MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve gerçekleşen iş kazalarına ilişkin
Kaynak göster
Gülcan Kış (CHP), 11 Ekim 2024 tarihinde 7/18302 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 34 gün sonra, 14 Kasım 2024).
Gülcan Kış (CHP, Mersin). “MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve gerçekleşen iş kazalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/18302, 11 Ekim 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-18302-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilere-ve-gerceklesen-is-kazalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/e9b7652a-8f22-46fe-b136-01928b7048e4
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- Bakanlığa iletildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 34 gün, bakanlığa iletilmesinden cevaba 29 gün. Tarihler TBMM kaydından ve cevap yazısından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Anayasa'nın 98 inci ve TBMM İçtüzüğü'nün 96 ncı maddeleri gereğince Milli Eğitim Bakanı Yusuf TEKİN tarafından yazılı olarak cevaplandırılmasını saygılarımla arz ederim.
Gülcan KIŞ Mersin Milletvekili
Son yıllarda Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) çatısı altında çocuk işçiliğinin artması ve bu çocukların eğitim adı altında ucuz iş gücü olarak kullanılması, toplumda ciddi endişelere yol açmıştır. Özellikle 2016 ve 2021 yıllarında yapılan yasal düzenlemeler sonucunda, çocukların eğitim süreçleri boyunca işyerlerinde yoğun şekilde çalıştırılması yasal zemin kazanmış, bu da çocuk işçiliğini meşrulaştıran bir ortam yaratmıştır.
Gerekçenin tamamını göster (5 paragraf daha)Gerekçeyi kısalt
Milli Eğitim Bakanlığı'nın denetim eksiklikleri, küçük işletmelerde çalışan çocukların iş güvenliği ve sağlığına yönelik önlemlerin yetersiz olması, çocuk işçiliği ile ilgili yaşanan iş kazalarının ve iş cinayetlerinin artmasına sebep olmuştur. İSİG Meclisi tarafından hazırlanan raporlara göre, 2013-2023 yılları arasında en az 671 çocuk işçi, iş kazalarında hayatını kaybetmiştir. Bu veriler, MESEM sisteminin işleyişi ile ilgili olarak acil önlemler alınması gerektiğini göstermektedir.
Bu bağlamda, Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) özelinde çocuk işçiliği ve bu sistemin çocuk haklarına, eğitim hakkına, iş güvenliğine yönelik etkilerine ilişkin aşağıdaki soruların yanıtlanması büyük önem taşımaktadır.
I. MESEM kapsamında eğitim görmekte olan öğrencilerin çalışma koşullarına dair Milk. ll çe marne
Eğitim Bakanlığı tarafından herhangi bir denetim veya düzenleme yapılmakta. midir?
Yapılıyorsa bu denetimlerin kapsamı nedir?
SORULAR
MESEM kapsamında çalışan çocukların iş kazalarına maruz kalmalarını önlemek amacıyla alınan tedbirler nelerdir? MESEM kapsamında çalışırken iş kazası geçiren çocuklar genellikle hangi yaralanmalarla karşılaşıyorlar? Bu öğrencilerin iş güvenliği konusunda eğitim alması zorunlu mudur?
İş kazası geçiren çocuklar, haklarını biliyor mu? Kaza sonrası yasal haklarını talep edebiliyorlar mı? Yaralanma sonrası çocukların psikolojik ve fiziksel rehabilitasyonu için bir destek mekanizması var mı? Yaralanan çocuklar yaşadıkları kazalar hakkında işyerinde ya da okulda bir raporlama sürecine dahil ediliyorlar mı?
2013-2023 yılları arasında iş kazalarında hayatını kaybeden çocuk işçi sayısının en az 671 olduğu raporlarla ortaya konmuştur. Bu sayıların önlenmesi amacıyla Bakanlığınızın uygulamaya koyduğu herhangi bir program veya strateji var mıdır?
18 yaşın altındaki çocukların, okulda olmaları gereken yaşlarda sanayide ve hizmet sektöründe işçi olarak çalıştırılmasının çocuk haklarına aykırı olduğu göz önüne alındığında,
Bakanlığınız bu durumu nasıl değerlendirmektedir?
Çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik olarak MESEM programının revize edilmesi
. planlanmakta mıdır? Programın, çocukların eğitim hakkını koruyacak şekilde yeniden düzenlenmesine dair bir çalışmanız bulunmakta mıdır?
MESEM" de çalıştırılan çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimlerini olumsuz etkileyen bu sistemin genişletilmesi yerine alternatif mesleki eğitim modelleri geliştirilmesi düşünülmekte midir?
Çocuk işçilerle ilgili denetimlerin yetersizliği ve işyerlerindeki denetimlerin düşük düzeyde olması göz önüne alındığında, MESEM kapsamında çocukların çalıştırıldığı iş yerlerinde etkin ve kapsamlı denetimler yapılması amacıyla herhangi bir girişim planlanmakta mıdır?
MESEM programı ile ilgili olarak iş kazalarına dair veriler toplanmakta mıdır? Bu verilere dayalı olarak çocuk işçilerle ilgili yapılmış bilimsel veya istatistiki bir araştırma bulunmakta mıdır?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
H480393 İlgi :a)16/10/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1513245 sayılı yazınız. 2148091
b) 16/10/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1513275 sayılı yazınız. H18072 İL ax 28
c) 17/10/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1514450 sayılı yazınız.
ç) 22/10/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1515486 sayılı yazınız. 711899" d)23/10/2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1518331 sayılı yazınız. 7/1806" 721183524 ev 29
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç-d)'de kayıtlı yazıyla iletilen Aydın Milletvekili Süleyman BÜLBÜL'ün 7717230, Eskişehir ( Milletvekili Utku ÇAKIRÖZER'in 7/17239, İstanbul Milletvekili Kezban KONUKÇU"nun 7/17385, Şırnak Milletvekili Nevroz UYSAL ASLAN"ın 7117393, Şanlıurfa Milletvekili Mahmut TANAL'ın 7/17531, Muş Milletvekili Sümeyye BOZ'un 7/18039, Şanlıurfa Milletvekili Ferit ŞENYAŞAR"ın 7/18051, Tekirdağ Milletvekili Selcan TAŞÇI'nın 7/18052, İstanbul Milletvekili Çiçek OTLU'nun 7718064, Çanakkale Milletvekili Rıdvan UZ'un 7/18067, Mersin Milletvekili Gülcan KIŞ'ın 7/18302 ve Gaziantep Milletvekili Melih MERİÇ'in 7/18303 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek?te sunulmuştur.
Eğitim Bakanı
Strateji Geliştirme Başkanlığı 718302 ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM) kökleri Anadolu da 11, yüzyıldan 15. yüzyıla kadar sanat, ticaret ve ekonomi alanlarında ışık tutan esnaf ve sanatkâr kurumu niteliğindeki Ahilik kültürüne dayanan iş yeri tabanlı mesleki eğitimi öne çıkaran bir programdır. Cumhuriyet sonrası çıraklık eğitimine ilişkin ilk yasal düzenleme 1977'de 2089 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunu ile yapılmış, 1986'da çıkarılan 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile çırak, kalfa ve ustaların eğitimi ile okullarda ve işletmelerde yapılacak mesleki eğitime ilişkin esaslar belirlenmiştir. Çıraklık eğitimi, 02.12.2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun ile zorunlu örgün ortaöğretim kapsamına alınmıştır. 1977 yılından bugüne mesleki eğitim merkezleri bir mesleki ve teknik eğitim program türü olarak uygulanmaya devam etmektedir.
Mesleki eğitim merkezi programı, örnekleri farklı ülkelerde de bulunan iş yeri tabanlı mesleki eğitim programı olarak uygulanmaktadır. Bu programda öğrenciler teorik eğitimlerini okulda pratik eğitimlerini ise işletmelerde usta öğretici gözetiminde ve koordinatör öğretmenlerin kontrolünde belirli bir program dâhilinde almaktadırlar, Mesleki eğitim merkezi programının işletmeler ile kurulmuş olan organik bağı ve iş birliği neticesinde öğrencilerin mesleki bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişmesine büyük ölçüde olumlu etkisi olduğu değerlendirilmektedir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre öğrencilere mesleki eğitim yaptırmak için işyerinde usta öğretici bulunması şarttır. Öğrenciler, usta öğretici gözetiminde ve bir program dâhilinde işletmede beceri eğitimi alırlar. Öğrencilerin * işletmede aldıkları beceri eğitimlerinin müfredata uygunluğu, görevlendirilen koordinatör öğretmenler tarafından düzenli olarak kontrol edilmektedir. Aynı yönetmelik hükümlerine göre il, ilçe ve okullarda kurulan işletme belirleme komisyonları beceri eğitimi yapılacak işletmelerin uygunluğunu değerlendirmektedir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun "Denetleme ve ceza" başlıklı 4'inci maddesinde "Bu Kanun hükümlerine göre Bakanlığa bağlı eğitim kurumlarının dışında kamu ve özel kurum ve kuruluşlarında yapılan aday çırak, çırak ve kalfaların eğitimi ile işletmelerde yapılan mesleki eğitim, öğrencilerin bu eğitiminden sorumlu işletmelerin bağlı olduğu oda veya birliklerin temsilcilerinin katılımı ile Bakanlıkça; iş ortamı, sosyal güvenlik, iş güvenliği ve sağlık şartları bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca denetlenir. Denetimle ilgili raporlar valiliğe verilir. Raporlarda belirtilen hususlar valilikçe değerlendirilir ve gereği yapılır. " hükmü yer almaktadır.
İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerimizin işletmelerde mesleki eğitim/staj faaliyetlerinde iş sağlığı ve güvenliği hususunda gerekli tedbirlerin alınması amacıyla Bakanlığımızca 02.02.2024 tarihli 95718711 sayılı ve 2024/36 No'lu Genelge ile okullarda ve işletmelerdeki iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin arttırılması, iş yerlerinin beceri eğitimi için öğrenci göndermeye uygun olup olmadığının ilgili komisyonlar tarafından yeniden kontrol edilmesi ve uygun şartları sağlamayan iş yerlerine beceri eğitimi için öğrenci gönderilmemesi talimatı verilmiştir.
İş kazası geçiren çocukların yasal haklarını talep etme konusunda herhangi bir engel bulunmamaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Alan/bölüm, atölye ve laboratuvar şeflerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 85. maddesinin () fıkrasında yer alan "İş kazası veya kişi alan/bölüm, atölye, laboratuar ya da iş ekipmanını Strateji Geliştirme Başkanlığı zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayların meydana gelmesi durumunda, usulüne uygun olarak rapor hazırlayıp yazılı olarak müdüre bildirir. " hükmü kapsamında kazaların bildirilmesi gerekmektedir. İş kazası ve meslek hastalıklarının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatına göre yapılmaktadır, Öğrenciler, işletmelerde mesleki eğitim/staj uygulamasına başlamadan önce işletmede yapılacak mesleki eğitimin/Stajın esaslarını düzenlemek amacıyla İşletmelerde Mesleki Eğitim/Staj Sözleşmesi işletme, veli ve okul müdürü tarafından imzalanmaktadır. Söz konusu sözleşmede, iş kazası ve meslek hastalığı durumunda yapılacaklar, öğrencinin izin, ücret ve sigortalılık bilgileri, öğrencinin devam ve disiplin durumu, tarafların görev ve sorumluluklarına ilişkin bilgiler yer almaktadır. Mesleki Eğitim Merkezi Programı kapsamında, 2024 yılı Kasım ayına kadar 5*i ölümlü 31 iş kazası yaşanmıştır.
Ülkemizin nitelikli iş gücü ihtiyacı çerçevesinde öğrencilerin ilgi, istek, yetenek ve kişilik özelliklerinin ortaya çıkarılması, başarılı ve mutlu olabilecekleri bir mesleği seçmeleri için meslekler hakkında bilgilendirilmeleri, eğitim sistemi ile çalışma hayatı arasındaki ilişkinin güçlendirilmesi ülkemiz insan kaynağının geliştirilmesi açısından büyük önem arz etmektedir. Bu kapsamda Mesleki eğitim merkezleri, ülkemizin meslek sahibi insan ihtiyacını karşılayabilmek adına çalışmalarını sürdürmektedir.
Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 138 No'lu Asgari Yaş Sözleşmesi'nin 6'ncı maddesinde yer alan "Bu sözleşme, çocuklar ve gençler tarafindan genel, mesleki ve teknik eğitim için okullarda ve diğer eğitim kuruluşlarında yapılan işlere veya yetkili makamın varsa ilgili işçi ve işveren örgütlerine danışarak belirlediği koşullara göre işyerlerinde en az 14 yaşındaki kişilerin yaptıkları ve esas olarak bir okul ya da bir eğitim kuruluşunun sorumlu bulunduğu bir eğitim veya öğretim kursunun, yetkili makam tarafından onaylanmış olup büyük ölçüde veya tamamen bir işyerinde yürütülen bir eğitim programının veya eğitim veya meslek seçimini kolaylaştırmak amacıyla hazırlanmış bir yönlendirme ya da rehberlik programının ayrılmaz parçası olan işlere uygulanmaz. " hükmü ile asgari sözleşmenin asgari yaşa ilişkin hükümlerinin mesleki eğitimin ayrılmaz bir parçası olan işlerde uygulanmayacağını ortaya koymaktadır.