MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve gerçekleşen iş kazalarına ilişkin
Kaynak göster
Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti), 7 Şubat 2024 tarihinde 7/9582 esas numaralı yazılı soru önergesi verdi; muhatap: Millî Eğitim Bakanlığı. TBMM’nin kaydına göre süresi geçtikten sonra cevaplandı (verilişinden 47 gün sonra, 25 Mart 2024).
Gülüstan Kılıç Koçyiğit (DEM Parti, Kars). “MESEM aracılığıyla çalıştırılan öğrencilere ve gerçekleşen iş kazalarına ilişkin”. TBMM 28. Dönem yazılı soru önergesi 7/9582, 7 Şubat 2024. Vekilpedia: https://vekilpedia.com/soru-onergesi/7-9582-mesem-araciligiyla-calistirilan-ogrencilere-ve-gerceklesen-is-kazalarina-iliskin (erişim: 15 Ekim 2026). TBMM kaydı: https://www.tbmm.gov.tr/Denetim/Yazili-Soru-Onergesi-Detay/33dff06d-9136-4c4b-8f45-018d83fdeda4
ÖNERGENİN YOLCULUĞU
- TBMM'ye verildi
- 15. gün
- Bakanlık cevapladı
Verilişten cevaba 47 gün. Tarihler TBMM kaydından.
Önerge metni
PDF’ten yazıya döküldü · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Aşağıdaki sorularımın Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin tarafından Anayasanın 98. ve
İçtüzüğün 96. ve 99. maddeleri gereğince yazılı olarak cevaplandırılmasını arz ederim.
SORULAR
02.2024
MESEM (Mesleki Eğitim Merkezi), Türkiye'de mesleki eğitimi sağlamak amacıyla oluşturulduğu belirtilen ancak, uygulama çerçevesinde çocukların içleştirilmesini, çocuk hakları ihlallerini ve çocukların sözde eğitim almak için görevlendirildikleri iş yerlerinde hayatlarını kaybetmesi gibi ciddi sorunları da beraberinde getirmektedir.
MESEM'in en önemli sorunlarından biri, çocukların işçileştirilmesine yasal bir kılıf sağlamasıdır. Yasal düzenlemelerle, mesleki eğitim adı altında çocukların çalıştırılması hukuki hale gelmiş ve bu durum çocukların işçileştirilmesi oranının artmasına neden olmaktadır. 12 yıl kesintisiz temel eğitimin 4*4*4 şeklinde bölünmesiyle, çocuklar eğitimden koparılarak, MESEM kapsamında çalışmaya teşvik edilmektedir.
MESEM'de staj yapan öğrencilerin çalışma koşulları ve güvenliği yeterince denetlenmemektedir. Bu durum, iş cinayetlerine davetiye çıkarmaktadır. Denetimsizlik nedeniyle, çocuklar tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalıştırılarak ciddi sağlık riskleri ile karşı karşıya bırakılmaktadır.
MESEM kapsamında çalıştırılan çocuklar, haftada sadece bir gün okula gitmekte ve geri kalan dört günde işyerlerinde çalıştırılmaktadır. Bu durum, çocukların eğitimden kopmalarına ve verimli bir eğitim alamamalarına yol açmaktadır.
MESEM uygulaması, özellikle yoksul ailelerin çocuklarını, düşük ücretle çalıştırılarak ekonomik sıkıntılarına çözüm arayan bir kaynak olarak görmelerine neden olmaktadır.
Bu durum, çocukların eğitim hakkının ihlal edilmesine ve sömürülmelerine yol açmaktadır.
MESEM kapsamında çalıştırılan çocukların iş kazası veya meslek hastalığı durumlarında yeterli sigorta ve güvence sağlanmamaktadır. Bu durum, çocukların yaşadığı riskleri artırmaktadır.
Şubat ayının ilk haftasında, 17 yaşındaki Murat Can Eryılmaz, MESEM kapsamında çalıştırıldığı inşaatın 8. katından düşerek vefat etmiştir. Ocak ayı içinde, 15 yaşındaki öğrenci Erol Can Yavuz Kütahya'da, staj gördüğü atölyede üzerine sunta blokları devrilmesi, 14 yaşındaki Arda Tonbul Özkanlar Metal Demir firmasında MESEM kapsamında çalıştırıldıkları işyerlerinde hayatlarını kaybetmiştir.
Aralık ayında da yine MESEM kapsamında staj yapan Ömer Çakar, Ulaş Dumlu ve çıraklık yapan Ömer Girgin iş cinayetlerinde benzer şekilde hayatlarını kaybetmişlerdir. 2023 yılında, en az 54 çocuk, işçileştirilerek iş cinayetlerinde yaşamını yitirmiştir.
MESEM uygulaması, mesleki eğitimi teşvik etme amacına hizmet etmek yerine çocukların işçileştirilmesini ve çocuk hakları ihlallerini artıran bir sistem olarak görülmektedir. Bu sorunların çözümü için daha sıkı denetim mekanizmaları kurulması, çocuk işçiliğini yasal olarak engelleyen düzenlemelerin yapılması ve eğitim hakkının güvence altına alınması gerekmektedir. Ayrıca, toplumda çocukların yüksek yararını önceliklendiren ve çocuk haklarını korumayı temel alan bir yaklaşım ve davranış bütünün oluşması için adımlar atılmalıdır.
Bu bağlamda;
Yaşanan ihlaller ve çocuk cinayetlerinin ardından MESEM uygulamasını sonlandırmayı planlıyor musunuz?
MESEM'de staj yapan öğrencilerin çalışma koşulları ve güvenliğinin denetim prosedürleri nelerdir?
Denetim mekanizmalarını güçlendirmek ve çocukları iş cinayetlerine karşı daha etkili bir şekilde korumak için planlarınız nelerdir?
MESEM kapsamında çalıştırılan çocukların okula devam yüzdeleri nelerdir?
MESEM kapsamında haftanın sadece 1 günü okula giden öğrencilerin aldığı kültür dersleri ve nelerdir? Bu derslerin öğrencilerin mezuniyetlerine kadar uygulama boyunca aldığı tüm eğitime oranı nedir?
MESEM kapsamında çalıştırılan çocukların eğitimden kopmamaları ve verimli bir okul eğitimi almaları için bir düzenleme yapmayı planlıyor musunuz?
MESEM uygulamasının özellikle yoksul ailelerin çocuklarını ekonomik sıkıntılara çözüm olarak görmelerine neden olan unsurları ele almayı ve düzeltmeyi planlıyor musunuz?
MESEM kapsamında çalıştırılan çocukların "iş kazası" veya meslek hastalığı durumlarında yasal güvenceleri ne boyuttadır? Bu konuda iyileştirme veya düzenlemeyi planlıyor musunuz?
MESEM uygulamasının çocuk işçiliğini ve iş cinayetlerini teşvik ettiği yönündeki eleştirilere karşı nasıl bir strateji izlemeyi planlıyorsunuz?
Toplumda çocukların yüksek yararını önceliklendiren ve çocuk haklarını korumayı temel alan bir yaklaşım ve davranış bütünü geliştirilmesi amacıyla neler yapıyorsunuz?
MESEM kapsamında çalıştırılan çocukların yaş, cinsiyet, il ve illere göre dağılımına dair istatistiksel verileri paylaşır mısınız?
MESEM uygulamasına dahil olan öğrencilerin eğitim düzeyleri ve aile ekonomik durumları hakkında istatistiksel verileri paylaşır mısınız?
İş cinayetlerinde yaşamını yitiren çocukların sayılarına ve bu olayların iş kollarına göre dağılımına dair istatistikleri paylaşır mısınız?
MESEM uygulamasının başlamasının ardından, MESEM kapsamında çalıştırılan çocukların eğitimden ne kadar süre ayrı kaldıklarını ve bu sürenin zaman içindeki değişimini gösteren istatistikleri sunabilir misiniz?
MESEM uygulamasıyla ilgili yasal düzenlemelerin sayısına ve bu düzenlemelerin zaman içinde nasıl değiştiğine dair bir zaman çizelgesi oluşturabilir misiniz?
MESEM'de staj yapan çocukların "iş kazası" oranlarını ve bu oranlardaki değişimleri gösteren istatistikleri paylaşabilir misiniz?
MESEM uygulamasına katılan çocukların eğitimden sonra iş bulma oranlarına dair karşılaştırmalı istatistiksel veriler mevcut mudur?
Bakanlığın cevabı
Taranmış belgeden okundu · Orijinal PDF ↗ (yeni sekmede açılır)Yusuf Tekin, Milli Eğitim Bakanı ·
İlgi (o : a) 08.01.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1354937 sayılı yazınız.
b) 09.02.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1376956 sayılı yazınız.
c) 26.02.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1386420 sayılı yazınız.
ç) 08.03.2024 tarihli ve E-43452547-120.07.04-1394250 sayılı yazınız.
Bakanlığımıza İlgi (a-b-c-ç)'de kayıtlı yazıyla iletilen Elazığ Milletvekili Gürsel EROL'un 7/7783, Muş Milletvekili Sezai TEMELLİ'nin 7/9264, Kars Milletvekili Gülüstan KILIÇ KOÇYİĞİT'in 7/9582 ve Ankara Milletvekili Umut AKDOĞAN"'ın 7710106 esas numaralı yazılı soru önergeleri incelenmiş olup konuya ilişkin bilgiler Ek'te sunulmuştur.
Milli Eğitim Bakanı
7145982.
Ge ima Strateji Geliştirme Başkanlığı YAZILI SORU ÖNERGESİNE İLİŞKİN BİLGİ
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu'nun "Denetleme ve ceza" başlıklı 41'inci maddesinin birinci fıkrasında; "Bu Kanun hükümlerine göre Bakanlığa bağlı eğitim kurumlarının dışında kamu ve özel kurum ve kuruluşlarında yapılan aday çırak, çırak ve kalfaların eğitimi ile işletmelerde yapılan mesleki eğitim, öğrencilerin bu eğitiminden sorumlu işletmelerin bağlı olduğu oda veya birliklerin temsilcilerinin katılımı ile Bakanlıkça; iş ortamı, sosyal güvenlik, iş güvenliği ve sağlık şariları bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca denetlenir. Denetimle ilgili raporlar valiliğe verilir. Raporlarda belirtilen hususlar valilikçe değerlendirilir ve gereği yapılır." hükmü yer almaktadır. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ve Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği hükümlerine göre öğrencilere mesleki eğitim yaptırmak için işyerinde usta öğretici bulunması şarttır. Öğrenciler, usta öğretici gözetiminde ve bir program dâhilinde işletmede beceri eğitimi alırlar.
Öğrencilerin işletmede aldıkları beceri eğitimleri, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Koordinatör öğretmen görevlendirilmesi" başlıklı 88'inci maddesi kapsamında görevlendirilen koordinatör öğretmenler tarafından düzenli olarak kontrol edilmektedir. Bakanlığımızca 81 İl Valiliğine gönderilen 02.02.2024 tarihli 95718711 sayılı Genelge (2024/36) ile okullarda ve işletmelerdeki iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin arttırılması, iş yerlerinin beceri eğitimi için öğrenci göndermeye uygun olup olmadığının ilgili komisyonlar tarafından yeniden kontrol edilmesi ve uygun şartları sağlamayan iş yerlerine beceri eğitimi için öğrenci gönderilmemesi talimatı verilmiştir.
Mesleki Eğitim Merkezlerinde uygulanan haftalık ders çizelgelerinde ustalık belgesi ve isteyen öğrencileri mesleki ve teknik Anadolu lisesi diploması için uygulanan programlarda alınan kültür dersleri Türk Dili Ve Edebiyatı, Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi, Matematik, Tarih, T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük, Seçmeli Kültür Dersi'dir. Bu derslerin 4 yıllık eğitim süresi içinde alınan eğitim süresine oranı o 16,84'tür.
Mesleki eğitim merkezi programı 02.12.2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun ile zorunlu örgün ortaöğretim kapsamına alınmıştır. Bu program iş yeri tabanlı mesleki eğitim programı olarak örgün eğitim kapsamında olup öğrencilerin haftalık ders çizelgeleri doğrultusunda okula ve beceri eğitimi aldıkları iş yerine devamları zorunludur. Bu programda isteyen öğrenciler eğitim süresi boyunca fark derslerini tamamlayarak mezun olduklarında ustalık belgesi yanında ortaöğretim diploması almakta ve yükseköğrenimlerine devam edebilmektedirler.
Mesleki eğitim merkezi programı öğrencileri de dâhil olmak üzere tüm mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu öğrencileri okulda ve işletmede yaptıkları mesleki eğitimleri süresince iş kazaları ve meslek hastalıklarına karşı sigortalanmaktadır. Bu öğrencilerin sigorta primleri Bakanlık bütçesinden karşılanmaktadır
Mesleki eğitim merkezlerinde, bu okul türüne ilişkin ilk yasal düzenlemenin yapıldığı 1977 yılından bugüne 10 milyondan fazla kişi eğitim almış 2016 yılından bugüne ise yaklaşık bir milyon kişi mezun olmuş ve farklı sektörlerde istihdam edilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin "Ders süresi ve günlük çalışma saatleri" başlıklı 9'uncu maddesinin dördüncü fıkrasında "İşletmelerdeki mesleki eğitimin gündüz yapılması esastır. Ancak 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun Strateji Geliştirme Başkanlığı
73'üncü maddesine göre sanayiye ait işlerin dışındaki diğer sektörlerde mesleki eğitim, sektörün ve program türünün özelliği ile iklim şartları ve yılın belli zamanlarında çalışan işletmeler dikkate alınarak il istihdam ve mesleki eğitim kurulunun kararıyla günde 8 saati ve saat 22:00'ı geçmemek üzere gece de yapılabilir." hükmü yer almaktadır.
Bu kapsamda öğrenciler ilgili mevzuat hükümleriyle sınırlanan süreler dışında işletmelerde mesleki eğitim alamazlar. i
Mesleki eğitim merkezi programının işletmeler ile kurulmuş olan organik bağ ve iş birliği neticesinde öğrencilerin mesleki bilgi, beceri ve yetkinliklerinin gelişmesine büyük ölçüde olumlu etkisi olduğu değerlendirilmektedir. Bakanlığımızın ilgili sektör temsilcileriyle yapmış olduğu paylaşımlarda, mesleki eğitim merkezi programının bireylerin meslek edinmeleri ve istihdamları bakımından yararlı bir program olduğuna ilişkin dönütler alınmaktadır. Mesleki eğitim merkezi programlarına kayıtlarda Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği gereğince 14 yaşını doldurmuş olma şartı aranmaktadır.
Mesleki eğitim merkezi programında: 14-22 yaş arası 108.104 kadın, 359.740 erkek, 23 yaş ve üstü 225.370 kadın, 385.022 erkek öğrenci bulunmaktadır.
Kaza ve can kayıplarının meydana geldiği işyerlerinin sektörleri; inşaat, metal, ağaç işleri, motor ve makine ağırlıklıdır. Kaza geçiren 316 erkek, 20 kadın olmak üzere toplam 336 öğrencidir.
9, 10, 11'nci sınıf 357.824 çırak öğrenci, 12'nci sınıf 72.697 kalfa öğrenci, 6.880 Diploma Telafi Programı Öğrencisi, 640.915 Ustalık Telafi Programı Öğrencisi ve bu bölümlerin içinde 18.801 yabancı uyruklu öğrenci bulunmaktadır.