlanmaktadır.
6172 sayılı Sulama Birlikleri Kanunu kapsamında kurulmuş "Kamu Tüzel Kişiliğine" haiz sulama birliklerince; tesislerin işletme, bakım, onarım, yönetim ve yenileme hizmetlerinin yapılması, sulama suyunun hizmet sahasının mansap noktasına kadar akış güvenliğinin sağlanması, mevcut su potansiyeline göre gerçek ihtiyaçlar nispetinde mücbir bir sebep olmadıkça talep edilen suyun tüm birlik üyelerine ulaştırılmasının sağlanması, sulama sezonu içinde ortaya çıkabilecek arızaların sulamayı aksatmayacak ve su kullanıcılarını mağdur etmeyecek sürede giderilmesi, tarımsal konularda faaliyet gösteren kurumlarla iş birliği yaparak araştırma, geliştirme ve eğitim çalışmalarında bulunulması, tesisin geliştirilmesi ve yeni projeler yapılması gibi faydalar sunulmaktadır.
Su kullanım hizmet bedellerindeki revizyon çalışmaları ilgili mevzuat kapsamında kâr gayesi güdülmeden birliğin bütçe denkliği esas alınarak belirlenmektedir. Ayrıca hizmet bedelleri ekili/dikili ürün su ihtiyacına göre de farklılık gösterebilmektedir.
Topçu Gündaş Sulama Birliği pompajlı bir sulama tesisi olup enerji gideri cazibeli sulama tesislerine göre yüksektir.
Strateji Geliştirme Başkanlığı
Sulama Birliği sahasında kalan ve sulama birliğine üye olarak birlik ile sözleşme yapan üreticilerimize;
Yağmurlama ve damla sulama indirimi 9050'ye kadar,
Kendi imkânları ile sulama yapanlara 9050'ye kadar, e İkinci ürün indirimi 9620'ye kadar,
Erken ödemeyi teşvik amacı ile erken ödemelerde TÜFE oranı kadar indirim uygulanmaktadır.
İbrahim YUMAKLIBakan